დავით II
1784–1789
წარმოშობა და ოჯახი
სოლომონ II 1772 წელს დაიბადა. იგი იმერეთის მეფე სოლომონ I-ის ძმის, არჩილის, ვაჟი იყო. დედამისი ელენე გახლდათ — ერეკლე II-ისა და დარეჯან დედოფლის ასული. ამგვარად, სოლომონ II იმერეთის ბაგრატიონთა სამეფო სახლის წარმომადგენელი და ქართლ-კახეთის სამეფო დინასტიასთანაც მჭიდროდ დაკავშირებული პირი იყო.მისი ბიძა, სოლომონ I, XVIII საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი იმერეთის მეფე იყო. სოლომონ I-ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე დავით II ავიდა, თუმცა სოლომონ I-ს თავისი ძმისშვილი დავით არჩილის ძე ტახტის მემკვიდრედ ჰყავდა განსაზღვრული. სოლომონ II-ის მეუღლე იყო მარიამ დადიანი, ოდიშის მთავრის, გრიგოლ დადიანის, და. ამ ქორწინებას მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მნიშვნელობაც ჰქონდა, რადგან იგი იმერეთის სამეფოსა და ოდიშის სამთავროს შორის კავშირის განმტკიცებას ემსახურებოდა.
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
სოლომონ II-ის ბავშვობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ქართლ- კახეთში, ერეკლე II-ის გარემოცვაში გავიდა. სოლომონ I-ის გარდაცვალების შემდეგ იგი ჯერ კიდევ მცირეწლოვანი იყო, რის გამოც 1784 წელს იმერეთის ტახტზე დავით გიორგის ძე, დავით II, ავიდა. დავით II-ის მმართველობას მნიშვნელოვანი ოპოზიცია დაუპირისპირდა. სოლომონ I-ის მიერ მემკვიდრედ დასახელებული დავით არჩილის ძის უფლებებს მხარს უჭერდნენ როგორც იმერეთის გავლენიანი თავადები, ისე ერეკლე II და ოდიშის მთავარი გრიგოლ დადიანი. 1789 წელს დავით არჩილის ძე დასავლეთ საქართველოში დაბრუნდა. იმავე წლის 11 ივლისს მათხოჯის ბრძოლაში დავით II-ის ძალები დამარცხდნენ. გამარჯვების შემდეგ დავით არჩილის ძე იმერეთის მეფედ გამოცხადდა და სოლომონ II-ის სახელი მიიღო. ამგვარად, 1789 წელს სოლომონ II ავიდა იმერეთის ტახტზე.
შიდა პოლიტიკა
სოლომონ II-ის მეფობის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა სამეფო ხელისუფლების განმტკიცება იყო. იმერეთის სამეფოში კვლავ ძლიერი იყო მსხვილი ფეოდალების გავლენა და მეფეს უწევდა მათთან რთული პოლიტიკური ურთიერთობის შენარჩუნება.სოლომონ II ცდილობდა სოლომონ I-ის მიერ დაწყებული ცენტრალიზაციის პოლიტიკის გაგრძელებას. მეფის ხელისუფლების გაძლიერებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა იმ პირობებში, როდესაც დასავლეთ საქართველოს ცალკეულ სამთავროებს საკუთარი პოლიტიკური ინტერესები ჰქონდათ. მეფის ძალაუფლების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საყრდენს სამეფო დომენი წარმოადგენდა. სოლომონ II-ის დროს მეფის დომენი 26 სამოურავოსაგან შედგებოდა, რომელთაც მეფის მოურავები განაგებდნენ. მისი მმართველობის პერიოდში ასევე გაგრძელდა ბრძოლა იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური მთლიანობისა და სამეფო ხელისუფლების ავტორიტეტის შესანარჩუნებლად.
ურთიერთობა ოდიშთან
სოლომონ II-ის მმართველობის ერთ-ერთი ყველაზე რთული საკითხი ოდიშის სამთავროსთან ურთიერთობა იყო. 1789 წელს გრიგოლ დადიანმა სოლომონ II-ს მნიშვნელოვანი დახმარება გაუწია იმერეთის ტახტის მოპოვებაში. ამავე პერიოდში გრიგოლმა თავისი და, მარიამი, სოლომონ II-ს მიათხოვა. თუმცა შემდგომ წლებში ურთიერთობა სოლომონსა და გრიგოლ დადიანს შორის გართულდა. ოდიშის სამთავრო ცდილობდა საკუთარი პოლიტიკური დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას, ხოლო სოლომონ II ცდილობდა იმერეთის მეფის გავლენის განმტკიცებას დასავლეთ საქართველოში. ეს დაპირისპირება სოლომონ II-ის მეფობის განმავლობაში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პოლიტიკურ პრობლემად დარჩა.
