ალექსანდრე II
1483–1510
წარმოშობა და ოჯახი
ალექსანდრე II ბაგრატ VI-ის ვაჟი იყო. მისი მამა XV საუკუნის მეორე ნახევრის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქართველი მეფე გახლდათ, რომელმაც იმერეთსა და ქართლის მნიშვნელოვან ნაწილზე გაავრცელა თავისი ხელისუფლება. ბაგრატ VI-ის გარდაცვალების შემდეგ, 1478 წელს, ალექსანდრე მამის მემკვიდრეობის აღდგენას ცდილობდა. თუმცა ქართლ-იმერეთის ტახტი კონსტანტინე II-მ დაიკავა და ალექსანდრეს იმერეთში საკუთარი ხელისუფლების დამყარება მაშინვე ვერ შეძლო. ალექსანდრე II-ის მეუღლე იყო დედოფალი თამარი. მათ შეეძინათ ბაგრატი, დავითი და ვახტანგი. ბაგრატი მოგვიანებით იმერეთის მეფე ბაგრატ III გახდა და მამის პოლიტიკური კურსის გაგრძელება სცადა. GGeorgian Encyclopedia+1ბავშვობა და ტახტზე ასვლა ალექსანდრე II-ის ბავშვობისა და ახალგაზრდობის შესახებ დეტალური ცნობები შემონახული არ არის. მისი პოლიტიკური მოღვაწეობა განსაკუთრებით აქტუალური გახდა მამის, ბაგრატ VI-ის, გარდაცვალების შემდეგ. 1478 წელს ბაგრატ VI გარდაიცვალა. ამ დროს ალექსანდრე ცდილობდა მამის სამეფო მემკვიდრეობის შენარჩუნებას, მაგრამ კონსტანტინე II-მ იგი დაამარცხა და ქართლ-იმერეთის ტახტი დაიკავა. ვითარება შეიცვალა 1483 წელს, როდესაც სამცხის ათაბაგმა ყვარყვარე II ჯაყელმა არადეთის ბრძოლაში კონსტანტინე II დაამარცხა. ამით შექმნილი პოლიტიკური ვითარებით ისარგებლა ალექსანდრემ და იმერეთში საკუთარი ძალაუფლების დამყარება შეძლო. 1484 წელს იგი იმერეთის მეფედ გამოცხადდა.
შიდა პოლიტიკა
ალექსანდრე II-ის მეფობის ერთ-ერთი უმთავრესი პრობლემა იყო ძლიერი ფეოდალური საგვარეულოების გავლენა. იმერეთის სამეფოში დადიანები, გურიელები და სხვა ადგილობრივი მმართველები მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ძალას წარმოადგენდნენ და მეფის ხელისუფლების გაძლიერებას ყოველთვის არ ემორჩილებოდნენ. ალექსანდრეს გამეფების დროს ეს პრობლემა განსაკუთრებით მკაფიოდ გამოჩნდა. მისი მეფობის დასაწყისში ვამეყ დადიანი არ გამოცხადდა მეფის კურთხევაზე და სხვა ერისთავებსაც მოუწოდა, არ დასწრებოდნენ ცერემონიალს. ამით დადიანმა ალექსანდრეს ხელისუფლების წინააღმდეგ აშკარა პოზიცია დაიკავა. მოგვიანებით ვამეყი ალექსანდრეს ტახტიდან ჩამოგდებასაც ცდილობდა. IIverieliალექსანდრემ თანდათან შეძლო თავისი პოზიციის განმტკიცება და დასავლეთ საქართველოს მნიშვნელოვანი ნაწილის კონტროლის მოპოვება. წყაროები მიუთითებს, რომ გარკვეულ ეტაპზე მან დადიანთან შეთანხმებას მიაღწია და იმერეთზე საკუთარი ხელისუფლება გააძლიერა. NNational Library of Georgia
საგარეო პოლიტიკა
