მამია III
XVIII ს. დასაწყისი (გურიელთა შტო)
წარმოშობა და ოჯახი
გიორგი VI ალექსანდრე IV-ის ძე იყო. იგი იმერეთის ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი გახლდათ. მისი დაბადების ზუსტი თარიღი სანდო წყაროებში მითითებული არ არის. გიორგი VI-ის ვაჟი იყო ალექსანდრე V, რომელიც მოგვიანებით იმერეთის მეფე გახდა და XVIII საუკუნის შუა ხანებამდე იმერეთის პოლიტიკურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო.## ტახტზე ასვლა გიორგი VI იმერეთის მეფედ პირველად 1703 წელს, ოსმალეთის მხარდაჭერით გამეფდა. ამ დროს იმერეთის სამეფოში რეალური ძალაუფლება გიორგი-მალაქია აბაშიძის ხელში იყო. აბაშიძე, რომელსაც ქართულ ისტორიოგრაფიაში გიორგი V-დაც მოიხსენიებენ, 1701–1707 წლებში იმერეთის ფაქტობრივ მმართველად იქცა. გიორგი VI-ს მხარს უჭერდა ქართლის სამეფო სახლი და იმერეთის ფეოდალთა მნიშვნელოვანი ნაწილი. მისი მთავარი პოლიტიკური ამოცანა იყო აბაშიძის ძლიერი გავლენის შემცირება და სამეფო ხელისუფლების აღდგენა. NNational Library of Georgia
ბრძოლა გიორგი-მალაქია აბაშიძის წინააღმდეგ
1707 წელს გიორგი VI-მ გიორგი-მალაქია აბაშიძე დაამარცხა. ამ გამარჯვების შემდეგ მეფემ დროებით შეძლო საკუთარი ხელისუფლების განმტკიცება და იმერეთის ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების აღდგენა. აბაშიძის პოლიტიკური ბატონობა დასრულდა, ხოლო მისი გავლენა მნიშვნელოვნად შემცირდა. თუმცა გიორგი VI-ის მდგომარეობა მაინც რთული დარჩა. იმერეთში ძლიერი თავადები კვლავ დიდ გავლენას ფლობდნენ და მეფის ხელისუფლების განმტკიცებას წინააღმდეგობას უწევდნენ. ამას ემატებოდა ოსმალეთის მუდმივი ჩარევა დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკაში.
1711 წლის აჯანყება და ტახტის დაკარგვა
1711 წელს გიორგი VI-მ ოდიშის მთავარ ლევან IV დადიანთან შერიგება შეძლო და მასთან ერთად რაჭაში ილაშქრა. თუმცა ლაშქრობა ბოლომდე ვერ მიიყვანა, რადგან ლევან დადიანი მეფის წინააღმდეგ შეთქმულებას შეუერთდა. შეთქმულებაშიმონაწილეობდნენ მამია III გურიელი, რაჭის ერისთავი შოშიტა და ზურაბ აბაშიძე. 1711 წლის ოქტომბერში შეთქმულებმა გიორგი VI იმერეთიდან გააძევეს და მეფედ მამია III გურიელი დასვეს. გიორგი VI ქართლში გადავიდა და ვახტანგ VI-ს შეაფარა თავი. ვახტანგ VI-მ მისი და აბაშიძის შერიგებას შეუწყო ხელი, რის შემდეგაც გიორგი VI-მ ტახტის დასაბრუნებლად ბრძოლა განაგრძო.
ტახტის დაბრუნება და ჩხარის ბრძოლა
1712 წლის ივნისში გიორგი VI-მ ჩხართან ბრძოლაში მამია III გურიელი დაამარცხა და იმერეთის ტახტი კვლავ დაიკავა. მამია გურიელი რაჭაში გადავიდა. ამ გამარჯვებით გიორგი VI-მ კიდევ ერთხელ შეძლო მეფობის აღდგენა. NNational Library of Georgia+1 თუმცა მისი მდგომარეობა კვლავ მყიფე აღმოჩნდა. მეფესა და ძლიერ ფეოდალებს შორის დაპირისპირება არ დასრულებულა. ამ პერიოდში გიორგი VI-მ გიორგი ნიჟარაძის წინააღმდეგ სასტიკი გადაწყვეტილება მიიღო: ზურაბ აბაშიძის დაბეზღების შემდეგ ნიჟარაძე დაასაჯა, ცოლი გაუშვა და მისი მეუღლე შეირთო. ამ მოქმედებამ მეფის წინააღმდეგ უკმაყოფილება კიდევ უფრო გააძლიერა.
