გიორგი V
XVIII ს. დასაწყისი (აბაშიძეთა შტო)
წარმოშობა და ოჯახი
მამია III გურიელი გიორგი III გურიელის ძე იყო. იგი გურიელთა საგვარეულოს ეკუთვნოდა და 1689 წელს გურიის მთავარი გახდა. ისტორიულ დოკუმენტებში მას ზოგჯერ „დიდ გურიელად“ ან „დიდ შავ გურიელად“ მოიხსენიებენ. NNational Library of Georgia+1მამიას ჰყავდა ვაჟები — გიორგი IV გურიელი და ქაიხოსრო III გურიელი. მისი ოჯახი შემდგომშიც აქტიურად მონაწილეობდა დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. NNational Library of Georgia
გურიის მთავარი
გურიის მთავრად ყოფნის პერიოდში მამია III-მ მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გავლენა მოიპოვა. იგი ოსმალეთთან მოქნილ დიპლომატიურ ურთიერთობას იყენებდა და ამ გზით გურიის სამთავროს პოზიციების გაძლიერებას ცდილობდა. მისი მმართველობის პერიოდში გურიის სამთავროს ტერიტორია გაფართოვდა. მამია III-მ იმერეთის მეფისგან შეიძინა საჭილაო-სამიქელაძეოს ტერიტორია, რაც გურიის პოლიტიკური და ეკონომიკური გავლენის ზრდას ნიშნავდა.
პირველი გამეფება იმერეთში
1701 წელს იმერეთის სამეფოში სიმონ I-ის მეფობა დასრულდა. ამის შემდეგ დასავლეთ საქართველოს გავლენიანმა ფეოდალებმა მამია III გურიელს დაუჭირეს მხარი და იგი იმერეთის მეფედ დასვეს. მამია III-მ იმერეთის ტახტი 1701–1702 წლებში დაიკავა. მის გამეფებაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს იმერეთისა და ოდიშის მსხვილმა ფეოდალებმა. თუმცა იმერეთის სამეფოში გიორგი-მალაქია აბაშიძის პოლიტიკური გავლენა კვლავ ძალიან ძლიერი იყო. მამია III-ის მეფობის მიუხედავად, აბაშიძე მნიშვნელოვან ძალაუფლებას ინარჩუნებდა. საბოლოოდ მამიამ იმერეთის ტახტი დატოვა და კვლავ გურიის სამთავროში დაბრუნდა. NNational Library of Georgia
ოსმალეთის შემოსევა და გურიის ტერიტორიული დანაკარგი1703 წელს დასავლეთ საქართველოში ოსმალეთის დიდი
სამხედრო ლაშქრობა განხორციელდა. ოსმალეთის ხელისუფლება ცდილობდა რეგიონზე თავისი გავლენის განმტკიცებას და ადგილობრივი მმართველების დამორჩილებას. მამია III იძულებული გახდა ოსმალეთის სამხედრო ძალას დამორჩილებოდა. ამ მოვლენას გურიისთვის მნიშვნელოვანი ტერიტორიული დანაკარგი მოჰყვა — გურიის სამთავრომ ბათუმის მხარე დაკარგა. ეს მოვლენა მამია III-ის პოლიტიკური მოღვაწეობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ეპიზოდი იყო, რადგან ოსმალეთის სამხედრო ზეწოლამ გურიის სამთავროს ტერიტორიული მდგომარეობა მნიშვნელოვნად შეცვალა.
ბრძოლა იმერეთის ტახტისთვის
1707 წლის შემდეგ გიორგი-მალაქია აბაშიძის პოლიტიკური გავლენა თანდათან შესუსტდა, ხოლო იმერეთის სამეფოში კვლავ გამწვავდა ბრძოლა სხვადასხვა ფეოდალურ დაჯგუფებას შორის. მამია III-მ იმერეთის საქმეებში მონაწილეობა განაგრძო. იგი დაკავშირებული იყო აბაშიძის წინააღმდეგ მიმართულ პოლიტიკურ ძალებთან და ცდილობდა დასავლეთ საქართველოში საკუთარი გავლენის შენარჩუნებას. 1711 წელს იმერეთის ფეოდალთა მნიშვნელოვანმა ნაწილმა მოქმედი მეფე გიორგი VI ტახტიდან გადააყენა და იმერეთის მეფედ კვლავ მამია III გურიელი გამოაცხადა. ამჯერად მამიამ ტახტი უფრო ძლიერი პოლიტიკური მხარდაჭერით დაიკავა.
