როსტომ I
XVI ს. ბოლო (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
როსტომი კონსტანტინე ბატონიშვილის ვაჟი იყო. მისი მამა, კონსტანტინე ბატონიშვილი, XVI საუკუნის ბოლოს იმერეთისტახტის ერთ-ერთი პრეტენდენტი იყო და გიორგი II-ის მეფობის დროს სამეფო ხელისუფლებას დაუპირისპირდა. როსტომი დაიბადა 1561 წელს. იგი ბაგრატიონთა იმერეთის სამეფო შტოს ეკუთვნოდა და ტახტზე ასვლისთვის აუცილებელი დინასტიური უფლება ჰქონდა. NNational Library of Georgia+1 როსტომი დაქორწინებული იყო თინათინ ჯაყელზე, სამცხის ათაბაგთა საგვარეულოს წარმომადგენელზე. 1597 წელს ამ ქორწინებამ როსტომსა და სამცხის მმართველ სახლს შორის პოლიტიკური კავშირი გააძლიერა.
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
როსტომის ბავშვობის შესახებ დეტალური ცნობები შემონახული არ არის. მისი პოლიტიკური კარიერა განსაკუთრებით აქტუალური გახდა XVI საუკუნის ბოლოს, როდესაც იმერეთის სამეფოში ტახტისთვის მწვავე ბრძოლა მიმდინარეობდა. 1583 წელს გიორგი II-ის გარდაცვალების შემდეგ იმერეთის ტახტზე მისი ვაჟი ლევან I ავიდა. ლევანის მცირეწლოვანებით ისარგებლა მისმა ბიძამ, კონსტანტინე ბატონიშვილმა, რომელმაც მეფის წინააღმდეგ დაიწყო ბრძოლა. მოგვიანებით ლევანმა ოდიშის მთავარ მამია IV დადიანთან ერთად კონსტანტინე დაამარცხა. 1590 წელს ლევან I მამია IV დადიანთან ბრძოლაში დამარცხდა, ტყვედ ჩავარდა და შხეფის ციხეში გარდაიცვალა. ამის შემდეგ მამია IV დადიანისა და იმერეთის თავადთა ნაწილის მხარდაჭერით როსტომი იმერეთის მეფე გახდა. როსტომის გამეფებას მაშინვე დაუპირისპირდა გურიის მთავარი გიორგი II გურიელი. მან ოსმალთა დახმარებით იმერეთში ილაშქრა, ქუთაისი დაიკავა და იმერეთის ტახტზებაგრატ თეიმურაზის ძე დასვა. როსტომი იძულებული გახდა იმერეთიდან გასულიყო და სამეგრელოს შეაფარა თავი.
შიდა პოლიტიკა
როსტომის მეფობის მთავარი პრობლემა იმერეთის სამეფოში ძლიერი ფეოდალური საგვარეულოებისა და სამთავროების დიდი პოლიტიკური გავლენა იყო. როსტომის ტახტზე აღდგენაში გადამწყვეტი როლი შეასრულა ოდიშის მთავარმა მანუჩარ I დადიანმა. მამია IV დადიანის გარდაცვალების შემდეგ ოდიშის მთავარი მისი ძმა მანუჩარი გახდა. მანუჩარმა როსტომს მხარი დაუჭირა, იმერეთში ილაშქრა და მეფეს ტახტის დაბრუნებაში დაეხმარა. NNational Library of Georgia+1 როსტომის მეფობის შედეგად ოდიშის პოლიტიკური გავლენა დასავლეთ საქართველოში კიდევ უფრო გაძლიერდა. იმერეთის მეფე ფაქტობრივად იძულებული იყო ანგარიშს გასწეოდა დასავლეთ საქართველოს ძლიერი მთავრებისთვის. ამავე დროს, სამეფო ხელისუფლება მათ საკუთარ ვასალებად მიიჩნევდა, თუმცა მათი რეალური დამოუკიდებლობა მნიშვნელოვანი იყო.