1713 წლის დაპირისპირება
1713 წელს მამია III გურიელი, ლევან დადიანი, რაჭის ერისთავი და სხვა გავლენიანი დიდებულები გიორგი VI-ის წინააღმდეგ გაერთიანდნენ. მათ მეფე ოკრიბასთან ბრძოლაში დაამარცხეს. გიორგი VI კვლავ იძულებული გახდა იმერეთი დაეტოვებინა და ქართლში გაქცეულიყო. NNational Library of Georgia+1იმავე წელს მამია III გურიელმა მესამედ დაიკავა იმერეთის ტახტი. თუმცა მისი მეფობა ხანმოკლე აღმოჩნდა და მამია მალე გარდაიცვალა. 1714 წელს გიორგი VI-მ კვლავ შეძლო იმერეთის ტახტის დაბრუნება.
1714–1716 წლების მეფობა
მამია III გურიელის გარდაცვალების შემდეგ გიორგი VI კვლავ გამეფდა. მისი მეფობის ეს პერიოდი 1714–1716 წლებში გაგრძელდა. მიუხედავად ტახტზე დაბრუნებისა, მეფემ ვერ შეძლო იმერეთის ფეოდალურ დაჯგუფებებს შორის ხანგრძლივი სტაბილურობის დამყარება. NNational Library of Georgia იმერეთის პოლიტიკური ბრძოლა კვლავ მიმდინარეობდა და მასში მნიშვნელოვანი როლი ოსმალეთის ხელისუფლებასაც ჰქონდა. საბოლოოდ გიორგი VI-ის წინააღმდეგ მისი მოწინააღმდეგეების მხარეს ოსმალეთის სამხედრო ძალა ჩაერთო. 1716 წელს ახალციხის ფაშის მიერ გაგზავნილმა ჯარმა გიორგი VI დაამარცხა სიმონეთთან. ამის შემდეგ მეფე იძულებული გახდა ჯერ ახალციხეში, შემდეგ კი სტამბოლში წასულიყო. იმერეთის ტახტი გიორგი IV გურიელმა დაიკავა. NNational Library of Georgia
ბოლო გამეფება
გიორგი VI-ის პოლიტიკური ბრძოლა ამით არ დასრულებულა. 1719 წელს მან ოსმალეთის დახმარებით კვლავ შეძლო იმერეთის ტახტის დაკავება. ეს მისი მეფობის უკანასკნელი პერიოდი იყო. თუმცა გიორგი VI-ის მდგომარეობა კვლავ რთული აღმოჩნდა. მის წინააღმდეგ მოქმედებდნენ ძლიერი ფეოდალები, მათ შორის ბეჟან დადიანი, შოშიტა III რაჭის ერისთავი და ზურაბაბაშიძე. საბოლოოდ მათ გიორგი VI-ის წინააღმდეგ სიმონ აბაშიძე გამოიყენეს.
გარდაცვალება
გიორგი VI 1720 წლის მარტში მოკლეს. ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიული ლექსიკონის მიხედვით, მისი მკვლელობა ბეჟან დადიანის, შოშიტა III რაჭის ერისთავისა და ზურაბ აბაშიძის წაქეზებით სიმონ აბაშიძემ განახორციელა. გიორგი VI-ის სიკვდილით დასრულდა მისი ხანგრძლივი, თუმცა არაერთხელ შეწყვეტილი ბრძოლა იმერეთის სამეფო ტახტის შესანარჩუნებლად.
