ბაგრატ IV
1586–1587 (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
ბაგრატ IV ბაგრატიონთა იმერეთის სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი იყო. ქართული ისტორიოგრაფიის გავრცელებული მოსაზრებით, იგი თეიმურაზ ბატონიშვილის ძე და იმერეთის მეფე ბაგრატ III-ის შვილიშვილი იყო.ბაგრატის საგვარეულო წარმომავლობის შესახებ ისტორიოგრაფიაში განსხვავებული მოსაზრებებიც არსებობს. ამიტომ მისი კონკრეტული გენეალოგიური ხაზის შესახებ მხოლოდ ის ცნობებია სანდო, რომლებიც ქართულ ისტორიულ ლიტერატურაში დამკვიდრებულია.
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
ბაგრატ IV-ის დაბადების ზუსტი თარიღი ცნობილი არ არის. მისი გამეფება დაკავშირებული იყო იმერეთის სამეფოში XVI საუკუნის ბოლოს მიმდინარე ბრძოლასთან. 1590 წელს იმერეთის მეფე ლევან I მამია IV დადიანმა დაამარცხა და დაატყვევა. ლევანი შხეფის ციხეში გარდაიცვალა. ამის შემდეგ იმერეთის ტახტზე სხვადასხვა პოლიტიკური ძალა ცდილობდა საკუთარი კანდიდატის დასმას. მამია IV დადიანის მხარდაჭერით მეფე გახდა ლევანის ბიძაშვილი როსტომი, თუმცა ამავე დროს გიორგი II გურიელი ოსმალთა დახმარებით ქუთაისში შეიჭრა და სამეფო ოჯახის სხვა წარმომადგენელი, ბაგრატ თეიმურაზის ძე, გაამეფა. ამ მოვლენებმა იმერეთის სამეფოში პოლიტიკური დაპირისპირება კიდევ უფრო გააღრმავა. ბაგრატ IV-ის მეფობა სწორედ ამ არასტაბილურობის პირობებში მიმდინარეობდა.
შიდა პოლიტიკა
ბაგრატ IV-ის მმართველობის პერიოდში იმერეთის სამეფოში სამეფო ხელისუფლება ძლიერ იყო დამოკიდებული გავლენიან ფეოდალურ ჯგუფებზე. XVI საუკუნის ბოლოს იმერეთის მეფეს უწევდა დაპირისპირება როგორც დიდ თავადებთან, ისე დასავლეთ საქართველოს მთავრებთან. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ოდიშის, გურიისა და იმერეთის ფეოდალური ძალების ურთიერთობა.ბაგრატ IV-ის მეფობა იმდენად ხანმოკლე აღმოჩნდა, რომ მან ვერ შეძლო ხანგრძლივი და დამოუკიდებელი პოლიტიკური კურსის ჩამოყალიბება.
საგარეო პოლიტიკა
ბაგრატ IV-ის გამეფება დაკავშირებული იყო ქართლის მეფე სიმონ I-ისა და ოსმალეთის იმპერიის ინტერესებთან დასავლეთ საქართველოში. იმ პერიოდში ოსმალეთი ცდილობდა დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაზე გავლენის გაძლიერებას. ოსმალთა მხარდაჭერით გიორგი II გურიელმა იმერეთში გაილაშქრა და ბაგრატ თეიმურაზის ძე მეფედ დასვა. ამავე პერიოდში სიმონ I ცდილობდა იმერეთის პოლიტიკურ საქმეებში ჩარევას და როსტომის ხელისუფლების წინააღმდეგ მოქმედებდა.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
ბაგრატ IV-ის ხანმოკლე მეფობის შესახებ კონკრეტული ბრძოლების დეტალური ცნობები ძალიან შეზღუდულია. მისი გამეფება და ტახტიდან ჩამოცილება უშუალოდ უკავშირდება იმერეთის სამეფოში მიმდინარე სამხედრო-პოლიტიკურ ბრძოლას. 1590 წელს გიორგი II გურიელმა, ოსმალთა დახმარებით, ქუთაისში ილაშქრა და ბაგრატ თეიმურაზის ძე მეფედ დასვა. ამ მოვლენამ როსტომის მეფობა შეწყვიტა და იმერეთის ტახტისთვის ბრძოლა კიდევ უფრო გაამწვავა.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს მდგომარეობა