საგარეო პოლიტიკა
როსტომის მმართველობის პერიოდში იმერეთის საგარეო პოლიტიკაზე გავლენას ახდენდა როგორც ოსმალეთის იმპერია, ისე ქართლის სამეფო და დასავლეთ საქართველოს მთავრები. განსაკუთრებით რთული იყო ურთიერთობა ქართლის მეფე სიმონ I-თან. სიმონი ცდილობდა იმერეთში საკუთარი გავლენის დამყარებას და ერთიანი ქართული სამეფოს აღდგენას. 1590 წლის მოვლენების დროს მან იმერეთში რამდენჯერმე ილაშქრა.როსტომის ტახტიდან დროებით ჩამოცილების შემდეგ სიმონ I- მ იმერეთის საქმეებში აქტიურად ჩარევა დაიწყო. მან ბაგრატ თეიმურაზის ძე დაატყვევა, ქუთაისი დაიკავა და ქალაქში საკუთარი გარნიზონი დატოვა. თუმცა ამავე წელს მანუჩარ დადიანმა როსტომის დასახმარებლად გაილაშქრა. NNational Library of Georgia+1
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
როსტომის მეფობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სამხედრო მოვლენა 1590 წლის ოფშკვითის ბრძოლა იყო. როსტომის იმერეთიდან გაძევების შემდეგ იგი სამეგრელოში გადავიდა და დახმარება მანუჩარ I დადიანს სთხოვა. მანუჩარმა თავისი ლაშქრით იმერეთში ილაშქრა. ოფშკვითთან ბრძოლაში სიმონ I-ის ჯარი დამარცხდა და სიმონი იძულებული გახდა იმერეთი დაეტოვებინა. ამის შემდეგ როსტომმა იმერეთის ტახტი საბოლოოდ დაიბრუნა. ამ გამარჯვების შემდეგ როსტომმა სიმონ I-თან შეთანხმებას მიაღწია. ამით იმერეთში ქართლის მეფის პირდაპირი სამხედრო ჩარევა დროებით შეწყდა. Მმემატიანე როსტომის მმართველობის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი სამხედრო მოვლენა 1601 წელს მოხდა, როდესაც მან დვალეთსა და ოსეთში ილაშქრა.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს მდგომარეობა
როსტომის მეფობის დასაწყისში იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური მდგომარეობა განსაკუთრებით არასტაბილური იყო. ტახტისთვის ბრძოლაში ერთმანეთს უპირისპირდებოდნენ იმერეთის სამეფო დინასტიის წარმომადგენლები, ოდიშისა და გურიის მთავრები, აგრეთვე ქართლისა და ოსმალეთის პოლიტიკური ძალები.1590 წელს სიმონ I-ის ლაშქრობის შედეგად მან მრავალი მნიშვნელოვანი ციხე და ქალაქი დაიკავა, მათ შორის სკანდა, კაცხი, სვერი და ქუთაისი. თუმცა იმავე წელს ოფშკვითის ბრძოლაში მისი დამარცხების შემდეგ როსტომმა კვლავ დაიბრუნა სამეფო ხელისუფლება. როსტომის მეფობის პერიოდში იმერეთის სამეფოს რეალური ძალაუფლება დასავლეთ საქართველოს ყველა ტერიტორიაზე თანაბრად არ ვრცელდებოდა. ოდიშისა და გურიის მთავრები მნიშვნელოვან დამოუკიდებლობას ინარჩუნებდნენ, ხოლო ოსმალეთის გავლენა დასავლეთ საქართველოს შავი ზღვისპირეთში თანდათან იზრდებოდა. მნიშვნელოვანი რეფორმები და სახელმწიფოებრივი საქმიანობა როსტომის სახელთან დაკავშირებული ფართომასშტაბიანი ადმინისტრაციული ან საგადასახადო რეფორმების შესახებ სანდო ცნობები არ არის საკმარისი. მისი სახელმწიფოებრივი საქმიანობის მთავარი მიმართულება იყო სამეფო ტახტის შენარჩუნება, იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური დამოუკიდებლობის დაცვა და ძლიერ ფეოდალურ მთავრებთან ურთიერთობის დაბალანსება. 