თეიმურაზ II
1732–1744 (კახეთში); შემდეგ ქართლში 1744–1762
წარმოშობა და ოჯახი
თეიმურაზი მიეკუთვნებოდა ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიას. იგი იყო კახეთის მეფის, ერეკლე I-ისა (ნაზარალი-خانისა) და დედოფალ ანას ძე. თეიმურაზის ოჯახი მჭიდროდ იყო დაკავშირებული XVIII საუკუნის საქართველოს პოლიტიკურ ელიტასთან. მისი მეუღლე იყო თამარი — ქართლის მეფის, ვახტანგ VI-ის ასული. მათ შეეძინათ შვილები, რომელთა შორის განსაკუთრებული ადგილი უკავია საქართველოს მომავალ ლეგენდარულ მეფეს — ერეკლე II-ს.
ტახტზე ასვლა
თეიმურაზის გზა ტახტისკენ რთული და ნაბიჯ-ნაბიჯი იყო. 1732 წელს, მისი ძმის, კონსტანტინე II-ის (მაჰმადყული-ხანის) გარდაცვალების შემდეგ, კახეთში მძიმე პოლიტიკური კრიზისი შეიქმნა. რეგიონში ოსმალეთის იმპერიის აგრესიის ფონზე, თეიმურაზმა შეძლო ძალაუფლების ხელში ჩაგდება და კახეთის სამეფო ტახტის დაკავება, რითაც ქვეყანა უცხოური ოკუპაციისგან იხსნა.
შიდა პოლიტიკა და სახელმწიფოებრივი საქმიანობა
თეიმურაზ II-ის შიდა პოლიტიკა მიმართული იყო ქვეყნის ეკონომიკური გამოოხრების, მოსახლეობის გამრავლისა და ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებისკენ. მან კარგად იცოდა, რომ დაქუცმაცებული ქართული სამეფოები ვერ გაუძლებდნენ გარე მტრების ზეწოლას, ამიტომ აქტიურად მუშაობდა ქართლისა და კახეთის დაახლოებაზე. სწორედ მისი და მისი ვაჟის, ერეკლეს მმართველობის პერიოდში ჩაეყარა საფუძველი ორ აღმოსავლეთ ქართულ სამეფოს შორის მჭიდრო სამხედრო-პოლიტიკურ ალიანსს.
საგარეო პოლიტიკა და დიპლომატიური მისიები
XVIII საუკუნის შუა წლებში ირანში ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო ნადირ-შაჰმა, რომელმაც აღმოსავლეთ საქართველოზე მკაცრი კონტროლი დაამყარა. თეიმურაზმა გამოიჩინა უდიდესი დიპლომატიური ნიჭი: მან შეძლო ნადირ-შაჰთან მტრული დაპირისპირების თავიდან აცილება, მოიპოვა მისი ნდობა და მიაღწია იმას, რომ შაჰმა კახეთს გადასახადები შეუმცირა და ქრისტიანული წეს-ჩვეულებების აღდგენის უფლება მისცა. როდესაც ირანში ვითარება კვლავ აირ-დაირია, თეიმურაზმა ვექტორი რუსეთის იმპერიისკენ აიღო. 1752 წელს მან და მისმა ძემ, ერეკლემ, რუსეთში გაგზავნეს წარმომადგენლობითი დიპლომატიური მისია (ნიკოლოზ ციციშვილისა და მიქაელ გარსევანიშვილის ხელმძღვანელობით). თავად თეიმურაზ II კი 1758 წელს პერსონალურად გაემგზავრა სანქტ-პეტერბურგში, რათა იმპერატრიცა ელისაბედისთვის მიეწოდებინა ინფორმაცია კავკასიის მძიმე ვითარებისა და დახმარების საჭიროების შესახებ.
რელიგია, კულტურა და ლიტერატურა
პოლიტიკური მოღვაწეობის გარდა, თეიმურაზ II იყო ნიჭიერი მწერალი და პოეტი. მისმა ლიტერატურულმა მემკვიდრეობამ მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა ქართულ კულტურაში. განსაკუთრებით ცნობილია მისი პოემა „გიორგიძეობა“ და მრავალი ლირიკული ნაწარმოები, სადაც იგრძნობა აღმოსავლური პოეტიკისა და ეროვნული მოტივების საინტერესო სინთეზი. იგი ასევე ზრუნავდა ეკლესია-მონასტრების აღდგენასა და განათლების გავრცელებაზე.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
თეიმურაზ II გარდაიცვალა 1762 წლის 8 იანვარს სანქტ-პეტერბურგში, იმ დროს, როდესაც იგი რუსეთის კარზე დიპლომატიურ მისიას ასრულებდა. მისი ცხედარი პეტერბურგიდან სამშობლოში გადმოასვენეს და მცხეთაში, სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში დაკრძალეს. თეიმურაზის გარდაცვალების შემდეგ, მისმა ვაჟმა, ერეკლე II-მ, მამის მიერ მომზადებული ნიადაგით სარგებლობისას, ფორმალურად გააერთიანა ქართლი და კახეთი ერთიან სამეფოდ.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1732 — თეიმურაზ II კახეთის სამეფო ტახტზე ადის. 1744 — თეიმურაზის კურთხევა ქართლის მეფედ, ხოლო მისი ძის, ერეკლეს — კახეთის მეფედ (ორი სამეფოს ფაქტობრივი გაერთიანების დასაწყისი). 1752–1753 — ქართლ-კახეთის ელჩობის გაგზავნა რუსეთში. 1758 — თეიმურაზ II-ის პირადი ვიზიტი სანქტ-პეტერბურგში, რუსეთის კარზე. 1762 (8 იანვარი) — თეიმურაზ II-ის გარდაცვალება პეტერბურგში.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ერეკლე II — თეიმურაზ II-ის ძე, საქართველოს მომავალი დიდი მეფე. ვახტანგ VI — ქართლის მეფე და კანონმებელი, რომლის შვილიშვილიც იყო თამარი (თეიმურაზის მეუღლე). ნადირ-შაჰი — ირანის მმართველი, რომელთანაც თეიმურაზმა რთული დიპლომატიური ურთიერთობები დაამყარა. ელისაბედ პეტროვნა — რუსეთის იმპერატრიცა, რომელსაც თეიმურაზი პეტერბურგში შეხვდა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.