ბაგრატ IV-ის მეფობის დროს იმერეთის სამეფოს ტერიტორიული მდგომარეობა არსებითად არ შეცვლილა.მისი მეფობა მიმდინარეობდა იმ პერიოდში, როდესაც დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ერთიანობა სერიოზულად იყო შესუსტებული. ოდიშისა და გურიის მთავრები მნიშვნელოვან დამოუკიდებლობას ინარჩუნებდნენ, ხოლო იმერეთის მეფის ხელისუფლება ხშირად მხოლოდ იმერეთის ნაწილის ფარგლებში იყო ეფექტური. მნიშვნელოვანი რეფორმები და სახელმწიფოებრივი საქმიანობა ბაგრატ IV-ის ხანმოკლე მმართველობის გამო მის სახელთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი ადმინისტრაციული, სამხედრო ან საგადასახადო რეფორმების შესახებ სანდო ცნობები არ შემონახულა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
ბაგრატ IV-ის მეფობის პერიოდში მის მიერ განხორციელებული კონკრეტული საეკლესიო, კულტურული ან საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ სანდო ცნობები არ არის საკმარისი. მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები 1590 — იმერეთის მეფე ლევან I მამია IV დადიანმა დაამარცხა და დაატყვევა. ლევანი შხეფის ციხეში გარდაიცვალა. 1590 — ლევანის გარდაცვალების შემდეგ იმერეთის ტახტისთვის ბრძოლა გამწვავდა. მამია IV დადიანის მხარდაჭერით როსტომი გამეფდა, ხოლო გიორგი II გურიელმა ოსმალთა დახმარებით ქუთაისი დაიკავა და ბაგრატ თეიმურაზის ძე მეფედ დასვა. ამ მოვლენების შედეგად იმერეთის სამეფოში სამეფო ხელისუფლებისთვის ბრძოლა გაგრძელდა და ქვეყანაში პოლიტიკური არასტაბილურობა კიდევ უფრო გაძლიერდა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ბაგრატ IV-ის გარდაცვალების ზუსტი თარიღი და გარემოებები სანდოდ დადგენილი არ არის. მისი მეფობა ხანმოკლე აღმოჩნდა და იგი ვერ ჩამოყალიბდა იმერეთის სამეფოს ხანგრძლივ მმართველად. XVI საუკუნის ბოლოსა და XVII საუკუნის დასაწყისში იმერეთის ტახტისთვის ბრძოლა კვლავ გაგრძელდა.
ისტორიული მნიშვნელობა
ბაგრატ IV-ის ისტორიული მნიშვნელობა ძირითადად იმერეთის სამეფოს მძიმე პოლიტიკური კრიზისის კონტექსტში უნდა განვიხილოთ. მისი მეფობის პერიოდი დაემთხვა იმერეთის სამეფოში გამწვავებულ დინასტიურ ბრძოლას, როდესაც სამეფო ტახტის დასაკავებლად ერთმანეთს უპირისპირდებოდნენ ბაგრატიონთა სხვადასხვა შტოს წარმომადგენლები და მათ მხარდამჭერი ძლიერი ფეოდალური ჯგუფები. ამავე დროს, იმერეთის საქმეებში აქტიურად ერეოდნენ ქართლის მეფე სიმონ I, ოდიშის მთავარი მამია IV დადიანი, გურიის მთავარი გიორგი II გურიელი და ოსმალეთის იმპერია. ამ ძალთა დაპირისპირებამ იმერეთის სამეფოში ცენტრალური ხელისუფლების დასუსტებას შეუწყო ხელი. ბაგრატ IV-ის მეფობა ამ რთული პერიოდის ერთ-ერთი ეპიზოდი იყო. მისი შემდეგაც იმერეთის ტახტისთვის ბრძოლა გაგრძელდა, ხოლო XVII საუკუნის დასაწყისში სამეფო კვლავ ძლიერი ფეოდალური დაპირისპირებების პირობებში აღმოჩნდა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1590 — იმერეთის სამეფოში ლევან I-ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტისთვის ბრძოლა გამწვავდა და ბაგრატ IV-ის სახელიც ამ დაპირისპირების კონტექსტში ჩნდება.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ბაგრატ III — ბაგრატ IV-ის ბაბუა და იმერეთის მეფე. თეიმურაზ ბატონიშვილი — ბაგრატ IV-ის მამა. ლევან I — იმერეთის მეფე, რომლის გარდაცვალების შემდეგ იმერეთის ტახტისთვის ბრძოლა გამწვავდა. როსტომი — იმერეთის მეფე და ბაგრატ IV-ის პოლიტიკური მეტოქე. გიორგი II გურიელი — გურიის მთავარი, რომელმაც ოსმალთა დახმარებით იმერეთის პოლიტიკურ ბრძოლაში ჩარევა შეძლო. მამია IV დადიანი — ოდიშის მთავარი და როსტომის მხარდამჭერი. სიმონ I — ქართლის მეფე, რომელიც XVI საუკუნის ბოლოს აქტიურად ერეოდა იმერეთის პოლიტიკურ საქმეებში.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.