სოლომონ I
1752–1784
წარმოშობა და ოჯახი
დავით II გიორგი VII-ის ძე და სოლომონ I-ის ბიძაშვილი იყო. იგი იმერეთის ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი გახლდათ. სოლომონ I-ს საკუთარი ვაჟი, ალექსანდრე ბატონიშვილი, მამის სიცოცხლეშივე გარდაეცვალა. ამის გამო სოლომონ I-მა ტახტის მემკვიდრედ თავისი ძმის, არჩილის, ვაჟი დავით არჩილის ძე გამოაცხადა. მომავალი სოლომონ II იმ დროს ჯერ კიდევ მცირეწლოვანი იყო და ერეკლე II-ის კარზე იზრდებოდა. სწორედ ამ ვითარებამ შექმნა საფუძველი დავით გიორგის ძის გამეფებისთვის.
ტახტზე ასვლა
1784 წელს, სოლომონ I-ის გარდაცვალების შემდეგ, დავით გიორგის ძემ ისარგებლა ახალგაზრდა დავით არჩილის ძის მცირეწლოვანებით და იმერეთის ტახტი დაიკავა. მის გამეფებას მხარს უჭერდნენ გავლენიანი ფეოდალები, მათ შორის პაპუნა და ზურაბ წერეთლები, ბერი წულუკიძე და კაცია II დადიანი. დავით II-ის გამეფებას თავიდანვე დაუპირისპირდა ის პოლიტიკური ჯგუფი, რომელიც სოლომონ I-ის მიერ დასახელებულ მემკვიდრეს, დავით არჩილის ძეს, უჭერდამხარს. ამგვარად, დავით II-ის მეფობის მთავარი პრობლემა თავიდანვე დინასტიური დაპირისპირება გახდა.
შიდა პოლიტიკა
დავით II-ის მმართველობის პერიოდში იმერეთის სამეფოში კვლავ მწვავე შინაფეოდალური ბრძოლა მიმდინარეობდა. მეფის ხელისუფლება ძლიერი თავადების გავლენის ქვეშ იყო, ხოლო მისი მოწინააღმდეგეები ცდილობდნენ სოლომონ I-ის მიერ დასახელებული მემკვიდრის ტახტზე აყვანას. დავით II-ის პოლიტიკური მდგომარეობა განსაკუთრებით გართულდა იმის გამო, რომ მისი მოწინააღმდეგეების უკან იდგა ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II, რომლის კარზეც ახალგაზრდა დავით არჩილის ძე იზრდებოდა. დავით II-მ 1784 წელს რუსეთში ელჩები გაგზავნა და რუსეთის იმპერატორს მფარველობაში მიღება სთხოვა. ამ ნაბიჯმა მისი ზოგიერთი გავლენიანი მოწინააღმდეგე კიდევ უფრო გააღიზიანა.
საგარეო პოლიტიკა
დავით II-ის საგარეო პოლიტიკაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა როგორც რუსეთთან, ისე ოსმალეთთან ურთიერთობას. 1784 წელს დავით II-მ რუსეთში ელჩები გაგზავნა და იმპერატორის ქვეშევრდომობაში მიღება ითხოვა. მისი ეს ნაბიჯი დაკავშირებული იყო იმერეთის სამეფოს უსაფრთხოების განმტკიცების სურვილთან და იმდროინდელ რთულ საერთაშორისო ვითარებასთან. ამასთანავე, დავით II-ის წინააღმდეგ ბრძოლაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ახალციხის საფაშო. მოგვიანებით, ტახტის დაკარგვის შემდეგ, დავით II სწორედ ახალციხეში გაიქცა და იქიდან ცდილობდა იმერეთის ტახტის დაბრუნებას.
ბრძოლა ტახტისათვისდავით II-ის მეფობის განმავლობაში მთავარი პოლიტიკური
დაპირისპირება მისსა და დავით არჩილის ძეს შორის მიმდინარეობდა. 1789 წელს დავით არჩილის ძემ ერეკლე II-ისა და სამეგრელოს მთავრის, გრიგოლ დადიანის, მხარდაჭერით იმერეთში სამხედრო ლაშქრობა მოაწყო. 1789 წლის 11 ივლისს მათხოჯთან გამართულ ბრძოლაში დავით II დამარცხდა. გამარჯვების შემდეგ დავით არჩილის ძე იმერეთის მეფე გახდა და სოლომონ II-ის სახელით გამეფდა. დავით II-მ ტახტის დაკარგვის შემდეგ ბრძოლა არ შეწყვიტა. იგი გარკვეული ხნით იმერეთში დარჩა და კვლავ ცდილობდა ძალაუფლების დაბრუნებას, თუმცა საბოლოოდ ახალციხეში გადავიდა.
