გიორგი VI
XVIII ს. დასაწყისი
წარმოშობა და ოჯახი
გიორგი IV გურიელი მამია III გურიელის ძე იყო. მამია III გურიის მთავარი იყო და იმერეთის ტახტიც რამდენჯერმე ეკავა. შესაბამისად, გიორგი IV იმ დროის დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი გავლენიანი პოლიტიკური საგვარეულოს წარმომადგენელი იყო. გიორგი IV-ის ძმებს შორის იყვნენ ლევან გურიელი და ქაიხოსრო III გურიელი. გურიის სამთავროსთვის ბრძოლა სწორედ მის ოჯახშიც გაგრძელდა და გიორგი IV-ს რამდენჯერმე მოუწია როგორც ძმებთან, ისე სხვა გავლენიან პოლიტიკურ ძალებთან დაპირისპირება. NNational Library of Georgia
ბავშვობა და პოლიტიკური აღზევება
გიორგი IV-ის ბავშვობისა და ახალგაზრდობის შესახებ სანდო წყაროებში ბევრი დეტალი არ არის შემონახული. მისი პოლიტიკური კარიერა განსაკუთრებით მას შემდეგ გამოიკვეთა, რაც მამია III გურიელი დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკაში გაძლიერდა. 1711 წელს მამიამ გიორგი გურიის მთავრად დასვა. ამ დროისთვის მამია თავად იმერეთის მეფე იყო. თუმცა გიორგი IV-ის გურიის მთავრობა მშვიდობიანი არ აღმოჩნდა. 1712–1714 წლებში გურიის სამთავროს ხელისუფლება მისმა ძმამ, ლევან გურიელმა, წაართვა. ## იმერეთის ტახტზე ასვლა გიორგი IV-ის პოლიტიკური კარიერის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპი 1716 წელს დაიწყო. ამ დროს იმერეთის სამეფოში გიორგი VI მეფობდა, თუმცა მას ძლიერი მოწინააღმდეგეები ჰყავდა და ოსმალეთის ხელისუფლება აქტიურად ერეოდა დასავლეთ საქართველოს საქმეებში. 1716 წელს ახალციხის ფაშა იმერეთში ჯარით შევიდა და გიორგი IV გურიელი იმერეთის მეფედ გაამეფა. ამგვარად, გიორგი IV-ის გამეფებაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ოსმალეთის სამხედრო მხარდაჭერას ჰქონდა. NNational Library of Georgia+1 გიორგი IV-ის გამეფება იმერეთის ტახტისთვის ხანგრძლივი ბრძოლის კიდევ ერთი ეტაპი იყო. იმერეთის სამეფოში ამ პერიოდში ერთმანეთს უპირისპირდებოდნენ ბაგრატიონთა სამეფო სახლის წარმომადგენლები, გურიელები, დადიანები და სხვა გავლენიანი ფეოდალური ჯგუფები.
მეფობა და პოლიტიკური ვითარება
გიორგი IV-ის მეფობა 1716–1719 წლებში გაგრძელდა. მისი ხელისუფლება თავიდანვე რთულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, რადგან იმერეთის სამეფოში ცენტრალური ხელისუფლება სუსტი იყო, ხოლო მსხვილი ფეოდალები მნიშვნელოვან დამოუკიდებლობას ინარჩუნებდნენ. გიორგი IV-ის ხელისუფლება დიდწილად ოსმალეთის მხარდაჭერაზე იყო დამოკიდებული. ამავე დროს, იმერეთის პოლიტიკური ძალები კვლავ ცდილობდნენ საკუთარი ინტერესების დაცვას და მეფის ხელისუფლების გაძლიერების ან შეზღუდვისთვის სხვადასხვა კოალიციას ქმნიდნენ. გიორგი IV-ის მმართველობის პერიოდში გურიელთა საგვარეულოს გავლენა იმერეთის ტახტზე კიდევ ერთხელ გაიზარდა. თუმცა ეს გავლენა ხანგრძლივი არ აღმოჩნდა.
ურთიერთობა გურიასთან
იმერეთის მეფედ ყოფნის მიუხედავად, გიორგი IV-ს გურიის საქმეებთან კავშირი არ გაუწყვეტია. მისი პოლიტიკური კარიერა გურიის სამთავროსთან მჭიდროდ იყო დაკავშირებული. 1717 წელს გიორგი IV გურიის მთავრობიდან მისმა ძმამ, ქაიხოსრო III გურიელმა, გააძევა. გიორგი IV-მ ოსმალეთის დახმარებით მალევე შეძლო ძალაუფლების დაბრუნება. თუმცა იმავე წელს იგი კვლავ გააძევა ოდიშის მთავარმა ბეჟან დადიანმა. გიორგი IV-მ ამჯერადაც მოახერხა ხელისუფლების აღდგენა. ეს მოვლენები კარგად აჩვენებს, რამდენად რთული იყო იმ პერიოდის დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ვითარება: ერთი და იგივე მმართველი ერთდროულად იყო ჩართული როგორც იმერეთის სამეფო ტახტის, ისე გურიის სამთავროსთვის ბრძოლაში.