ალექსანდრე II-ის მმართველობისას იმერეთის სამეფოს საგარეო პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი საკითხი სხვა ქართულ სამეფოებთან ურთიერთობა იყო. 1490 წელს ქართლის სამეფო დარბაზმა საბოლოოდ ცნო საქართველოს პოლიტიკური დაშლის ფაქტი. ამის შემდეგ ქართლის, კახეთისა და იმერეთის სამეფოები ცალკე სახელმწიფოებრივ ერთეულებად არსებობდნენ. 1491–1492 წლებში ქართლის მეფე კონსტანტინე II-მ, კახეთის მეფე ალექსანდრე I-მა, იმერეთის მეფე ალექსანდრე II-მ და სამცხის ათაბაგმა ყვარყვარე II-მ ზავი დადეს და სახელმწიფოებს შორის საზღვრები განსაზღვრეს. ეს შეთანხმება მნიშვნელოვანი იყო, რადგან მან საქართველოს პოლიტიკური დაშლა უკვე არსებულ რეალობად დააფიქსირა. ალექსანდრე II ამიერიდან დამოუკიდებელი იმერეთის მეფე იყო და მის სამეფოს სხვა ქართული სახელმწიფოებისგან გამიჯნული პოლიტიკური საზღვრები ჰქონდა.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
ალექსანდრე II-ის პოლიტიკური მოღვაწეობის ერთ-ერთი მთავარი სამხედრო ეპიზოდი დაკავშირებული იყო მისი ხელისუფლების დამყარებასთან. 1483 წელს კონსტანტინე II არადეთის ბრძოლაში ყვარყვარე II ჯაყელმა დაამარცხა. ამ მარცხის შემდეგ ალექსანდრემისარგებლა შექმნილი ვითარებით და იმერეთში მეფობა აღადგინა. ალექსანდრეს მეფობის განმავლობაში ასევე მნიშვნელოვანი იყო ბრძოლა დასავლეთ საქართველოს ძლიერი ფეოდალური ძალების წინააღმდეგ. მისი მმართველობის დასაწყისში დადიანებთან დაპირისპირება სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენდა, თუმცა მეფემ საბოლოოდ შეძლო მათთან პოლიტიკური შეთანხმების მიღწევა და იმერეთში საკუთარი ხელისუფლების განმტკიცება. IIverieli+1
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს მდგომარეობა
ალექსანდრე II-მ იმერეთის სამეფო მამის, ბაგრატ VI-ის, მემკვიდრეობის საფუძველზე აღადგინა. მისი მეფობის დასაწყისში იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური მდგომარეობა ჯერ კიდევ არასტაბილური იყო, რადგან რეგიონში ძლიერი ფეოდალური მმართველები მოქმედებდნენ. მეფემ თანდათან შეძლო იმერეთის ძირითადი ტერიტორიის საკუთარ ხელისუფლებაში მოქცევა. 1491–1492 წლების შეთანხმებამ კი იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური საზღვრები სხვა ქართულ სახელმწიფოებთან მიმართებით უფრო მკაფიო გახადა. 1509 წელს ალექსანდრე II-მ მნიშვნელოვანი სამხედრო წარმატება მოიპოვა აღმოსავლეთ საქართველოში. მან ქართლის მეფე დავით X-ის წინააღმდეგ გაილაშქრა, აიღო გორი და ქართლის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი დაიკავა. თუმცა ეს ტერიტორიები დიდხანს არ შეუნარჩუნებია: 1510 წელს დავით X-მ ისინი დაიბრუნა. მნიშვნელოვანი რეფორმები და სახელმწიფოებრივი საქმიანობაალექსანდრე II-ის სახელთან დაკავშირებული ფართომასშტაბიანი ადმინისტრაციული ან საგადასახადო რეფორმების შესახებ სანდო ცნობები საკმარისად დეტალურად არ არის შემონახული. მისი სახელმწიფოებრივი საქმიანობის მთავარი მიმართულება იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობის შენარჩუნება და ძლიერი ფეოდალური ძალების მიმართ სამეფო ხელისუფლების განმტკიცება იყო. ალექსანდრეს მმართველობის მნიშვნელოვანი შედეგი გახდა იმერეთის დამოუკიდებელი სამეფოს საბოლოო ჩამოყალიბება საქართველოს პოლიტიკური დაშლის შემდეგ. მისი ხელისუფლება გაგრძელდა იმ პერიოდში, როდესაც ქართლი, კახეთი და იმერეთი უკვე დამოუკიდებელი სამეფოები იყვნენ.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