ტახტის დაბრუნების მცდელობები
დავით II-ის პოლიტიკური ბრძოლა 1789 წლის შემდეგაც გაგრძელდა. იგი ახალციხის ფაშისა და ლევან აბაშიძის დახმარებით კვლავ შეეცადა იმერეთის ტახტის დაკავებას. 1790 წელს დავით II ოსმალთა და ლეკთა ძალების დახმარებით იმერეთში შეიჭრა და სოლომონ II ტახტიდან ჩამოაგდო. თუმცა სოლომონ II-მ იმავე წელს კვლავ დაიბრუნა სამეფო ხელისუფლება. დავით II-მ მოგვიანებით კიდევ სცადა ტახტის დაბრუნება. 1792 და 1794 წლებში იგი ლეკთა ჯარის დახმარებით იმერეთში შეიჭრა, მაგრამ ორივე მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა. დამარცხების შემდეგ იგი კვლავ ახალციხის საფაშოში გადავიდა.
ურთიერთობა ერეკლე II-სთან
დავით II-ის პოლიტიკური ისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II.თავდაპირველად ერეკლე II მხარს უჭერდა სოლომონ I-ის მიერ მემკვიდრედ დასახელებულ დავით არჩილის ძეს. სწორედ ერეკლე II-ის დახმარებით შეძლო დავით არჩილის ძემ 1789 წელს დავით II-ის დამარცხება და იმერეთის ტახტის დაკავება. მოგვიანებით ერეკლე II-ის დამოკიდებულება დავით II-ის მიმართ შეიცვალა. მისი შუამდგომლობით დავით II იმერეთში დაბრუნდა და საუფლისწულო მამული მიიღო. ამის შემდეგ იგი გარკვეული პერიოდი იმერეთში ცხოვრობდა.
ტერიტორიული მდგომარეობა
დავით II-ის მეფობის ხანმოკლე პერიოდი ძირითადად ტახტისათვის ბრძოლამ და შინაფეოდალურმა დაპირისპირებამ მოიცვა. ამ პერიოდში იმერეთის სამეფოს მნიშვნელოვანი ტერიტორიული გაფართოება არ მომხდარა. მისი პოლიტიკური საქმიანობის მთავარი საკითხი იყო სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნება და კონკურენტ დავით არჩილის ძესთან ბრძოლა.
სახელმწიფოებრივი საქმიანობა
დავით II-ის მეფობის ხანმოკლე და არასტაბილური ხასიათის გამო მის სახელთან დაკავშირებული ფართომასშტაბიანი სახელმწიფოებრივი რეფორმები არ გამოირჩევა. მისი პოლიტიკური საქმიანობის მთავარი მიმართულება იყო იმერეთის ტახტის შენარჩუნება და საკუთარი სამეფო ხელისუფლების განმტკიცება. ამ ბრძოლაში დავით II ეყრდნობოდა როგორც ადგილობრივ ფეოდალთა ნაწილს, ისე სხვადასხვა საგარეო ძალის მხარდაჭერას.
რელიგია, კულტურა და განათლება
დავით II-ის რელიგიური, კულტურული და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ სანდო წყაროებში საკმარისი ცნობები არ არის შემონახული.## მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი მოვლენები 1784 — სოლომონ I-ის გარდაცვალების შემდეგ დავით გიორგის ძე იმერეთის მეფე გახდა. 1784 — დავით II-მ რუსეთში ელჩები გაგზავნა და რუსეთის იმპერატორის მფარველობაში მიღება ითხოვა. 1789 წლის 11 ივლისი — მათხოჯის ბრძოლაში დავით II დამარცხდა დავით არჩილის ძის ძალებთან. 1789 — დავით არჩილის ძე სოლომონ II-ის სახელით იმერეთის მეფე გახდა. 1790 — დავით II-მ ოსმალთა და ლეკთა ძალების დახმარებით კვლავ დაიკავა იმერეთის ტახტი, თუმცა სოლომონ II-მ იმავე წელს ტახტი დაიბრუნა. 1792 — დავით II-მ ლეკთა დახმარებით კვლავ სცადა იმერეთის ტახტის დაბრუნება, მაგრამ დამარცხდა. 1794 — დავით II-მ კიდევ ერთხელ სცადა ტახტის დაბრუნება და კვლავ დამარცხდა. 1795 წლის 11 იანვარი — დავით II ახალციხეში გარდაიცვალა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
დავით II 1795 წლის 11 იანვარს ახალციხეში გარდაიცვალა. იგი ჯრუჭის მონასტერში დაკრძალეს. მისი პოლიტიკური ბრძოლა საბოლოოდ უშედეგოდ დასრულდა. იმერეთის ტახტი სოლომონ II-მ შეინარჩუნა და შემდგომი წლების განმავლობაში ქვეყნის დამოუკიდებლობისა და სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებისთვის იბრძოდა. დავით II-ის ისტორიული მემკვიდრეობა უპირველესად დაკავშირებულია იმერეთის სამეფოში სოლომონ I-ის გარდაცვალების შემდეგ დაწყებულ დინასტიურ ბრძოლასთან. მისი მეფობა და შემდგომი მცდელობები ცხადყოფს,რამდენად რთული იყო იმერეთში სამეფო ტახტის მემკვიდრეობის საკითხის გადაწყვეტა XVIII საუკუნის მიწურულს.
