ლევან I
XVI ს. (სავარაუდო, ხანმოკლე)
წარმოშობა და ოჯახი
ლევან I გიორგი II-ის ვაჟი იყო. მისი მამა 1565–1583 წლებში იმერეთის მეფობდა და სიცოცხლის ბოლო წლებში განსაკუთრებულად ზრუნავდა, რომ ლევანისთვის ტახტი დაეცვა. გიორგი II-ის გარდაცვალების შემდეგ ლევანი იმერეთის მეფე გახდა, თუმცა მისი მცირეწლოვანება სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენდა. სამეფო ტახტზე პრეტენზია მისმა ბიძამ, კონსტანტინე ბატონიშვილმა, წამოაყენა. GGeorgian Encyclopedia+1
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
ლევანის დაბადების ზუსტი თარიღი სანდო ქართულ ისტორიულ წყაროებში ერთმნიშვნელოვნად არ არის დადგენილი. ცნობილია, რომ იგი მამის გარდაცვალებისას მცირეწლოვანი იყო. 1583 წელს გიორგი II გარდაიცვალა და ლევანი იმერეთის მეფე გახდა. ახალგაზრდა მეფის მდგომარეობით ისარგებლა მისმა ბიძამ, კონსტანტინე ბატონიშვილმა, რომელმაც რიონის აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიების ნაწილი დაიკავა. კონსტანტინეს ხელში აღმოჩნდა არგვეთი და რამდენიმე მნიშვნელოვანი ციხე, მათ შორის სკანდა და კაცხი. GGeorgian Encyclopedia+1
შიდა პოლიტიკა
ლევან I-ის მეფობის დასაწყისში მთავარი პრობლემა სამეფო ხელისუფლების წინააღმდეგ კონსტანტინე ბატონიშვილის გამოსვლა იყო. ახალგაზრდა მეფეს დამოუკიდებლად ძლიერი პოლიტიკური პოზიციის ჩამოყალიბება უჭირდა, ამიტომ მან მოკავშირე ოდიშის მთავარ მამია IV დადიანში იპოვა.ამ კავშირის განსამტკიცებლად ლევანმა მამია IV დადიანის და, მარეხი, შეირთო ცოლად. ქორწინებამ იმერეთის მეფესა და ოდიშის მთავარს შორის პოლიტიკური კავშირი გააძლიერა. 1587 წელს ლევანმა მამია IV დადიანის დახმარებით ზემო იმერეთში ილაშქრა. მან კონსტანტინე დაამარცხა და მის მიერ დაკავებული ტერიტორიები — მათ შორის არგვეთი, სკანდა და კაცხი — კვლავ სამეფო ხელისუფლების ხელში დააბრუნა. დამარცხების შემდეგ კონსტანტინესა და ლევანს შორის შეთანხმება შედგა. ლევანმა ბიძას იმერეთში საუფლისწულო გამოუყო, რითაც დროებით შეძლო სამეფო ოჯახში დაპირისპირების შეწყვეტა.
საგარეო პოლიტიკა
ლევან I-ის მეფობის პერიოდში იმერეთისთვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საკითხი ქართლის მეფე სიმონ I-ის პოლიტიკა იყო. სიმონ I ცდილობდა დასავლეთ საქართველოში არსებული შიდა დაპირისპირებით ესარგებლა და საკუთარი გავლენა იმერეთზე გაევრცელებინა. ამ პოლიტიკას ზემო იმერეთის ზოგიერთი თავადი უჭერდა მხარს. 1588 წელს სიმონ I იმერეთში შეიჭრა. ლევანმა დახმარება მამია IV დადიანსა და გურიის მთავარს სთხოვა, თუმცა ისინი მას არ დაეხმარნენ. შედეგად, ლევანი მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