ალექსანდრე II-ის საგარეო ურთიერთობებში განსაკუთრებული ადგილი ეკავა სხვა ქართულ სამეფოებთან ურთიერთობას. 1490 წლის შემდეგ იგი დამოუკიდებელი იმერეთის მეფის სტატუსით მოქმედებდა. 1491–1492 წლებში ალექსანდრე II-მ მონაწილეობა მიიღო ზავში, რომელიც ქართლის, კახეთისა და იმერეთის სამეფოებსა და სამცხე-საათაბაგოს შორის პოლიტიკური საზღვრების განსაზღვრას უკავშირდებოდა. NNational Library of Georgia მისი მეფობის ბოლო წლებში ურთიერთობა ქართლთან კვლავ გამწვავდა. 1509 წელს ალექსანდრემ ქართლში ილაშქრა და გორი დაიკავა, თუმცა მომდევნო წელს დავით X-მ დაკარგული ტერიტორიები დაიბრუნა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
ალექსანდრე II-ის მეფობის პერიოდში ეკლესია მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა დასავლეთ საქართველოსსახელმწიფოებრივ ცხოვრებაში. მისი მეუღლე, დედოფალი თამარი, სამეფო კარის მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო და 1510 წელს მეფესთან ერთად გარდაიცვალა. ორივე გელათში დაკრძალეს. ალექსანდრე II-ის კულტურულ და საგანმანათლებლო საქმიანობაზე დეტალური ცნობები შედარებით მწირია, ამიტომ მისი სახელის დაკავშირება კონკრეტულ დაუდასტურებელ კულტურულ პროექტებთან საფუძვლიანი არ იქნებოდა. მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები ალექსანდრე II-ის მეფობა დაემთხვა საქართველოს პოლიტიკური დაშლის დასრულებას. 1483 წელს არადეთის ბრძოლაში კონსტანტინე II-ის დამარცხების შემდეგ ალექსანდრემ იმერეთში საკუთარი ხელისუფლება დაამყარა და 1484 წელს იმერეთის მეფედ გამოცხადდა. 1490 წელს ქართლის სამეფო დარბაზმა საქართველოს პოლიტიკური დაშლა ცნო. ამ პროცესის შედეგად ჩამოყალიბებული სამი ქართული სამეფოდან ერთ-ერთი უკვე დამოუკიდებელი იმერეთის სამეფო იყო. 1491–1492 წლებში ალექსანდრე II-მ მონაწილეობა მიიღო ზავში ქართლის, კახეთისა და სამცხის პოლიტიკურ მმართველებთან. NNational Library of Georgia 1509 წელს ალექსანდრე II-მ ქართლში გაილაშქრა და გორი და ქართლის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი დაიკავა. 1510 წელს დავით X-მ ეს ტერიტორიები კვლავ დაიბრუნა. NNational Library of Georgia იმავე 1510 წელს ალექსანდრე II გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების შემდეგ იმერეთის ტახტი მისმა ვაჟმა, ბაგრატ III-მ, დაიკავა. გარდაცვალება და მემკვიდრეობა ალექსანდრე II 1510 წელს გარდაიცვალა. იგი გელათში დაკრძალეს, ხოლო მასთან ერთად გარდაიცვალა მისი მეუღლე, დედოფალი თამარიც. ალექსანდრეს შემდეგ იმერეთის ტახტი მისმა ვაჟმა ბაგრატმა დაიკავა. იგი ისტორიაში ბაგრატ III-ის სახელით არის ცნობილი და 1510–1565 წლებში მართავდა იმერეთის სამეფოს. NNational Library of Georgia ბაგრატ III-მ მემკვიდრეობით მიიღო სამეფო, რომელსაც უწევდა როგორც შიდა ფეოდალურ დაპირისპირებებთან, ისე ოსმალეთის მზარდ ზეწოლასთან გამკლავება.
