გიორგი IV
XVIII ს. დასაწყისი (გურიელთა შტო)
წარმოშობა და ოჯახი
ალექსანდრე V გიორგი VI-ის ძე იყო. იგი დაახლოებით 1703– 1704 წლებში დაიბადა. ახალგაზრდობის წლები ქართლის მეფე ვახტანგ VI-ის კარზე გაატარა და მის პოლიტიკურ ორიენტაციას იზიარებდა. ეს კავშირი მნიშვნელოვანი იყო, რადგან იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური ბრძოლები მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ქართლის სამეფოსა და დასავლეთ საქართველოს სხვა პოლიტიკური ძალების ინტერესებთან. ალექსანდრე V ორჯერ იყო დაქორწინებული. მისი პირველი მეუღლე იყო მარიამ დადიანი, ოდიშის მთავრის ბეჟან დადიანის ასული. მარიამი 1731 წელს გარდაიცვალა. 1732 წელს ალექსანდრემ ცოლად შეირთო ლევან აბაშიძის ასული თამარი. ამ ქორწინებიდან 1735 წელს დაიბადა სოლომონი, მომავალი იმერეთის მეფე სოლომონ I. Მმემატიანე
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
ალექსანდრე V-ის ახალგაზრდობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ვახტანგ VI-ის კარზე გავიდა. სწორედ ქართლის სამეფოსთან არსებული კავშირები დაეხმარა მას იმერეთის ტახტისათვის ბრძოლაში. 1720 წელს, მისი მამის, გიორგი VI-ის მკვლელობის შემდეგ, იმერეთის ტახტზე ალექსანდრე V ავიდა. მისი გამეფებით იმერეთში ბაგრატიონთა სამეფო ხელისუფლების მორიგი ეტაპი დაიწყო, თუმცა მეფეს თავიდანვე ძალიან რთული პოლიტიკური ვითარება დახვდა.
შიდა პოლიტიკა
ალექსანდრე V-ის მეფობის ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა ცენტრალური ხელისუფლების სისუსტე იყო. იმერეთის მსხვილი ფეოდალები და დასავლეთ საქართველოს მთავრები ხშირად დამოუკიდებლად მოქმედებდნენ და მეფის ძალაუფლების შეზღუდვას ცდილობდნენ. 1721–1728 წლებში იმერეთის სამეფოში განსაკუთრებული გავლენა ოდიშის მთავარს, ბეჟან I დადიანს, ჰქონდა. ფაქტობრივად, ამ პერიოდში ბეჟან დადიანი სამეფოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში იმდენად ძლიერ როლს ასრულებდა, რომ ალექსანდრე V-ის ხელისუფლება მნიშვნელოვნად იყო შეზღუდული. მეფისა და დიდებულების დაპირისპირება პერიოდულად შეიარაღებულ კონფლიქტში გადაიზრდებოდა. ალექსანდრეცდილობდა, ერთმანეთის წინააღმდეგ დაპირისპირებული ფეოდალური ძალები დაებალანსებინა და სამეფო ხელისუფლებისთვის საყრდენი შეექმნა.