ისტორიული მნიშვნელობა
დავით II-ის მეფობის ისტორიული მნიშვნელობა განსაკუთრებით იმერეთის ტახტის მემკვიდრეობის საკითხთან არის დაკავშირებული. სოლომონ I-ის გარდაცვალების შემდეგ დავით II-მ შეძლო ტახტის დაკავება, თუმცა მისი ხელისუფლება თავიდანვე სადავო იყო. მის წინააღმდეგ იდგა სოლომონ I-ის მიერ მემკვიდრედ დასახელებული დავით არჩილის ძე, რომელსაც მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მხარდაჭერა ჰქონდა. 1789 წელს მათხოჯის ბრძოლაში დავით II-ის დამარცხებამ სოლომონ II-ის გამეფებას გაუხსნა გზა. თუმცა დავით II-მ ბრძოლა არ შეწყვიტა და მომდევნო წლებში რამდენჯერმე სცადა ტახტის დაბრუნება. მისი ისტორია ამ პერიოდის იმერეთის პოლიტიკური ცხოვრების მნიშვნელოვან თავისებურებას წარმოაჩენს: სამეფო ტახტისათვის ბრძოლაში ერთმანეთს ეჯახებოდა დინასტიური უფლებები, გავლენიანი ფეოდალების ინტერესები და საქართველოს მეზობელი სახელმწიფოების პოლიტიკური მიზნები. დავით II-ის მეფობა ხანგრძლივი არ ყოფილა, მაგრამ მისი პოლიტიკური ბრძოლა 1784–1795 წლებში დასავლეთ საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მოვლენად დარჩა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1784 — დავით II იმერეთის მეფე გახდა. 1784 — დავით II-მ რუსეთში ელჩები გაგზავნა და მფარველობაში მიღება ითხოვა.1789 წლის 11 ივლისი — დავით II დამარცხდა მათხოჯის ბრძოლაში. 1789 — სოლომონ II იმერეთის მეფე გახდა. 1790 — დავით II-მ კვლავ დაიკავა ტახტი, თუმცა სოლომონ II-მ იმავე წელს იგი კვლავ დაკარგა. 1792 — დავით II-ის მორიგი მცდელობა ტახტის დასაბრუნებლად. 1794 — დავით II-ის კიდევ ერთი მცდელობა ტახტის დასაბრუნებლად. 1795 წლის 11 იანვარი — დავით II გარდაიცვალა ახალციხეში.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გიორგი VII — იმერეთის მეფე და დავით II-ის მამა. სოლომონ I — იმერეთის მეფე და დავით II-ის ბიძაშვილი, რომლის გარდაცვალების შემდეგ დავით II ტახტზე ავიდა. დავით არჩილის ძე — სოლომონ I-ის მიერ ტახტის მემკვიდრედ დასახელებული ბატონიშვილი, რომელმაც 1789 წელს სოლომონ II-ის სახელით დაიკავა იმერეთის ტახტი. სოლომონ II — დავით არჩილის ძე და დავით II-ის მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე. ერეკლე II — ქართლ-კახეთის მეფე, რომელიც დავით არჩილის ძეს უჭერდა მხარს და მოგვიანებით დავით II-ის იმერეთში დაბრუნებასაც შეუწყო ხელი. გრიგოლ დადიანი — ოდიშის მთავარი, რომელიც 1789 წელს დავით არჩილის ძის მხარეს იბრძოდა. კაცია II დადიანი — ოდიშის მთავარი, რომლის მხარდაჭერითაც დავით II თავდაპირველად იმერეთის ტახტზე ავიდა.პაპუნა წერეთელი — გავლენიანი ფეოდალი და დავით II-ის ერთ-ერთი მხარდამჭერი. ზურაბ წერეთელი — გავლენიანი ფეოდალი და დავით II-ის მხარდამჭერი. ბერი წულუკიძე — დავით II-ის ერთ-ერთი პოლიტიკური მხარდამჭერი. ლევან აბაშიძე — ფეოდალი, რომელიც მოგვიანებით დავით II- ის ტახტის დაბრუნების მცდელობას დაეხმარა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.