1597 წელს როსტომმა ცოლად შეირთო სამცხის ათაბაგის ასული თინათინ ჯაყელი. ამ ქორწინებას პოლიტიკური მნიშვნელობაც ჰქონდა და როსტომის ურთიერთობას სამცხის მმართველ სახლთან ამყარებდა.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
როსტომის მეფობისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა ურთიერთობას ქართლის სამეფოსთან. ქართლის მეფე სიმონ I დასავლეთ საქართველოში საკუთარი პოლიტიკური გავლენის აღდგენას ცდილობდა. 1590 წლის მოვლენებში იგი აქტიურად ჩაერთო, თუმცა ოფშკვითისბრძოლაში დამარცხების შემდეგ როსტომის მეფობა საბოლოოდ აღიარა და მასთან შეთანხმებას მიაღწია. Მმემატიანე იმერეთის სამეფოსთვის მნიშვნელოვანი იყო ურთიერთობა ოსმალეთის იმპერიასთანაც. ოსმალეთი დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური საქმეებით აქტიურად იყო დაინტერესებული და გურიისა და სხვა პოლიტიკური ძალების გამოყენებით ცდილობდა რეგიონში საკუთარი გავლენის განმტკიცებას. როსტომის მეფობის შესახებ შემონახულია ოსმალეთის სულთან მურად III-ის წერილიც, რომელიც იმერეთის მეფე როსტომისადმი იყო გაგზავნილი. ეს დოკუმენტი ადასტურებს, რომ როსტომის მმართველობის დროს იმერეთის სამეფოსა და ოსმალეთის ხელისუფლებას შორის დიპლომატიური ურთიერთობა არსებობდა. WWikisource
რელიგია, კულტურა და განათლება
როსტომის მეფობის პერიოდში მართლმადიდებელი ეკლესია იმერეთის სამეფოს საზოგადოებრივ და სახელმწიფოებრივ ცხოვრებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა. ამ პერიოდში დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საეკლესიო და კულტურულ ცენტრად კვლავ გელათი რჩებოდა. როსტომის სახელთან დაკავშირებული კონკრეტული მასშტაბური საგანმანათლებლო ან კულტურული რეფორმების შესახებ სანდო ცნობები საკმარისი არ არის. მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები 1590 — ლევან I-ის გარდაცვალების შემდეგ როსტომი იმერეთის მეფე გახდა.1590 — გიორგი II გურიელმა, ოსმალთა დახმარებით, ქუთაისი დაიკავა და ბაგრატ თეიმურაზის ძე იმერეთის მეფედ დასვა. როსტომი იძულებული გახდა სამეგრელოში გადასულიყო. 1590 — მანუჩარ I დადიანმა როსტომს მხარი დაუჭირა. ოფშკვითის ბრძოლაში სიმონ I დამარცხდა და როსტომმა იმერეთის ტახტი კვლავ დაიბრუნა. NNational Library of Georgia+1 1597 — როსტომმა ცოლად შეირთო თინათინ ჯაყელი, სამცხის ათაბაგის ასული. 1601 — როსტომმა დვალეთსა და ოსეთში ილაშქრა. NNational Library of Georgia 1605 — როსტომი გარდაიცვალა. იმერეთის ტახტი მისმა ნახევარძმამ, გიორგი III-მ, დაიკავა. IIverieli
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