საგარეო პოლიტიკასოლომონ II-ის საგარეო პოლიტიკა ძირითადად ორი დიდი
ძალის — რუსეთისა და ოსმალეთის — გავლენის პირობებში ვითარდებოდა. XVIII საუკუნის ბოლოს დასავლეთ საქართველოზე ოსმალეთის გავლენა ჯერ კიდევ ძლიერი იყო, თუმცა ამავე დროს რუსეთის იმპერია თანდათან აფართოებდა საკუთარ პოლიტიკურ და სამხედრო გავლენას საქართველოში. სოლომონ II ცდილობდა იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას და საგარეო ძალებთან ურთიერთობაში ისეთი პირობების მიღწევას, რომლებიც მეფის შინაგან ხელისუფლებას არ დააზიანებდა.
ურთიერთობა რუსეთთან
რუსეთის იმპერიის გაძლიერებამ საქართველოში სოლომონ II- ის მდგომარეობა მნიშვნელოვნად შეცვალა. 1801 წელს რუსეთის იმპერიამ ქართლ-კახეთის სამეფო გააუქმა და აღმოსავლეთ საქართველო უშუალოდ შეუერთა იმპერიას. ამის შემდეგ რუსეთის ხელისუფლების ყურადღება დასავლეთ საქართველოსკენაც უფრო აქტიურად მიმართული გახდა. სოლომონ II ცდილობდა რუსეთისგან საკუთარი სამეფოსთვის უსაფრთხოების გარანტიების მიღებას, თუმცა არ სურდა იმერეთის სრულად რუსეთის ადმინისტრაციულ მმართველობაში გადასვლა. 1804 წლის 25 აპრილს სოლომონ II-მ რუსეთის ქვეშევრდომობა აღიარა. ეს ნაბიჯი დაკავშირებული იყო შექმნილ პოლიტიკურ ვითარებასთან და სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნების მცდელობასთან. ელაზნაურის შეთანხმებით სოლომონ II-ს რუსეთის იმპერატორისადმი ერთგულება და რუსეთის ხელისუფლებასთან თანამშრომლობა უნდა დაედასტურებინა. თუმცა სოლომონი რუსეთისგან შინაგანი დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას მოითხოვდა, მაშინ როდესაც რუსეთისხელისუფლება იმერეთის მიმართ უფრო ფართო კონტროლის დამყარებას ცდილობდა. ამ განსხვავებამ ურთიერთობა თანდათან გაამწვავა.
რუსეთთან დაპირისპირება
სოლომონ II თანდათან დარწმუნდა, რომ რუსეთის ხელისუფლების საბოლოო მიზანი იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობის გაუქმება იყო. მეფე ცდილობდა საკუთარი ხელისუფლების შენარჩუნებას და რუსეთის ადგილობრივ მოხელეებს წინააღმდეგობას უწევდა. დაპირისპირება საბოლოოდ ღია კონფლიქტში გადაიზარდა. რუსეთის ხელისუფლებამ სოლომონ II-ის ძალაუფლების შესუსტება დაიწყო და მეფისგან იმერეთის საქმეებში რუსეთის მოთხოვნების შესრულებას მოითხოვდა. სოლომონი ამას არ დათანხმდა. 1809 წელს რუსეთის სამხედრო ძალებმა დასავლეთ საქართველოში მნიშვნელოვანი წარმატებები მოიპოვეს. 1809 წლის 24 ნოემბერს რუსეთის ჯარმა ფოთის ციხე აიღო, რაც ოსმალეთის პოზიციების შესუსტებასაც ნიშნავდა.
იმერეთის აჯანყება და 1810 წელი
სოლომონ II-ისა და რუსეთის ხელისუფლების დაპირისპირება 1810 წელს გადამწყვეტ ეტაპზე შევიდა. რუსეთის ხელისუფლებამ მეფის წინააღმდეგ სამხედრო ძალა გამოიყენა. სოლომონ II-მ იმერეთში წინააღმდეგობის ორგანიზება დაიწყო და რუსული ჯარის წინააღმდეგ ბრძოლაში ჩაერთო. 1810 წლის აჯანყების დროს სოლომონის მხარეს დაახლოებით 10 ათასი მებრძოლი იდგა. თავდაპირველად ქართველთა ძალებმა რუსულ ჯარს მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენეს და რამდენიმე ბრძოლაში წარმატებასაც მიაღწიეს.თუმცა რუსეთის იმპერიამ საბოლოოდ უფრო დიდი სამხედრო ძალების გამოყენებით აჯანყება ჩაახშო. სოლომონ II დამარცხდა და იმერეთის დატოვება მოუხდა. ამ მოვლენების შედეგად 1810 წელს იმერეთის სამეფო გაუქმდა და მისი ტერიტორია რუსეთის იმპერიის მმართველობის ქვეშ მოექცა.