ტერიტორიული მდგომარეობა
გიორგი VI-ის მეფობის პერიოდში იმერეთის სამეფოს მნიშვნელოვანი ტერიტორიული გაფართოება არ მომხდარა. მისი მმართველობის მთავარი პრობლემა არსებული სამეფო ტერიტორიის მართვა და ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცება იყო. ამ პერიოდის დასავლეთ საქართველო პოლიტიკურად დაქსაქსული იყო. იმერეთის მეფის გვერდით მნიშვნელოვან ძალას წარმოადგენდნენ გურიის მთავარი, ოდიშის მთავარი, რაჭის ერისთავი და სხვა მსხვილი ფეოდალები. მათი პოლიტიკური პოზიციები ხშირად განსაზღვრავდა თავად იმერეთის სამეფო ტახტის ბედსაც.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
გიორგი VI-ის მეფობის ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია ოსმალეთის იმპერიასთან ურთიერთობას. იგი პირველად ოსმალთა დახმარებით გამეფდა, მოგვიანებით კი ოსმალეთის მხარდაჭერა არაერთხელ აღმოჩნდა გადამწყვეტი მისი ტახტზე დაბრუნებისთვის. ამავე დროს, გიორგი VI-ს მნიშვნელოვანი კავშირი ჰქონდა ქართლის სამეფო სახლთან. ვახტანგ VI-მ მას დახმარება გაუწია როგორც პოლიტიკური დევნის პერიოდში, ისე იმერეთის ტახტის დასაბრუნებლად ბრძოლაში. NNational Library of Georgia+1 გიორგი VI-ის მაგალითი ნათლად აჩვენებს, რამდენად იყო იმერეთის სამეფოს შიდა პოლიტიკა დაკავშირებული მეზობელი სახელმწიფოების ინტერესებთან. ოსმალეთის მხარდაჭერა ხან ერთი, ხან მეორე პრეტენდენტის სასარგებლოდ იცვლებოდა და ამით იმერეთის ტახტისათვის ბრძოლაზე პირდაპირ მოქმედებდა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
გიორგი VI-ის შესახებ შემონახული სანდო ცნობები ძირითადად მის პოლიტიკურ და სამხედრო საქმიანობას ეხება. კულტურისა და განათლების სფეროში მისი კონკრეტული საქმიანობის შესახებ საკმარისი დადასტურებული ცნობები არ არსებობს.
მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი
მოვლენები 1703 — გიორგი VI ოსმალეთის დახმარებით იმერეთის მეფე გახდა. 1707 — გიორგი VI-მ გიორგი-მალაქია აბაშიძე დაამარცხა და მეფობა დროებით განიმტკიცა. 1711 წლის ოქტომბერი — გიორგი VI ფეოდალთა შეთქმულების შედეგად ტახტიდან გადააყენეს და მეფედ მამია III გურიელი დასვეს. 1712 წლის ივნისი — გიორგი VI-მ ჩხართან მამია III გურიელი დაამარცხა და იმერეთის ტახტი დაიბრუნა. 1713 — გიორგი VI ოკრიბასთან ბრძოლაში დამარცხდა და იმერეთიდან კვლავ გაიქცა.1714 — მამია III გურიელის გარდაცვალების შემდეგ გიორგი VI კვლავ გამეფდა. 1716 — გიორგი VI სიმონეთთან ბრძოლაში დამარცხდა და იმერეთი დატოვა. 1719 — გიორგი VI ოსმალეთის დახმარებით კვლავ გამეფდა. 1720 წლის მარტი — გიორგი VI მოკლეს.
მემკვიდრეობა
გიორგი VI-ის მეფობის მთავარი მახასიათებელი იყო მუდმივი ბრძოლა სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებისთვის. მან რამდენჯერმე შეძლო იმერეთის ტახტის დაბრუნება, მაგრამ ძლიერი ფეოდალური დაჯგუფებების წინააღმდეგობა და ოსმალეთის ჩარევა ხელს უშლიდა სტაბილური ხელისუფლების ჩამოყალიბებას. მისი მმართველობის ისტორიაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია 1707 წლის გამარჯვება გიორგი-მალაქია აბაშიძეზე, რადგან ამ მოვლენამ გარკვეული დროით შეამცირა ძლიერი ფეოდალის პოლიტიკური ბატონობა და მეფის ხელისუფლების გაძლიერების შესაძლებლობა შექმნა. თუმცა შემდგომ წლებში თავადთა დაპირისპირებამ კვლავ იმძლავრა. გიორგი VI-ის სიკვდილის შემდეგ იმერეთის ტახტი მისმა ვაჟმა ალექსანდრე V-მ დაიკავა. ამით ბაგრატიონთა დინასტიურმა მმართველობამ იმერეთში გაგრძელება შეძლო. გიორგი VI-ის მეფობა კი დარჩა იმ პერიოდის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ მაგალითად, როდესაც მეფის ხელისუფლება მუდმივად იყო დამოკიდებული როგორც ადგილობრივ ფეოდალურ ძალთა, ისე ოსმალეთის პოლიტიკურ მხარდაჭერაზე.