როსტომი 1605 წელს გარდაიცვალა. წყაროებში მისი მეფობის დასრულების წლად ზოგჯერ 1604 წელიც არის მითითებული, თუმცა სხვა ისტორიულ ნაშრომებში და ქრონოლოგიურ ნუსხებში 1605 წელია მიღებული. როსტომი უშვილოდ გარდაიცვალა და მისი მემკვიდრე გახდა მისი ნახევარძმა გიორგი III, რომელმაც იმერეთის ტახტი 1605 წელს დაიკავა. WWikipedia
ისტორიული მნიშვნელობა
როსტომ I-ის მეფობა იმერეთის სამეფოს ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე რთული პერიოდის გაგრძელება იყო. მისი ტახტზე ასვლა და ხელისუფლების შენარჩუნება უშუალოდ იყოდაკავშირებული დასავლეთ საქართველოს ძლიერი პოლიტიკური ძალების ბრძოლასთან. როსტომმა შეძლო იმერეთის ტახტის დაბრუნება მაშინ, როდესაც ქართლის მეფე სიმონ I ცდილობდა იმერეთის დაქვემდებარებას, ხოლო ოდიშისა და გურიის მთავრები საკუთარ პოლიტიკურ ინტერესებს იცავდნენ. 1590 წლის ოფშკვითის ბრძოლაში გამარჯვებამ როსტომს საშუალება მისცა, იმერეთის მეფობა საბოლოოდ დაებრუნებინა და სიმონ I-ის პირდაპირი ჩარევა დროებით შეეჩერებინა. თუმცა მისი მეფობის განმავლობაში სამეფო ხელისუფლება მაინც ძლიერ იყო დამოკიდებული დასავლეთ საქართველოს მთავრებთან ურთიერთობაზე. NNational Library of Georgia+1 როსტომის მმართველობა ასევე მნიშვნელოვანი იყო იმით, რომ იმერეთის სამეფო აგრძელებდა არსებობას ოსმალეთის მზარდი პოლიტიკური გავლენის პირობებში. მიუხედავად მძიმე გარემოსი, მან შეინარჩუნა იმერეთის სამეფო ტახტი და სიცოცხლის ბოლომდე მეფედ დარჩა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1561 — როსტომის დაბადება. 1590 — როსტომი იმერეთის მეფე გახდა. 1590 — გიორგი II გურიელისა და ოსმალთა მხარდაჭერით როსტომი დროებით ტახტიდან ჩამოაგდეს. 1590 — ოფშკვითის ბრძოლაში სიმონ I დამარცხდა და როსტომმა იმერეთის ტახტი დაიბრუნა. 1597 — როსტომმა ცოლად შეირთო თინათინ ჯაყელი. 1601 — როსტომმა დვალეთსა და ოსეთში ილაშქრა. 1605 — როსტომი გარდაიცვალა; იმერეთის ტახტზე გიორგი III ავიდა.მნიშვნელოვანი პიროვნებები კონსტანტინე ბატონიშვილი — როსტომის მამა და იმერეთის ტახტის პრეტენდენტი XVI საუკუნის ბოლოს. მამია IV დადიანი — ოდიშის მთავარი და როსტომის გამეფების ერთ-ერთი მთავარი მხარდამჭერი. მანუჩარ I დადიანი — ოდიშის მთავარი, რომელმაც როსტომს 1590 წელს ტახტის დაბრუნებაში დაეხმარა. გიორგი II გურიელი — გურიის მთავარი, რომელიც როსტომის წინააღმდეგ გამოვიდა და ოსმალთა დახმარებით ბაგრატ თეიმურაზის ძე იმერეთის მეფედ დასვა. სიმონ I — ქართლის მეფე, რომელიც როსტომის მეფობის დასაწყისში აქტიურად ჩაერია იმერეთის საქმეებში და 1590 წელს ოფშკვითის ბრძოლაში დამარცხდა. თინათინ ჯაყელი — როსტომის მეუღლე და სამცხის ათაბაგთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. გიორგი III — როსტომის ნახევარძმა და მისი მემკვიდრე იმერეთის ტახტზე.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.