ბრძოლები და სამხედრო მოვლენები
ალექსანდრე V-ის მეფობის მნიშვნელოვანი სამხედრო მოვლენა იყო ჩიხორის ბრძოლა. 1734 წელს მან ოტია დადიანი დაამარცხა. ამ გამარჯვების შემდეგ იმერეთის მეფესა და დასავლეთ საქართველოს მთავრებს შორის დროებითი მშვიდობა დამყარდა. თუმცა ეს მშვიდობა ხანგრძლივი არ აღმოჩნდა. იმერეთის სამეფოში შინაფეოდალური დაპირისპირება კვლავ განახლდა და მეფეს კვლავ უწევდა სხვადასხვა პოლიტიკური ჯგუფის წინააღმდეგ ბრძოლა. ალექსანდრეს მეფობის დროს იმერეთის მდგომარეობას კიდევ უფრო ართულებდა ოსმალეთის სამხედრო და პოლიტიკური ზეწოლა. ოსმალეთის გავლენა დასავლეთ საქართველოში იმდენად ძლიერი იყო, რომ იმერეთის მეფეს ხშირად უწევდა ოსმალეთის ხელისუფლებასთან ანგარიშის გაწევა. GGeorgian Encyclopedia+1
საგარეო პოლიტიკა და რუსეთთან ურთიერთობა
ალექსანდრე V ცდილობდა ოსმალეთის გავლენის დასაბალანსებლად რუსეთთან დაახლოებას. ეს პოლიტიკა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გახდა 1730-იანი წლების მეორე ნახევარში, როდესაც რუსეთსა და ოსმალეთს შორის ომი მიმდინარეობდა. 1738 წელს ალექსანდრემ რუსეთში ელჩად გაგზავნა ქუთათელი მიტროპოლიტი ტიმოთე გაბაშვილი. ელჩობის მიზანი იყო რუსეთისგან დასავლეთ საქართველოს მდგომარეობით დაინტერესებისა და ოსმალეთის წინააღმდეგ შესაძლო დახმარების მიღების მცდელობა. ტიმოთე გაბაშვილმა რუსეთში დასავლეთ საქართველოს რუკაცწარადგინა და ქვეყნის ოსმალეთის ბატონობისგან გათავისუფლების გეგმა გააცნო. Მმემატიანე ამ დიპლომატიურ მცდელობას პრაქტიკული შედეგი არ მოჰყოლია. 1739 წელს რუსეთსა და ოსმალეთს შორის ბელგრადის ზავი დაიდო და ალექსანდრე V-ის იმედი რუსეთის აქტიურ დახმარებაზე ამ ეტაპზე ვერ განხორციელდა. Მმემატიანე
ტახტისათვის ბრძოლა
ალექსანდრე V-ის მეფობა რამდენჯერმე შეწყდა. 1741 წელს მისმა მოწინააღმდეგე ფეოდალებმა მისი ძმა გიორგი გაამეფეს. თუმცა ალექსანდრემ იმავე წელს შეძლო ტახტის დაბრუნება. 1743 წელს ალექსანდრემ დადიანთან ზავი დადო, რის შედეგადაც იმერეთში გარკვეული დროით შედარებით მშვიდი ვითარება დამყარდა. თუმცა ეს სტაბილურობა ხანმოკლე აღმოჩნდა. 1746 წელს ალექსანდრე V კვლავ გადააყენეს და იმერეთის მეფე მისი ძმა მამუკა გახდა. NNational Library of Georgia ალექსანდრემ ტახტის დასაბრუნებლად ოსმალეთის დახმარება მიიღო. 1749 წელს მან კვლავ დაიკავა იმერეთის ტახტი და სიცოცხლის ბოლომდე მეფედ დარჩა. NNational Library of Georgia+1
ტერიტორიული მდგომარეობა
ალექსანდრე V-ის მეფობისას იმერეთის სამეფოს მნიშვნელოვანი ტერიტორიული გაფართოება არ მომხდარა. მეფის მთავარი ამოცანა არსებული სამეფო ძალაუფლების შენარჩუნება და ფეოდალური დაპირისპირების პირობებში ქვეყნის მართვა იყო.იმერეთის პოლიტიკური საზღვრებისა და გავლენის საკითხზე დიდ გავლენას ახდენდნენ ოდიშის, გურიისა და რაჭის პოლიტიკური ძალები, ხოლო ქვეყნის საგარეო მდგომარეობას მნიშვნელოვნად განსაზღვრავდა ოსმალეთის პოზიცია.