ლევან I-ის მეფობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სამხედრო დაპირისპირება 1587 წელს მოხდა. ლევანმა მამია IV დადიანის დახმარებით ზემო იმერეთში ილაშქრა კონსტანტინე ბატონიშვილის წინააღმდეგ და იგი დაამარცხა.ამის შემდეგ მეფემ დაკარგული ტერიტორიები დაიბრუნა. 1588 წელს ლევანს უკვე ქართლის მეფე სიმონ I-ის წინააღმდეგ მოუწია ბრძოლა. სიმონის ჯარი იმერეთში შევიდა და გოფანთოსთან ლევანის ლაშქარს შეებრძოლა. ბრძოლა ლევანის დამარცხებით დასრულდა. მეფე ლეჩხუმში გაიქცა, ხოლო სიმონ I-მ იმერეთი დაიკავა. თუმცა სიმონ I-ს დასავლეთ საქართველოში დიდხანს დარჩენა არ შეეძლო, რადგან ქართლის სამეფოს ოსმალეთის მხრიდან საფრთხე ემუქრებოდა. ამის გამო იგი ქართლში დაბრუნდა და ლევანმა იმერეთში საკუთარი ხელისუფლების აღდგენა შეძლო.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს მდგომარეობა
ლევან I-ის მეფობის დასაწყისში კონსტანტინე ბატონიშვილმა იმერეთის აღმოსავლეთ ნაწილში მნიშვნელოვანი ტერიტორიები დაიკავა. 1587 წელს ლევანმა მათი დიდი ნაწილი დაიბრუნა. 1588 წელს სიმონ I-ის შემოსევის შედეგად იმერეთი დროებით ლევანის ხელისუფლებიდან გამოვიდა, თუმცა სიმონის ქართლში დაბრუნების შემდეგ ლევანმა კვლავ აღადგინა თავისი მმართველობა. ლევანის მეფობის ბოლო წლებში ურთიერთობა ოდიშის მთავარ მამია IV დადიანთანაც დაიძაბა. სწორედ ამ დაპირისპირებამ საბოლოოდ მისი მეფობის ტრაგიკული დასასრული გამოიწვია. მნიშვნელოვანი რეფორმები და სახელმწიფოებრივი საქმიანობა ლევან I-ის მოკლე მეფობისა და მუდმივი სამხედრო- პოლიტიკური დაპირისპირების გამო მის სახელთან დაკავშირებული ფართომასშტაბიანი ადმინისტრაციული ანსაგადასახადო რეფორმების შესახებ სანდო ცნობები არ შემონახულა. მისი სახელმწიფოებრივი საქმიანობის მთავარი მიმართულებები იყო სამეფო ტახტის შენარჩუნება, კონსტანტინე ბატონიშვილის წინააღმდეგ ბრძოლა და იმერეთის დამოუკიდებლობის დაცვა ქართლის მეფის ჩარევის პირობებში.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
ლევან I-ის მმართველობის პერიოდში იმერეთის საგარეო- პოლიტიკური მდგომარეობა მჭიდროდ იყო დაკავშირებული დასავლეთ საქართველოს მთავრებთან და ქართლის სამეფოსთან. მისი მთავარი მოკავშირე თავდაპირველად მამია IV დადიანი იყო. ლევანმა მასთან კავშირი ქორწინებითაც განამტკიცა. თუმცა 1588 წელს, როდესაც სიმონ I იმერეთში შეიჭრა, მამია IV-მ ლევანს სამხედრო დახმარება არ გაუწია. ამის შემდეგ მეფესა და დადიანს შორის ურთიერთობა მკვეთრად გაუარესდა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
ლევან I-ის მეფობის პერიოდში ეკლესიისა და კულტურის სფეროში მისი კონკრეტული საქმიანობის შესახებ საკმარისად დეტალური და სანდო ცნობები არ შემონახულა. მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები 1583 — გიორგი II-ის გარდაცვალების შემდეგ ლევანი იმერეთის მეფე გახდა. 1583 წლის შემდეგ — ლევანის ბიძამ, კონსტანტინე ბატონიშვილმა, ისარგებლა ახალგაზრდა მეფის მდგომარეობით და რიონის აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიების ნაწილი დაიკავა.1586 — ლევანმა ცოლად შეირთო ოდიშის მთავარ მამია IV დადიანის და, მარეხი, რითაც მათი პოლიტიკური კავშირი განმტკიცდა. 1587 — ლევანმა მამია IV დადიანის დახმარებით კონსტანტინე ბატონიშვილი დაამარცხა და მის მიერ დაკავებული ტერიტორიები დაიბრუნა. მოგვიანებით კონსტანტინეს საუფლისწულო გამოეყო. 1588 — ქართლის მეფე სიმონ I იმერეთში შეიჭრა. გოფანთოს ბრძოლაში ლევანი დამარცხდა და ლეჩხუმში გაიქცა. სიმონ I-მ იმერეთი დაიკავა, თუმცა მალევე ქართლში დაბრუნდა და ლევანმა ტახტი კვლავ დაიბრუნა. 1590 — ქუთაისში მომხდარი ბრძოლის დროს ლევანი მამია IV დადიანს ტყვედ ჩაუვარდა. დადიანმა იგი შხეფის ციხეში გამოკეტა, სადაც ლევანი მალევე გარდაიცვალა. GGeorgian Encyclopedia