იმერეთის სამეფოს გაუქმება
1810 წელი იმერეთის მრავალსაუკუნოვანი სამეფო სახელმწიფოებრიობის დასრულების წელი გახდა. სოლომონ II-მ უარი თქვა რუსეთისთვის საბოლოო დამორჩილებაზე და იმერეთიდან გაიქცა. იგი თავდაპირველად ახალციხის საფაშოში გადავიდა, შემდეგ კი ტრაპიზონში აღმოჩნდა. მეფის გაქცევის შემდეგ რუსეთის ხელისუფლებამ იმერეთში საკუთარი ადმინისტრაციული მმართველობა დაამყარა. ამით დასრულდა იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებელი არსებობა. სოლომონ II სიცოცხლის ბოლომდე არ შეურიგდა იმერეთის სამეფოს გაუქმებას და ცდილობდა უცხო სახელმწიფოების დახმარებით ტახტისა და სამეფოს აღდგენას.
ოსმალეთთან ურთიერთობა
სოლომონ II რუსეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში ოსმალეთის დახმარების მოპოვებასაც ცდილობდა. იმერეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ სოლომონ II ოსმალეთის ტერიტორიაზე ცხოვრობდა და ცდილობდა ოსმალეთის ხელისუფლების მხარდაჭერით სამშობლოში დაბრუნებას. თუმცა ოსმალეთმა მისთვის ისეთი სამხედრო და პოლიტიკური დახმარება ვერ უზრუნველყო, რომელიც იმერეთის სამეფოს აღდგენას შესაძლებელს გახდიდა.1812 წლის რუსეთ-ოსმალეთის ზავმა სოლომონ II-ის მდგომარეობა კიდევ უფრო გაართულა. 1813 წლის რუსეთ- ირანის ზავის შემდეგ კი საქართველოს პოლიტიკური მდგომარეობა რუსეთის სასარგებლოდ კიდევ უფრო განმტკიცდა. სოლომონის მცდელობებმა საბოლოოდ შედეგი ვერ გამოიღო.
სამხედრო ბრძოლა და წინააღმდეგობა
სოლომონ II-ის პოლიტიკური მოღვაწეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი სამხედრო წინააღმდეგობას უკავშირდება. მისი მეფობის დასაწყისში მთავარი სამხედრო დაპირისპირება დავით II-ის წინააღმდეგ ბრძოლა იყო. 1789 წლის მათხოჯის ბრძოლამ სოლომონ II-ის ტახტზე ასვლა უზრუნველყო. 1790 წელს სოლომონ II-მ დავით II-ის მორიგი სამხედრო მცდელობა დაამარცხა. ლოსიათხევის ბრძოლაში დავით II დამარცხდა და კვლავ ახალციხის მიმართულებით გაიქცა. XIX საუკუნის დასაწყისში მთავარი სამხედრო საფრთხე უკვე რუსეთის იმპერია გახდა. 1810 წლის იმერეთის აჯანყება სოლომონ II-ის უკანასკნელი დიდი მცდელობა იყო სამეფო ხელისუფლებისა და ქვეყნის დამოუკიდებლობის შესანარჩუნებლად.
სახელმწიფოებრივი საქმიანობა
სოლომონ II ცდილობდა იმერეთის ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებას და მეფის ძალაუფლების შენარჩუნებას. მისი სახელმწიფოებრივი პოლიტიკის მნიშვნელოვანი მიმართულება იყო ფეოდალური დაქსაქსულობის შეზღუდვა და დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ერთიანობის განმტკიცება.სოლომონ II ასევე ცდილობდა საერთაშორისო მხარდაჭერის მოპოვებას, რათა იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობა შეენარჩუნებინა. 1804 წლის შეთანხმება რუსეთთან სწორედ ამ რთულ პოლიტიკურ გარემოში უნდა განვიხილოთ. სოლომონი რუსეთის მფარველობის მიღებას თანხმდებოდა, მაგრამ სამეფოს შინაგანი დამოუკიდებლობის შენარჩუნებასაც მოითხოვდა. რუსეთის ხელისუფლების მიერ ამ მოთხოვნის მიუღებლობამ საბოლოოდ ურთიერთობა ღია დაპირისპირებამდე მიიყვანა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
სოლომონ II-ის მეფობის დროს ეკლესია კვლავ მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა დასავლეთ საქართველოს საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში. მეფის წინააღმდეგობის პერიოდში ეკლესიისა და სასულიერო პირების ნაწილი მის პოზიციას იზიარებდა. სოლომონ II-ის ბრძოლა იმერეთის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობისთვის მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ქართული პოლიტიკური და რელიგიური ტრადიციის შენარჩუნების საკითხთან.
მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი
მოვლენები 1789 — დავით არჩილის ძე იმერეთის მეფედ გამოცხადდა სოლომონ II-ის სახელით. 1789 წლის 11 ივლისი — მათხოჯის ბრძოლაში დავით II დამარცხდა და სოლომონ II-ის ხელისუფლება განმტკიცდა. 1790 — ლოსიათხევის ბრძოლაში დავით II დამარცხდა და სოლომონ II-მ კვლავ დაიკავა ტახტი. 1790-იანი წლები — სოლომონ II-სა და ოდიშის მთავრებს შორის პოლიტიკური ურთიერთობა რამდენჯერმე გამწვავდა.1801 — რუსეთის იმპერიამ ქართლ-კახეთის სამეფო გააუქმა. 1803 — რუსეთის იმპერიამ ოდიშის სამთავროზე თავისი გავლენა კიდევ უფრო გააძლიერა. 1804 წლის 25 აპრილი — სოლომონ II-მ რუსეთის ქვეშევრდომობა აღიარა. 1809 წლის 24 ნოემბერი — რუსეთის ჯარმა ფოთის ციხე აიღო. 1810 — სოლომონ II-ის წინააღმდეგ რუსეთმა სამხედრო მოქმედებები განახორციელა. 1810 — იმერეთის აჯანყება დამარცხდა და იმერეთის სამეფო გაუქმდა. 1810 — სოლომონ II ახალციხეში გაიქცა, შემდეგ კი ტრაპიზონში გადავიდა. 1812 — რუსეთ-ოსმალეთის ზავმა სოლომონ II-ის სამეფოს აღდგენის იმედები კიდევ უფრო შეასუსტა. 1813 — რუსეთ-ირანის ზავის შემდეგ რუსეთის გავლენა საქართველოზე კიდევ უფრო განმტკიცდა. 1815 წლის 7 თებერვალი — სოლომონ II ტრაპიზონში გარდაიცვალა.
გადასახლება და უკანასკნელი წლები
იმერეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ სოლომონ II ჯერ ახალციხეში გადავიდა, შემდეგ კი ტრაპიზონში დასახლდა. მეფე სიცოცხლის ბოლომდე ცდილობდა იმერეთის ტახტის დაბრუნებას. იგი იმედს ამყარებდა ოსმალეთის დახმარებაზე, თუმცა ეს მცდელობები უშედეგოდ დასრულდა. ტრაპიზონში სოლომონ II მძიმე მდგომარეობაში ცხოვრობდა. მის გარშემო დარჩა ქართველი თავადებისა და აზნაურების ნაწილი, რომლებიც მას გადასახლებაში ახლდნენ.1815 წლის 7 თებერვალს სოლომონ II ტრაპიზონში გარდაიცვალა.
გარდაცვალება და დაკრძალვა
სოლომონ II 1815 წლის 7 თებერვალს ტრაპიზონში გარდაიცვალა. იგი იქ, წმინდა გიორგის სახელობის ბერძნული ეკლესიის გალავანში დაკრძალეს. 1990 წელს სოლომონ II-ის ნეშტი საქართველოში გადმოასვენეს და გელათის მონასტერში, ქართველ მეფეთა საძვალეში დაკრძალეს. მისი გარდაცვალებით დასრულდა იმერეთის უკანასკნელი მეფის სიცოცხლე, თუმცა მისი პოლიტიკური იდეა — იმერეთის სამეფო სახელმწიფოებრიობის აღდგენა — ქართული ისტორიული მეხსიერების მნიშვნელოვან ნაწილად დარჩა.