სახელმწიფოებრივი საქმიანობა
ალექსანდრე V-ის მმართველობის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნება იყო. მის დროს არ განხორციელებულა ისეთი მასშტაბური სახელმწიფოებრივი რეფორმა, რომელიც იმერეთის პოლიტიკური სისტემის საფუძვლიანად შეცვლას გამოიწვევდა. მიუხედავად ამისა, მეფემ შეძლო რამდენჯერმე დაებრუნებინა დაკარგული ტახტი და გარკვეულ პერიოდებში მეტოქე ფეოდალებთან შეთანხმებით ქვეყანაში მშვიდობის დამყარება. მისი პოლიტიკური მოქმედებები ძირითადად არსებული ძალთა ბალანსის შენარჩუნებას ემსახურებოდა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
ალექსანდრე V-ის მეფობის დროს მნიშვნელოვანი იყო საეკლესიო და სამეფო მშენებლობაც. 1737 წელს მისი მეფობის პერიოდში აშენდა ჩხარის წმინდა გიორგის მონასტერი. ასევე ალექსანდრემ ააგო ვარციხის სამეფო სასახლე. მისი მეფობის დროს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა ქუთათელი მიტროპოლიტის, ტიმოთე გაბაშვილის, დიპლომატიურ საქმიანობასაც. 1738 წლის რუსეთში ელჩობა მხოლოდ პოლიტიკური მისია არ ყოფილა — იგი დასავლეთ საქართველოს მდგომარეობის საერთაშორისო დონეზე წარმოჩენასაც ემსახურებოდა. Მმემატიანე## მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი მოვლენები ალექსანდრე V-ის ხანგრძლივი მეფობის განმავლობაში იმერეთის ისტორიაში რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოვლენა მოხდა. 1721–1728 წლებში სამეფოში ბეჟან დადიანის გავლენა განსაკუთრებით ძლიერი იყო. 1734 წელს ალექსანდრემ ჩიხორის ბრძოლაში ოტია დადიანი დაამარცხა, რასაც დროებითი პოლიტიკური მშვიდობა მოჰყვა. GGeorgian Encyclopedia 1738 წელს მეფემ რუსეთში ტიმოთე გაბაშვილი გაგზავნა, რათა რუსეთის მხარდაჭერა მიეღო დასავლეთ საქართველოს ოსმალეთის გავლენისგან გათავისუფლების საქმეში. 1739 წლის ბელგრადის ზავმა ეს გეგმა უშუალო შედეგის გარეშე დატოვა. Მმემატიანე 1741 წელს ალექსანდრე V ტახტიდან გადააყენეს, თუმცა იმავე წელს მან მეფობა დაიბრუნა. 1743 წელს დადიანთან დადებულმა ზავმა ქვეყანაში დროებითი მშვიდობა შექმნა. 1746 წელს ალექსანდრე კვლავ გადააყენეს, ამჯერად საკუთარი ძმის, მამუკას, სასარგებლოდ. 1749 წელს ოსმალეთის დახმარებით მან ტახტი საბოლოოდ დაიბრუნა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ალექსანდრე V 1752 წლის მარტში გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების დროს იმერეთის სამეფოში კვლავ მძიმე პოლიტიკური ვითარება იყო და შინაფეოდალური დაპირისპირება საბოლოოდ არ იყო აღმოფხვრილი. NNational Library of Georgia+1 ალექსანდრე V-ის შემდეგ იმერეთის ტახტზე მისი ვაჟი სოლომონი ავიდა, რომელიც ისტორიაში სოლომონ I დიდის სახელით შევიდა. სწორედ სოლომონ I-ის მეფობის დროსდაიწყო იმერეთის სამეფო ხელისუფლების გაძლიერების ახალი ეტაპი.