ისტორიული მნიშვნელობა
გიორგი VI-ის ისტორიული მნიშვნელობა პირველ რიგში იმერეთის სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნებისთვის ბრძოლას უკავშირდება. იგი ოთხ სხვადასხვა პერიოდში იკავებდა ტახტს და ყოველ ჯერზე მძიმე პოლიტიკურიწინააღმდეგობის გადალახვა უწევდა. მისი მმართველობის ქრონოლოგია სხვადასხვა ისტორიულ წყაროში მცირედ განსხვავებულადაა დათარიღებული, თუმცა სანდო წყაროები თანხმდებიან, რომ მისი მეფობა რამდენჯერმე შეწყდა და საბოლოოდ 1720 წელს დასრულდა. გიორგი VI-ის ეპოქა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია XVII საუკუნის ბოლოსა და XVIII საუკუნის დასაწყისის იმერეთის პოლიტიკური სისტემის გასაგებად. ამ დროს მეფის ძალაუფლება ძლიერ ფეოდალებთან ბრძოლაში მუდმივად იცვლებოდა, ხოლო ოსმალეთის სამხედრო-პოლიტიკური ჩარევა ქვეყნის შიდა ვითარებაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენდა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1703 — გიორგი VI პირველად გამეფდა იმერეთში. 1707 — გიორგი VI-მ გიორგი-მალაქია აბაშიძე დაამარცხა. 1711 წლის ოქტომბერი — გიორგი VI ტახტიდან გადააყენეს და მამია III გურიელი გაამეფეს. 1712 წლის ივნისი — გიორგი VI-მ ჩხართან მამია III გურიელი დაამარცხა და ტახტი დაიბრუნა. 1713 — გიორგი VI ოკრიბასთან ბრძოლაში დამარცხდა. 1714 — გიორგი VI კვლავ გამეფდა. 1716 — გიორგი VI სიმონეთთან ბრძოლაში დამარცხდა და იმერეთი დატოვა. 1719 — გიორგი VI კვლავ გამეფდა ოსმალეთის დახმარებით. 1720 წლის მარტი — გიორგი VI მოკლეს.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ალექსანდრე IV — იმერეთის მეფე და გიორგი VI-ის მამა.ალექსანდრე V — გიორგი VI-ის ვაჟი და მისი მემკვიდრე იმერეთის ტახტზე. გიორგი-მალაქია აბაშიძე — ძლიერი ფეოდალი და იმერეთის ფაქტობრივი მმართველი, რომელიც გიორგი VI-მ 1707 წელს დაამარცხა. მამია III გურიელი — გურიის მთავარი და გიორგი VI-ის მთავარი პოლიტიკური მეტოქე, რომელმაც მის წინააღმდეგ ბრძოლაში რამდენჯერმე დაიკავა იმერეთის ტახტი. ლევან IV დადიანი — ოდიშის მთავარი, რომელიც გიორგი VI-ის წინააღმდეგ მიმართულ ფეოდალურ კოალიციაში მონაწილეობდა. შოშიტა რაჭის ერისთავი — გიორგი VI-ის მოწინააღმდეგე და მამია III გურიელის მოკავშირე. შოშიტა III რაჭის ერისთავი — გიორგი VI-ის უკანასკნელი მმართველობის პერიოდში მისი მოწინააღმდეგე. ზურაბ აბაშიძე — გავლენიანი ფეოდალი და გიორგი VI-ის წინააღმდეგ მოქმედი პოლიტიკური ძალის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. ბეჟან დადიანი — გიორგი VI-ის წინააღმდეგ მოქმედი გავლენიანი ფეოდალი მისი მეფობის უკანასკნელ პერიოდში. სიმონ აბაშიძე — პირი, რომელმაც გიორგი VI მოკლა 1720 წელს. ვახტანგ VI — ქართლის მეფე და გიორგი VI-ის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მხარდამჭერი.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.