ალექსანდრე II
1574–1601 (პირველი მეფობა); 1602–1605 (მეორედ)
წარმოშობა და ოჯახი
ალექსანდრე წარმოდგენილია ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიიდან. იგი იყო კახეთის „ოქროს ხანის“ წარმატებული მეფის, ლევანისა და დედოფალ თინათინის ძე. ალექსანდრეს ჰყავდა მეუღლეები — დედოფალი თინათინი და მარიამი. მას მრავლად ჰყავდა შვილები, რომელთა შორის განსაკუთრებული და ხშირად დამღუპველი როლი ითამაშა მისმა უფროსმა ძემ და მემკვიდრემ, მომავალში მამის მკვლელმა — მეფე კონსტანტინე I-მა (მაჰმადიანურად ყული-ხანმა), ასევე პელაგიამ და სხვა შვილებმა.
ტახტზე ასვლა
ალექსანდრე II კახეთის სამეფო ტახტზე 1574 წელს, მამის — ლევანის გარდაცვალებისთანავე ავიდა. ახალგაზრდა მეფეს მემკვიდრეობით ერგო ძლიერი და ეკონომიკურად გამართული სამეფო, თუმცა რეგიონში საერთაშორისო ვითარება უკვე დიამეტრალურად იცვლებოდა.
საგარეო პოლიტიკა და რუსეთთან ურთიერთობა
ალექსანდრე II ცდილობდა კახეთის დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას მუსლიმური იმპერიების აგრესიის ფონზე. ვინაიდან ირანისა და ოსმალეთის მხრიდან მუდმივი საფრთხე არსებობდა, მან აქტიური დიპლომატიური კურსი აიღო ჩრდილოეთისკენ — რუსეთის ცარისტული სახელმწიფოსკენ. 1587 წელს ალექსანდრემ მოსკოვში გაგზავნა ელჩები და მიიღო რუსეთის ცარის მფარველობა (ფეოდალური ფიცი). ეს იყო ისტორიული ნაბიჯი, რომლითაც კახეთის მეფემ ცდილობდა რუსული სამხედრო ძალის გამოყენებით დაეცვა სამეფო ირანისა და ოსმალეთის შემოსევებისგან. თუმცა, პრაქტიკული დახმარება რუსეთის მხრიდან იმ პერიოდში ძალზე შეზღუდული აღმოჩნდა, რამაც კახეთი ირანისა და ოსმალეთის გაბრაზების წინაშე მარტო დატოვა.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
ალექსანდრე II-ის მმართველობის პერიოდი მუდმივ ომებსა და თავდაცვას დაეთმო. განსაკუთრებით მძიმე იყო ოსმალეთის იმპერიის ექსპანსია კავკასიაში. 1578–1590 წლების ირან-ოსმალეთის ომის დროს ოსმალთა ლაშქარი მურად-ფაშას სარდლობით კახეთში შემოიჭრა, დაარბია ქვეყანა და ცეცხლს მისცა სამეფოს რეზიდენცია — ქალაქი გრემი. ალექსანდრე იძულებული გახდა დროებით ოსმალეთისადმი მორჩილება ეცნო, თუმცა ვითარების შეცვლისთანავე კვლავ ირანული ორიენტაციისკენ გადაიხარა.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
XVI საუკუნის მიწურულს ირანში ტახტზე ავიდა ენერგიული შაჰი აბას I, რომელმაც გადაწყვიტა აღედგინა ირანის გავლენა კავკასიაში. აბას I-მა შესანიშნავად იცოდა კახეთის სტრატეგიული მნიშვნელობა და ცდილობდა ალექსანდრე II სრულიად დაემორჩილებინა. შაჰმა არაერთხელ მოითხოვა მეფისგან ისლამის მიღება ან პირადი გამოცხადება ირანის კარზე, რასაც ალექსანდრე დიდი ხნის განმავლობაში არიდა თავს.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ალექსანდრე II-ის მმართველობა საშინელი ტრაგედიით დასრულდა 1605 წლის მარტში. შაჰ აბას I-მა მოისყიდა და წააქეზა ალექსანდრეს უფროსი ძე, კონსტანტინე, რომელმაც ისლამი მიიღო და შაჰის დავალებით კახეთში დაბრუნდა. კონსტანტინემ (ყული-ხანმა) მამასთან და უმცროს ძმასთან — გიორგისთან შეხვედრისას მზაკვრულად მოკლა ისინი. ამ სისხლიანმა მოვლენამ კახეთი სამოქალაქო დაპირისპირებისა და ირანული ტერორის წინაშე დააყენა, თუმცა კახელმა ხალხმა მალევე უარყო მოღალატე კონსტანტინე და ქვეყანა ირანის წინააღმდეგ აამხედრა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1574 — ალექსანდრე II კახეთის სამეფო ტახტზე ადის. 1579 — ოსმალთა შემოსევა კახეთში და ქალაქ გრემის დაწვა. 1587 — ალექსანდრე II-ის მიერ მოსკოვში ელჩობის გაგზავნა და რუსეთის მფარველობის მიღება. 1605 — ალექსანდრე II-ისა და მისი ძის, გიორგის მკვლელობა კონსტანტინეს (ყული-ხანის) მიერ შაჰ აბას I-ის დავალებით.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ლევანი — კახეთის მეფე, ალექსანდრე II-ის მამა. შაჰ აბას I — ირანის ძლიერი შაჰი, რომელმაც ორკესტრირება გაუკეთა კახეთის სამეფო ოჯახში მომხდარ ტრაგედიას. კონსტანტინე I (ყული-ხანი) — ალექსანდრე II-ის უფროსი ძე, რომელმაც შაჰის დავალებით მამა და ძმა მოკლა. ფიოდორ ივანოვიჩი — რუსეთის ცარი, რომლის დროსაც კახეთმა რუსეთის მფარველობა მიიღო.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.