ლევან I
1520–1574
წარმოშობა და ოჯახი
ლევანი წარმოდგენილია ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიიდან. იგი გახლდათ კახეთის ტრაგიკული მეფის, გიორგი II-ის (ავ-გიორგისა) და დედოფალ ელენეს ძე. ლევანს ჰყავდა მეუღლეები — თინათინი (გურიელის ქალი) და დედოფალი ანა. მას მრავლად ჰყავდა შვილები, რომელთა შორის გამოირჩეოდნენ მემკვიდრე ალექსანდრე II, გიორგი და ელენი.
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
ლევანის ბავშვობა უკიდურესად დრამატულ მოვლენებს უკავშირდება. მას შემდეგ, რაც 1513 წელს ქართლის მეფემ, დავით X-მ კახეთი დაიპყრო და მამამისი ტყვეობაში დაიღუპა, მცირეწლოვანი ლევანი მისმა ერთგულმა თავადებმა (სახლთუხუცეს გარსევან ჩოლოყაშვილის მეთაურობით) ჯერ გადამალეს, შემდეგ კი ოჩანის ციხეში დამალეს. 1518 წელს, სარგებლობდნენ რა ირანის შაჰის ისმაილ I-ის ქართლში ლაშქრობით, კახელმა თავადებმა ლევანი კახეთის მეფედ გამოაცხადეს. 1520 წელს მან წარმატებით მოიგერია ქართლის ლაშქარი, რის შემდეგაც ქართლისა და კახეთის მეფეები დაზავდნენ და ოფიციალურად აღიარეს კახეთის დამოუკიდებლობა.
შიდა პოლიტიკა
ლევანმა უზარმაზარი ძალისხმევა მოხმარა შიდა სტაბილურობის განმტკიცებას. მან წარმატებით დაიმორჩილა გამდგარი მთის თემები (თუშ-ფშავ-ხევსურეთი) და ისინი ერთიანი სამეფოს მორჩილებაში მოიყვანა. მისი მმართველობის პერიოდში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ქვეყნის ეკონომიკურ მოძლიერებას, სავაჭრო გზების დაცვასა და ახალი ურბანული ცენტრების განვითარებას. საგარეო პოლიტიკა და ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან XVI საუკუნის რთულ გეოპოლიტიკურ ვითარებაში, როდესაც რეგიონში სეფიანთა ირანი და ოსმალეთის იმპერია დომინირებდნენ, ლევანმა ძალიან მოქნილი და ფრთხილი დიპლომატია აირჩია. ირანის ვასალის სტატუსის შენარჩუნებითა და შაჰისადმი ერთგულებით, მან შეძლო კახეთი აერიდებინა მასშტაბური ნგრევისთვის. მაგალითად, 1551 წელს იგი დაეხმარა შაჰ-თამაზ I-ს შაქის დამორჩილებაში. მოგვიანებით, მას შემდეგ, რაც ამასიის ზავით ირანმა და ოსმალეთმა კავკასია გაიყვეს და შაჰის მოთხოვნები გაიზარდა, ლევანმა ცდილობდა ალტერნატიული მოკავშირის პოვნას და 1563 წელს ელჩები გაგზავნა მოსკოვში, ივანე IV-სთან. კახეთში ჩამოსული რუსთა მეთოფეთა რაზმი მოგვიანებით, მეზობელი იმპერიების მკაცრი პროტესტის გამო, მეფემ კვლავ დაითხოვა.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
ლევანის მმართველობის თითქმის ნახევარსაუკუნოვანი პერიოდი გამორჩეულია იმით, რომ კახეთში გარედან მტრის შემოსევები თითქმის არ ყოფილა. მან წარმატებით აარიდა თავი devastating ომებს და ქვეყანას გრძელვადიანი მშვიდობა მოუტანა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
ლევანის ეპოქა კახეთის კულტურული და სულიერი აღორძინების ხანაა. მის დროს განახლდა და აშენდა მრავალი ეკლესია-მონასტერი. მანვე საფუძველი ჩაუყარა და ააშენა ახალი პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი — ქალაქი გრემი, რომელიც სამეფოს რეზიდენციად იქცა. ასევე მნიშვნელოვანია ახალი შუამთის მონასტრის კომპლექსის მშენებლობა, სადაც დღემდე შემონახულია მეფისა და მისი ოჯახის ფრესკები.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ლევანი გარდაიცვალა 1574 წელს, დაახლოებით 70 წლის ასაკში, ხანგრძლივი და წარმატებული მმართველობის შემდეგ. იგი დაკრძალულია მის მიერვე აგებულ გრემის მთავარანგელოზთა ტაძარში. ბაგრატიონთა დინასტიაში არავის უმეფია მასზე დიდხანს.
მისი ისტორიული მნიშვნელობა
ლევანის მმართველობა კახეთის სამეფოს „ოქროს ხანად“ ითვლება. მან შეძლო ცალკეული, ახლად ჩამოყალიბებული სამეფოს ეკონომიკურად ძლიერ, სტაბილურ და დაცულ პოლიტიკურ ერთეულად გადაქცევა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1518 — კახელი თავადების მიერ ლევანის კახეთის მეფედ გამოცხადება. 1520 — დავით X-ის დამარცხება და კახეთის დამოუკიდებლობის ოფიციალური აღიარება. 1551 — ლევანის მონაწილეობა შაქის ლაშქრობაში შაჰ-თამაზ I-ის მხარდასაჭერად. 1563 — საელჩოს გაგზავნა მოსკოვში, ივანე IV-ის კარზე და რუსი მეთოფეების დროებითი ჩამოყვანა. 1574 — ლევანის გარდაცვალება და მისი დაკრძალვა გრემში.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გიორგი II (ავ-გიორგი) — კახეთის მეფე, ლევანის მამა. დავით X — ქართლის მეფე, რომელთანაც ლევანს სამხედრო და პოლიტიკური დაპირისპირება ჰქონდა. შაჰ-თამაზ I — ირანის შაჰი, რომელთანაც ლევანი ვასალურ და ფრთხილ დიპლომატიურ ურთიერთობას ინარჩუნებდა. გარსევან ჩოლოყაშვილი — კახეთის სახლთუხუცესი, რომელმაც მცირეწლოვანი ლევანი გადამალა და გადაარჩინა. ალექსანდრე II — ლევანის ძე და მისი მემკვიდრე კახეთის სამეფო ტახტზე.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.