ისტორიული მნიშვნელობა
ალექსანდრე V-ის მეფობა იმერეთის ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე რთული პერიოდის ნაწილია. მან თითქმის მთელი თავისი პოლიტიკური ცხოვრება გაატარა ფეოდალურ დაპირისპირებებში, ოსმალეთის ძლიერი ზეწოლისა და მეფის ხელისუფლების შეზღუდვის პირობებში. მისი მნიშვნელოვანი დამსახურება იყო ტახტის რამდენჯერმე დაბრუნება და სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნება იმ პირობებში, როდესაც იმერეთის ძლიერ ფეოდალებს მეფის ძალაუფლების შეზღუდვა შეეძლოთ. ამავე დროს, ალექსანდრე ცდილობდა საერთაშორისო მხარდაჭერის მოპოვებას და რუსეთისკენ დიპლომატიური გზით დაახლოებას. 1738 წლის ტიმოთე გაბაშვილის ელჩობა ამ პოლიტიკის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია. Მმემატიანე ალექსანდრე V-ის მეფობა ასევე მნიშვნელოვანია იმერეთის პოლიტიკური ისტორიის შემდგომი განვითარების თვალსაზრისით. მისმა ვაჟმა, სოლომონ I-მა, მამისგან მიიღო რთული პოლიტიკური მემკვიდრეობა — დასუსტებული ცენტრალური ხელისუფლება, ძლიერი ფეოდალური დაჯგუფებები და ოსმალეთის გავლენის პრობლემა. სწორედ სოლომონ I-ის დროს დაიწყო ამ პრობლემების უფრო აქტიური და თანმიმდევრული დაძლევა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1703/1704 — ალექსანდრე V დაიბადა. 1720 — ალექსანდრე V იმერეთის მეფე გახდა. 1721–1728 — იმერეთის სამეფოში ბეჟან დადიანის გავლენა განსაკუთრებით გაძლიერდა.1734 — ალექსანდრე V-მ ჩიხორის ბრძოლაში ოტია დადიანი დაამარცხა. 1737 — აშენდა ჩხარის წმინდა გიორგის მონასტერი. 1738 — ალექსანდრემ რუსეთში ელჩად ტიმოთე გაბაშვილი გაგზავნა. 1739 — დაიდო ბელგრადის ზავი რუსეთსა და ოსმალეთს შორის. 1741 — ალექსანდრე V ტახტიდან გადააყენეს, თუმცა იმავე წელს მეფობა დაიბრუნა. 1743 — ალექსანდრემ დადიანთან ზავი დადო. 1746 — ალექსანდრე V ტახტიდან კვლავ გადააყენეს და მეფე მისი ძმა მამუკა გახდა. 1749 — ალექსანდრემ ოსმალეთის დახმარებით იმერეთის ტახტი კვლავ დაიკავა. 1752 წლის მარტი — ალექსანდრე V გარდაიცვალა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გიორგი VI — იმერეთის მეფე და ალექსანდრე V-ის მამა. ვახტანგ VI — ქართლის მეფე, რომლის კარზეც ალექსანდრე V აღიზარდა. მარიამ დადიანი — ალექსანდრე V-ის პირველი მეუღლე და ბეჟან დადიანის ასული. ბეჟან I დადიანი — ოდიშის მთავარი, რომლის პოლიტიკური გავლენა 1721–1728 წლებში იმერეთში განსაკუთრებით ძლიერი იყო. ოტია დადიანი — ოდიშის მთავარი, რომელიც ალექსანდრე V-მ ჩიხორის ბრძოლაში დაამარცხა.თამარ აბაშიძე — ალექსანდრე V-ის მეორე მეუღლე და ლევან აბაშიძის ასული. სოლომონ I — ალექსანდრე V-ის ვაჟი და მისი მემკვიდრე, შემდგომში იმერეთის მეფე. მამუკა — ალექსანდრე V-ის ძმა და მისი მეტოქე იმერეთის ტახტისთვის ბრძოლაში. გიორგი VII — ალექსანდრე V-ის ძმა, რომელიც 1741 წელს მის წინააღმდეგ მოქმედმა ფეოდალებმა იმერეთის მეფედ დასვეს. ტიმოთე გაბაშვილი — ქუთათელი მიტროპოლიტი და ალექსანდრე V-ის ელჩი რუსეთში 1738 წელს.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.