ისტორიული მნიშვნელობა
სოლომონ II საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მეფეა, რადგან იგი იმერეთის უკანასკნელი მმართველი იყო და სიცოცხლის ბოლო წლებამდე იბრძოდა სამეფოს დამოუკიდებლობის აღსადგენად. მისი მეფობის დასაწყისი დაკავშირებული იყო იმერეთის ტახტისათვის ბრძოლასთან, ხოლო მისი მმართველობის ბოლო ეტაპი უკვე რუსეთის იმპერიის მიერ საქართველოს სამეფო- სამთავროების გაუქმების პროცესს დაემთხვა. სოლომონ II ცდილობდა შეენარჩუნებინა იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური დამოუკიდებლობა და მეფის ხელისუფლება. 1804 წელს რუსეთის ქვეშევრდომობის აღიარებაც ამ მიზნის მიღწევის მცდელობას წარმოადგენდა, თუმცა რუსეთთან ურთიერთობა საბოლოოდ ისე განვითარდა, რომ იმერეთის სამეფო 1810 წელს გაუქმდა. 1810 წლის აჯანყებაში სოლომონ II-ის მონაწილეობა მისი პოლიტიკური ცხოვრების უმნიშვნელოვანესი ეტაპი გახდა.დამარცხების შემდეგ მან სამშობლო დატოვა, მაგრამ ტახტზე საკუთარი უფლებების აღდგენაზე უარი არ უთქვამს. სოლომონ II-ის ისტორიული მნიშვნელობა განსაკუთრებით იმით განისაზღვრება, რომ იგი იყო იმერეთის უკანასკნელი მეფე და დასავლეთ საქართველოს სამეფო სახელმწიფოებრიობის უკანასკნელი დამცველი. მისი მეფობის დასრულებით იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებელი არსებობაც დასრულდა. სოლომონ II-ის გარდაცვალების შემდეგაც მისი სახელი დაკავშირებული დარჩა საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის იდეასთან. 1990 წელს მისი ნეშტის საქართველოში დაბრუნებამ და გელათში დაკრძალვამ კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი მის ადგილს საქართველოს ისტორიულ მეხსიერებაში.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1772 — სოლომონ II დაიბადა. 1789 წლის 11 ივლისი — მათხოჯის ბრძოლაში დავით II დამარცხდა და დავით არჩილის ძე სოლომონ II-ის სახელით იმერეთის მეფე გახდა. 1790 — ლოსიათხევის ბრძოლაში დავით II დამარცხდა. 1801 — რუსეთის იმპერიამ ქართლ-კახეთის სამეფო გააუქმა. 1804 წლის 25 აპრილი — სოლომონ II-მ რუსეთის ქვეშევრდომობა აღიარა. 1809 წლის 24 ნოემბერი — რუსეთის ჯარმა ფოთის ციხე აიღო. 1810 — იმერეთის სამეფო გაუქმდა. 1810 — სოლომონ II იმერეთიდან გაიქცა და ახალციხეს, შემდეგ კი ტრაპიზონს შეაფარა თავი. 1812 — რუსეთ-ოსმალეთის ზავი.1813 — რუსეთ-ირანის ზავი. 1815 წლის 7 თებერვალი — სოლომონ II ტრაპიზონში გარდაიცვალა. 1990 — სოლომონ II-ის ნეშტი საქართველოში გადმოასვენეს და გელათში დაკრძალეს.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
არჩილი — სოლომონ II-ის მამა და სოლომონ I-ის ძმა. ელენე — სოლომონ II-ის დედა, ერეკლე II-ისა და დარეჯან დედოფლის ასული. სოლომონ I — იმერეთის მეფე და სოლომონ II-ის ბიძა. დავით II — იმერეთის მეფე და სოლომონ II-ის მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე ტახტისათვის ბრძოლაში. ერეკლე II — ქართლ-კახეთის მეფე და სოლომონ II-ის ბაბუა, რომელიც მის ტახტზე ასვლას მხარს უჭერდა. გრიგოლ დადიანი — ოდიშის მთავარი და სოლომონ II-ის მნიშვნელოვანი მოკავშირე მისი გამეფების პერიოდში. მარიამ დადიანი — გრიგოლ დადიანის და და სოლომონ II-ის მეუღლე. სოლომონ ლიონიძე — ცნობილი ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, რომელიც სოლომონ II-ის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თანამოაზრე და დიპლომატი იყო. მალხაზ ანდრონიკაშვილი — სოლომონ II-ის ერთ-ერთი ერთგული თანამებრძოლი, რომელიც 1810 წლის შემდეგ მასთან ერთად წავიდა ახალციხეში. ალექსანდრე I — რუსეთის იმპერატორი, რომლის მმართველობის დროსაც 1810 წელს იმერეთის სამეფო გაუქმდა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.