მეორე მეფობა — 1711–1712მამია III-ის მეორე მეფობა 1711 წლის ოქტომბრიდან 1712
წლამდე გაგრძელდა. ამ პერიოდში იგი ცდილობდა იმერეთის სამეფოში საკუთარი ხელისუფლების განმტკიცებას, თუმცა ტახტის ყოფილი მფლობელი გიორგი VI ბრძოლას არ წყვეტდა. გიორგი VI-მ დახმარებისთვის ქართლის მეფე ვახტანგ VI-ს მიმართა. ვახტანგ VI-ის შუამდგომლობით ახალციხის ფაშამ გიორგი VI-ს სამხედრო დახმარება აღმოუჩინა. ამის შედეგად გიორგი VI-მ მამია III დაამარცხა და 1712 წელს იმერეთის ტახტი დაიბრუნა. მამია III იძულებული გახდა იმერეთიდან გურიაში დაბრუნებულიყო.
მესამე გამეფება
იმერეთის ტახტის დაკარგვის მიუხედავად, მამია III ბრძოლას არ შეწყვეტია. 1713 წელს მან კვლავ შეძლო იმერეთის სამეფო ტახტის დაკავება. ეს მისი მესამე და უკანასკნელი გამეფება იყო. ამჯერად მამია III იმერეთის მეფედ სიცოცხლის ბოლომდე დარჩა. ქართული ენციკლოპედიის ცნობით, იგი 1713 წელს კვლავ დაეუფლა იმერეთის ტახტს და იმავე წელს გარდაიცვალა. სხვა სანდო ქრონოლოგიურ წყაროებში მისი გარდაცვალება 1714 წლის დასაწყისით თარიღდება.
სახელმწიფოებრივი და პოლიტიკური საქმიანობა
მამია III-ის პოლიტიკური საქმიანობის მთავარი მიმართულება იყო გურიისა და იმერეთის პოლიტიკური გავლენის გაძლიერება. იგი ცდილობდა დასავლეთ საქართველოს რთულ პოლიტიკურ გარემოში საკუთარი სამთავროსა და საგვარეულოს პოზიციების დაცვას.მისი მოღვაწეობა განსაკუთრებით საინტერესოა იმით, რომ იგი ერთდროულად მოქმედებდა როგორც გურიის მთავარი და იმერეთის სამეფო ტახტის პრეტენდენტი და მეფე. დასავლეთ საქართველოს ფეოდალური დაპირისპირების პირობებში მას უწევდა როგორც ადგილობრივ ფეოდალებთან, ისე ოსმალეთის ხელისუფლებასთან ურთიერთობის დაბალანსება. NNational Library of Georgia+1
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
მამია III-ის საგარეო პოლიტიკაში განსაკუთრებული ადგილი ეკავა ოსმალეთის იმპერიასთან ურთიერთობას. იგი ოსმალეთთან მოქნილ დიპლომატიურ პოლიტიკას ატარებდა და გარკვეულ პერიოდში ამ გზით გურიის სამთავროს გაძლიერებასაც ახერხებდა. თუმცა 1703 წლის ოსმალეთის დიდი ლაშქრობის დროს მამია იძულებული გახდა ოსმალეთის სამხედრო ძალას დამორჩილებოდა. შედეგად, გურიამ ბათუმის მხარე დაკარგა. იმერეთის ტახტისთვის ბრძოლაში კი მამია III-ის წინააღმდეგ საბოლოოდ ოსმალეთის მხარდაჭერით მოქმედი ძალები აღმოჩნდნენ. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ახალციხის ფაშის ჩარევა გიორგი VI-ის სასარგებლოდ. NNational Library of Georgia
რელიგია, კულტურა და განათლება
მამია III-ის შესახებ შემონახული სანდო ცნობები ძირითადად მის პოლიტიკურ და სამხედრო საქმიანობას ეხება. კულტურისა და განათლების სფეროში მისი კონკრეტული საქმიანობის შესახებ საკმარისი სანდო ცნობები არ არის იმისთვის, რომ დამატებითი ფაქტები მივუთითოთ.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობამამია III გურიელი იმერეთის მეფის ტახტზე ყოფნის პერიოდში
გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალება 1714 წლით თარიღდება; ქართული ენციკლოპედიის მასალაში მითითებულია, რომ იგი 1713 წელს, მესამე გამეფების შემდეგ გარდაიცვალა, ხოლო ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიულ ლექსიკონში გარდაცვალების წლად 1714 არის მითითებული. NNational Library of Georgia+1 მამია III-ის გარდაცვალების შემდეგ იმერეთის ტახტი კვლავ გიორგი VI-მ დაიკავა. ამით დასავლეთ საქართველოში მეფობისთვის ხანგრძლივი დაპირისპირების კიდევ ერთი ეტაპი დასრულდა. IIverieli
ისტორიული მნიშვნელობა
მამია III გურიელის ისტორიული მნიშვნელობა განსაკუთრებით მის მრავალმხრივ პოლიტიკურ საქმიანობას უკავშირდება. იგი იყო გურიის ერთ-ერთი ძლიერი მთავარი, რომელმაც შეძლო სამთავროს ტერიტორიული გავლენის გაფართოება და დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკაში მნიშვნელოვანი როლის მოპოვება. მისი სამჯერ გამეფება იმერეთის პოლიტიკური კრიზისის მასშტაბსაც აჩვენებს. 1701–1702 წლებში, შემდეგ 1711–1712 წლებში და ბოლოს 1713–1714 წლებში მამია III იმერეთის ტახტზე აღმოჩნდა. მისი პოლიტიკური კარიერა ნათლად აჩვენებს, თუ რამდენად მჭიდროდ იყო ერთმანეთთან დაკავშირებული იმერეთის სამეფოს, გურიის სამთავროსა და ოდიშის პოლიტიკური ინტერესები. NNational Library of Georgia+1 მისი მმართველობის პერიოდში ოსმალეთის გავლენა დასავლეთ საქართველოში კვლავ მნიშვნელოვანი იყო. 1703 წლის ოსმალეთის შემოსევამ გურიის ტერიტორიული მდგომარეობა გააუარესა, ხოლო იმერეთის ტახტისათვის ბრძოლაში ოსმალეთის ჩარევამ ადგილობრივ პოლიტიკურ დაპირისპირებას საერთაშორისო ხასიათიც მისცა.მამია III-ის მმართველობის ისტორია სწორედ ამ რთული პოლიტიკური გარემოს ფონზე უნდა განვიხილოთ — იგი იყო მმართველი, რომელმაც შეძლო ერთდროულად გურიის სამთავროს გაძლიერება და რამდენჯერმე იმერეთის სამეფო ტახტის დაკავება, თუმცა დასავლეთ საქართველოს მუდმივმა შიდა დაპირისპირებამ და ოსმალეთის ძლიერმა გავლენამ მისი პოლიტიკური წარმატებები ხანგრძლივ და სტაბილურ მმართველობად ვერ აქცია.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1689 — მამია III გურიის მთავარი გახდა. 1701–1702 — მამია III პირველად მეფობდა იმერეთში. 1703 — ოსმალეთის ლაშქრობის შედეგად გურიამ ბათუმის მხარე დაკარგა. 1711 — მამია III მეორედ გამეფდა იმერეთში. 1712 — გიორგი VI-მ მამია III დაამარცხა და იმერეთის ტახტი დაიბრუნა. 1713 — მამია III მესამედ დაეუფლა იმერეთის ტახტს. 1714 — მამია III გურიელი გარდაიცვალა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გიორგი III გურიელი — მამია III-ის მამა და გურიის მთავარი. გიორგი IV გურიელი — მამია III-ის ვაჟი და გურიის მთავარი. ქაიხოსრო III გურიელი — მამია III-ის ვაჟი. გიორგი VI — იმერეთის მეფე და მამია III-ის მთავარი პოლიტიკური მეტოქე იმერეთის ტახტისთვის ბრძოლაში.გიორგი-მალაქია აბაშიძე — იმერეთის ძლიერი პოლიტიკური მოღვაწე, რომლის გავლენის შესუსტების შემდეგ მამია III-მ იმერეთის ტახტი პირველად დაიკავა. ვახტანგ VI — ქართლის მეფე, რომელმაც გიორგი VI-ის სასარგებლოდ ახალციხის ფაშასთან შუამდგომლობა გასწია. ახალციხის ფაშა — ოსმალეთის ხელისუფლების წარმომადგენელი, რომლის სამხედრო დახმარებითაც გიორგი VI-მ 1712 წელს იმერეთის ტახტი დაიბრუნა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.