არჩილ II
1648–1656
წარმოშობა და ოჯახი
არჩილი იყო ქართლის მეფე ვახტანგ V-ის (შაჰ-ნავაზის) ძე. ბაგრატიონთა დინასტიის ეს წარმომადგენელი, მამის პოლიტიკის შედეგად, იძულებული იყო მანევრირება მოეხდინა ირანის შაჰის კარსა და ქართულ ინტერესებს შორის. არჩილს ჰყავდა მეუღლე — ქეთევანი, და შვილები, მათ შორის ცნობილი საზოგადო მოღვაწე ალექსანდრე ბატონიშვილი. ტახტზე ასვლა და შიდა პოლიტიკა 1664 წელს ირანის შაჰის ნებართვით, არჩილი კახეთის მეფედ დაინიშნა. მის მმართველობას თან ახლდა მცდელობები, განემტკიცებინა სამეფო ხელისუფლება და დაეძლია ფეოდალური შინააშლილობა, რომელიც კახეთს თეიმურაზ I-ის შემდგომ პერიოდში აწუხებდა. არჩილის მცდელობები, გაეერთიანებინა ქართლი და კახეთი, მუდმივად აწყდებოდა ირანის წინააღმდეგობას, რადგან შაჰი არ დაუშვებდა საქართველოში ძლიერი, ცენტრალიზებული ხელისუფლების ჩამოყალიბებას.
საგარეო პოლიტიკა და ომები
არჩილის მეფობა დაემთხვა საქართველოსთვის რთულ პერიოდს, როდესაც ქვეყანა ირანისა და ოსმალეთის გავლენის სფეროებად იყო დაყოფილი. მეფემ არაერთხელ სცადა ორიენტაციის შეცვლა და რუსეთის იმპერიისგან დახმარების მიღება, თუმცა პოლიტიკური გარემოებები მას ამის საშუალებას არ აძლევდა. 1675 წელს, შიდაპოლიტიკური დაპირისპირებისა და ირანის ზეწოლის გამო, არჩილი იძულებული გახდა დაეტოვებინა კახეთი.
კულტურული მოღვაწეობა
არჩილ II-ის ისტორიული მნიშვნელობა განსაკუთრებით დიდია ქართულ კულტურაში. რუსეთში ყოფნისას მან გააგრძელა აქტიური ლიტერატურული მოღვაწეობა. იგი იყო გამორჩეული პოეტი და მწერალი, რომლის შემოქმედებაშიც აისახა მისი ეპოქის ტკივილი, ქვეყნის მონატრება და ფილოსოფიური მსჯელობები. მან დაწერა „არჩილიანი“, რომელიც ქართული ისტორიულ-პოეტური აზროვნების მნიშვნელოვანი ნიმუშია. არჩილმა რუსეთში საფუძველი ჩაუყარა ქართულ სტამბას, რითაც უდიდესი წვლილი შეიტანა ქართული წიგნიერების შენარჩუნებასა და განვითარებაში.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
სიცოცხლის უკანასკნელი წლები არჩილმა რუსეთში გაატარა, სადაც ის აქტიურად ცდილობდა პეტრე I-ის დახმარებით საქართველოსთვის თავისუფლების მოპოვებას. იგი გარდაიცვალა 1713 წელს მოსკოვში და დაკრძალულია მოსკოვის დონის მონასტერში, ქართველ ბაგრატიონთა საგვარეულო საძვალეში. მისი მემკვიდრეობა დღესაც ცოცხალია, როგორც პოლიტიკური სიმტკიცის, განათლებისა და სამშობლოსადმი თავდადების სიმბოლო.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1664 — არჩილ II კახეთის მეფედ ინიშნება. 1675 — არჩილის მიერ კახეთის დატოვება და პოლიტიკური კრიზისის გამწვავება. 1713 — არჩილ II-ის გარდაცვალება მოსკოვში.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ვახტანგ V (შაჰ-ნავაზი) — ქართლის მეფე, არჩილის მამა. ალექსანდრე ბატონიშვილი — არჩილის ძე, რომელიც მამასთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდა პოლიტიკურ და კულტურულ საქმიანობაში. პეტრე I — რუსეთის იმპერატორი, რომელთანაც არჩილი დიპლომატიურ ურთიერთობას ამყარებდა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.