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
1590 წელს ლევანი ქუთაისში მომხდარი ბრძოლის დროს მამია IV დადიანმა დაატყვევა. იგი შხეფის ციხეში გამოკეტეს, სადაც მალევე გარდაიცვალა. ლევანის გარდაცვალების შემდეგ იმერეთის ტახტზე მისი ბიძაშვილი, კონსტანტინე ბატონიშვილის ძე როსტომი, ავიდა. როსტომის გამეფებას მამია IV დადიანი დაეხმარა. GGeorgian Encyclopedia+1
ისტორიული მნიშვნელობა
ლევან I-ის მეფობა იმერეთის სამეფოს ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე შიდა პოლიტიკური კრიზისის პერიოდს დაემთხვა.ახალგაზრდა მეფეს საკუთარი ხელისუფლების დასაცავად ერთდროულად რამდენიმე ძლიერი პოლიტიკური ძალის წინააღმდეგ უწევდა მოქმედება. მან 1587 წელს შეძლო კონსტანტინე ბატონიშვილის დამარცხება და დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნება. თუმცა ერთი წლის შემდეგ სიმონ I-ის შემოსევამ იმერეთის სამეფო კიდევ უფრო მძიმე მდგომარეობაში ჩააყენა. ლევანის მეფობის ბოლო ეტაპზე მისი ურთიერთობა მამია IV დადიანთან დაიძაბა. საბოლოოდ ეს დაპირისპირება მეფის დატყვევებითა და 1590 წელს მისი სიკვდილით დასრულდა. ლევან I-ის ხანმოკლე მეფობა კარგად აჩვენებს XVI საუკუნის ბოლოს იმერეთის სამეფოს წინაშე არსებულ მთავარ პრობლემას: სამეფო ხელისუფლებას მუდმივად უწევდა ბრძოლა ძლიერი ფეოდალური მთავრების პოლიტიკური გავლენის წინააღმდეგ, მაშინ როდესაც ქართლის სამეფო დასავლეთ საქართველოში საკუთარი გავლენის გაფართოებას ცდილობდა. ამ რთულ გარემოში ლევანმა ხანგრძლივი და სტაბილური მმართველობის ჩამოყალიბება ვერ შეძლო.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1583 — ლევან I იმერეთის მეფე გახდა. 1586 — ლევანმა ცოლად შეირთო მამია IV დადიანის და, მარეხი. 1587 — ლევანმა მამია IV დადიანის დახმარებით კონსტანტინე ბატონიშვილი დაამარცხა და დაკარგული ტერიტორიები დაიბრუნა. 1588 — გოფანთოს ბრძოლაში ლევანი სიმონ I-თან დამარცხდა; იგი ლეჩხუმში გაიქცა. 1590 — ლევანი ქუთაისში მამია IV დადიანმა დაატყვევა; იგი შხეფის ციხეში გარდაიცვალა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გიორგი II — ლევან I-ის მამა და იმერეთის მეფე. კონსტანტინე ბატონიშვილი — ლევან I-ის ბიძა და ტახტის მოწინააღმდეგე. მამია IV დადიანი — ოდიშის მთავარი, თავდაპირველად ლევანის მოკავშირე და სიმამრი, მოგვიანებით კი მისი მთავარი მოწინააღმდეგე. მარეხი — მამია IV დადიანის და და ლევან I-ის მეუღლე. სიმონ I — ქართლის მეფე, რომელმაც 1588 წელს იმერეთში ილაშქრა და გოფანთოს ბრძოლაში ლევანი დაამარცხა. როსტომი — კონსტანტინე ბატონიშვილის ძე და ლევან I-ის ბიძაშვილი, რომელიც 1590 წელს იმერეთის მეფე გახდა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.