ისტორიული მნიშვნელობა
ალექსანდრე II-ის ისტორიული მნიშვნელობა პირველ რიგში დაკავშირებულია იმერეთის დამოუკიდებელი სამეფოს განმტკიცებასთან. მისი გამეფება მოხდა იმ პერიოდში, როდესაც საქართველოს ერთიანი სამეფო უკვე საბოლოოდ იშლებოდა. ალექსანდრემ შეძლო ბაგრატ VI-ის მიერ დაწყებული დასავლური სამეფო ხაზის გაგრძელება და იმერეთში ბაგრატიონთა ხელისუფლების დამკვიდრება. მისი მმართველობის პერიოდში იმერეთის სამეფო დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ერთეულად ჩამოყალიბდა და სხვა ქართულ სამეფოებთან საკუთარი საზღვრები და პოლიტიკური ურთიერთობები განსაზღვრა. 1491–1492 წლების შეთანხმებამ ეს ახალი პოლიტიკური რეალობა კიდევ უფრო მკაფიო გახადა. ალექსანდრე II-მ ასევე შეძლო იმერეთის შიდა პოლიტიკური მდგომარეობის ნაწილობრივი განმტკიცება და ძლიერი ფეოდალური საგვარეულოების წინააღმდეგ სამეფოხელისუფლების შენარჩუნება. მიუხედავად იმისა, რომ მისი მმართველობა მუდმივი დაპირისპირების პირობებში მიმდინარეობდა, მან შეძლო იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებელი არსებობის შენარჩუნება სიცოცხლის ბოლომდე. მისი მემკვიდრეობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა მისი ვაჟის, ბაგრატ III-ის, მეფობისთვის. ბაგრატ III-მ ალექსანდრეს შემდეგ იმერეთის ტახტი დაიკავა და ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში მართავდა სამეფოს.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1483 — არადეთის ბრძოლაში კონსტანტინე II ყვარყვარე II ჯაყელმა დაამარცხა. 1484 — ალექსანდრე II იმერეთის მეფედ გამოცხადდა. 1490 — ქართლის სამეფო დარბაზმა საქართველოს პოლიტიკური დაშლის ფაქტი ცნო. 1491–1492 — ალექსანდრე II-მ მონაწილეობა მიიღო ქართლის, კახეთისა და იმერეთის სამეფოებსა და სამცხე-საათაბაგოს შორის ზავის დადებასა და საზღვრების განსაზღვრაში. 1509 — ალექსანდრე II-მ ქართლში გაილაშქრა და გორი და ქართლის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი დაიკავა. 1510 — დავით X-მ ალექსანდრე II-ის მიერ დაკავებული ქართლის ტერიტორიები დაიბრუნა. 1510 — გარდაიცვალა ალექსანდრე II; იმერეთის ტახტზე მისი ვაჟი ბაგრატ III ავიდა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ბაგრატ VI — ალექსანდრე II-ის მამა და XV საუკუნის მეორე ნახევრის მნიშვნელოვანი ქართველი მეფე.კონსტანტინე II — ქართლისა და ქართლ-იმერეთის მეფე, რომელთანაც ალექსანდრეს ტახტისა და პოლიტიკური გავლენისათვის ბრძოლა ჰქონდა. ყვარყვარე II ჯაყელი — სამცხის ათაბაგი, რომელმაც 1483 წელს არადეთის ბრძოლაში კონსტანტინე II დაამარცხა და ამით ალექსანდრეს იმერეთში გამეფებისთვის ხელსაყრელი პოლიტიკური ვითარება შექმნა. ვამეყ დადიანი — ოდიშის მთავარი, რომელიც ალექსანდრე II- ის გამეფების დროს მის წინააღმდეგ გამოვიდა. დავით X — ქართლის მეფე, რომელმაც 1509 წელს ალექსანდრე II-ის მიერ დაკავებული ტერიტორიები 1510 წელს დაიბრუნა. თამარი — ალექსანდრე II-ის მეუღლე და იმერეთის დედოფალი; მათი შვილები იყვნენ ბაგრატი, დავითი და ვახტანგი. ბაგრატ III — ალექსანდრე II-ის ვაჟი და მემკვიდრე, რომელიც 1510 წელს იმერეთის მეფე გახდა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.