საგარეო პოლიტიკა და ოსმალეთის გავლენა
გიორგი IV-ის მეფობის პერიოდში ოსმალეთის იმპერია დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვან ძალად რჩებოდა. სწორედ ახალციხის ფაშის სამხედრო ჩარევით გახდა შესაძლებელი გიორგი IV-ის იმერეთის მეფედ გამეფება 1716 წელს. NNational Library of Georgia ოსმალეთის მხარდაჭერა გიორგი IV-ს გურიის სამთავროს ხელისუფლების დაბრუნებაშიც დაეხმარა. ამით ჩანს, რომ გიორგი IV-ის პოლიტიკური ძალაუფლება მნიშვნელოვანწილად დაკავშირებული იყო ოსმალეთის სამხედრო-პოლიტიკურ მხარდაჭერასთან.ამავე დროს, გიორგი IV-ს ახლო პოლიტიკური კავშირი ჰქონდა ქართლის მეფე ვახტანგ VI-თან. იგი ვახტანგ VI-ის დახმარებით ცდილობდა ოსმალეთის მიერ დაკავებული ბათუმისა და ჩაქვის მხარეების დაბრუნებას, თუმცა ეს მცდელობა წარმატებით არ დასრულებულა.
ბრძოლა გიორგი VI-ის წინააღმდეგ
გიორგი IV-ის იმერეთის მეფედ გამეფების შემდეგ მისი მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე კვლავ გიორგი VI იყო. გიორგი VI მანამდე რამდენჯერმე იყო იმერეთის მეფე და ტახტის დაბრუნებას ცდილობდა. 1717 წელს ახალციხის ფაშის სამხედრო ძალით გიორგი IV-ის გამეფების შემდეგ გიორგი VI იძულებული გახდა იმერეთი დაეტოვებინა და სტამბოლში წავიდა. 1719 წელს კი გიორგი VI ოსმალეთის სულთნის ბრძანებით სამხედრო დახმარებით დაბრუნდა. გიორგი VI-ის დაბრუნებამ გიორგი IV-ის მეფობას ბოლო მოუღო.
ოკრიბის ბრძოლა და ტახტის დაკარგვა
1719 წელს გიორგი VI-მ ოსმალეთის მხარდაჭერით იმერეთში დაბრუნება შეძლო. მას ისაყ ფაშამ ჯარი მისცა. გიორგი VI-ის სამხედრო ძალა ოკრიბაში მდგომ გიორგი IV გურიელისა და მისი მომხრეების წინააღმდეგ დაიძრა. ბრძოლაში გიორგი IV-ის მხარე დამარცხდა. გიორგი VI-მ გაიმარჯვა და კვლავ დაიკავა იმერეთის სამეფო ტახტი. ამ ბრძოლამ ფაქტობრივად დაასრულა გურიელთა იმერეთის ტახტზე ამ ეტაპზე არსებული პოლიტიკური ბატონობა. NNational Library of Georgia+1 გიორგი IV-ის შემდეგ იმერეთის ტახტი კვლავ გიორგი VI-მ დაიკავა, რომელიც 1720 წლამდე მეფობდა.
გურიის სამთავრო და ტერიტორიული მდგომარეობაგიორგი IV-ის პოლიტიკური მოღვაწეობის პერიოდში გურიის
სამთავრო მნიშვნელოვან ტერიტორიულ და პოლიტიკურ ზეწოლას განიცდიდა. იგი ვახტანგ VI-ის დახმარებით ცდილობდა ოსმალეთის მიერ დაკავებული ბათუმისა და ჩაქვის მხარეების დაბრუნებას, მაგრამ ეს მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა. 1723 წელს, გიორგი IV-ის გურიის მთავრად ყოფნის პერიოდში, ოსმალებმა ციხისძირის, ქობულეთის, შეკვეთილის, სეფისა და გრიგოლეთის ციხეები დაიკავეს, რის შედეგადაც გურია ზღვას მოსწყდა. ეს მოვლენა უკვე მისი მეფობის შემდეგი პერიოდის პოლიტიკური ისტორიის ნაწილია, თუმცა პირდაპირ უკავშირდება გიორგი IV-ის შემდგომ მმართველობას გურიაში.
რელიგია, კულტურა და განათლება
გიორგი IV-ის რელიგიური, კულტურული და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ საკმარისი სანდო ცნობები არ არის შემონახული, ამიტომ მის ბიოგრაფიაში ამ სფეროსთან დაკავშირებული დაუდასტურებელი ცნობები არ არის შეტანილი.
მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი
მოვლენები 1716 — ახალციხის ფაშის სამხედრო მხარდაჭერით გიორგი IV გურიელი იმერეთის მეფე გახდა. 1717 — გიორგი IV გურიის სამთავროდან ძმამ, ქაიხოსრო III გურიელმა, გააძევა; ოსმალეთის დახმარებით მან ძალაუფლება კვლავ დაიბრუნა. 1717 — გიორგი IV კვლავ გააძევა ბეჟან დადიანმა, თუმცა მან ხელისუფლების აღდგენა კიდევ ერთხელ შეძლო.1719 — გიორგი VI ოსმალეთის სამხედრო დახმარებით დაბრუნდა იმერეთში და ოკრიბასთან ბრძოლაში გიორგი IV გურიელი დაამარცხა. 1719 — გიორგი IV-ის მეფობა დასრულდა და იმერეთის ტახტი კვლავ გიორგი VI-მ დაიკავა.
გარდაცვალება და შემდგომი ცხოვრება
გიორგი IV-ის გარდაცვალების ზუსტი თარიღი სანდო წყაროებში მკაფიოდ არ არის დადგენილი. 1719 წელს იმერეთის ტახტის დაკარგვის შემდეგ მისი პოლიტიკური საქმიანობა კვლავ გურიის სამთავროს უკავშირდებოდა. იგი გურიის მთავრად 1726 წლამდე, პერიოდული შეწყვეტებით, მოიხსენიება.
ისტორიული მნიშვნელობა
გიორგი IV გურიელის ისტორიული მნიშვნელობა უპირველესად XVIII საუკუნის დასაწყისის დასავლეთ საქართველოს რთულ პოლიტიკურ ვითარებაში მის მონაწილეობას უკავშირდება. იგი იყო გურიის ძლიერი საგვარეულოს წარმომადგენელი, რომელმაც შეძლო იმერეთის სამეფო ტახტის დაკავება და 1716–1719 წლებში იმერეთის მეფედ ყოფნა. მისი გამეფება ოსმალეთის სამხედრო მხარდაჭერით მოხდა, რაც იმ პერიოდის იმერეთის პოლიტიკაში ოსმალეთის ძლიერი გავლენის ნათელი მაგალითია. გიორგი IV-ის მეფობის ისტორია ასევე ნათლად აჩვენებს, რამდენად არასტაბილური იყო იმერეთის პოლიტიკური სისტემა. მეფის ტახტზე ასვლა და მისი დაკარგვა ხშირად დამოკიდებული იყო არა მხოლოდ სამეფო დინასტიის უფლებაზე, არამედ გურიის, ოდიშის, რაჭისა და სხვა ძლიერი ფეოდალური ძალების პოზიციებზე და ოსმალეთის ჩარევაზე.1719 წელს გიორგი VI-ის გამარჯვებამ გიორგი IV-ის მეფობა დაასრულა. ამის შემდეგ გიორგი IV კვლავ გურიის პოლიტიკური ცხოვრების მნიშვნელოვან ფიგურად დარჩა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1711 — გიორგი IV გურიის მთავრად დასვა მამია III გურიელმა. 1716 — გიორგი IV გურიელი იმერეთის მეფე გახდა. 1717 — გიორგი IV გურიის სამთავროდან გააძევა მისმა ძმამ ქაიხოსრო III-მ; ოსმალეთის დახმარებით მან ძალაუფლება კვლავ დაიბრუნა. 1717 — გიორგი IV გურიის სამთავროდან ბეჟან დადიანმა გააძევა; გიორგი IV-მ ხელისუფლება კვლავ აღადგინა. 1719 — გიორგი VI ოსმალეთის დახმარებით დაბრუნდა იმერეთში და ოკრიბასთან ბრძოლაში გიორგი IV გურიელი დაამარცხა. 1719 — გიორგი IV-ის მეფობა იმერეთში დასრულდა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
მამია III გურიელი — გიორგი IV-ის მამა, გურიის მთავარი და იმერეთის მეფე. ლევან გურიელი — გიორგი IV-ის ძმა, რომელმაც 1712–1714 წლებში გურიის სამთავრო დაიკავა. ქაიხოსრო III გურიელი — გიორგი IV-ის ძმა, რომელმაც 1717 წელს იგი გურიის სამთავროდან გააძევა. გიორგი VI — იმერეთის მეფე და გიორგი IV-ის მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე, რომელმაც 1719 წელს იმერეთის ტახტი დაიბრუნა. ბეჟან დადიანი — ოდიშის მთავარი, რომელმაც გიორგი IV გურიის სამთავროდან გააძევა.ვახტანგ VI — ქართლის მეფე და გიორგი IV-ის პოლიტიკური მოკავშირე. ახალციხის ფაშა — ოსმალეთის ხელისუფლების წარმომადგენელი, რომლის სამხედრო მხარდაჭერითაც გიორგი IV 1716 წელს იმერეთის მეფე გახდა. ისაყ ფაშა — ოსმალეთის წარმომადგენელი, რომელმაც 1719 წელს გიორგი VI-ს სამხედრო დახმარება გადასცა გიორგი IV-ის წინააღმდეგ ბრძოლისთვის.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.