ბაგრატ VI
XV ს. ბოლო (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
ბაგრატ VI ბაგრატიონთა იმერეთის შტოს წარმომადგენელი იყო. იგი ალექსანდრე I დიდის ძმის, გიორგის, ვაჟი იყო. შესაბამისად, ბაგრატი საქართველოს სამეფო დინასტიის წევრი და მოქმედი სამეფო ხელისუფლების ახლო ნათესავი გახლდათ.XV საუკუნის შუა წლებში ბაგრატ VI სამოქალაქოს ერისთავი იყო. ამ პერიოდში იგი დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთ ძლიერ პოლიტიკურ ფიგურად ჩამოყალიბდა. მისი პოლიტიკური აღმასვლა დაკავშირებული იყო საქართველოს სამეფოში მიმდინარე მწვავე დაპირისპირებებთან და ცენტრალური ხელისუფლების დასუსტებასთან. GGeorgian Encyclopedia ბაგრატ VI-ის მეუღლე იყო ელენე. მათ შვილებს შორის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გახდა ალექსანდრე, რომელიც მოგვიანებით იმერეთის მეფე ალექსანდრე II-ის სახელით გამეფდა. KKiwix Server
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
ბაგრატ VI-ის ბავშვობის შესახებ დეტალური ცნობები შემონახული არ არის. მისი პოლიტიკური კარიერა განსაკუთრებით XV საუკუნის შუა ხანებიდან გამოიკვეთა, როდესაც იგი სამოქალაქოს ერისთავი იყო. ამ პერიოდში საქართველოს მეფე გიორგი VIII-ის ხელისუფლება სერიოზული წინააღმდეგობის წინაშე აღმოჩნდა. ბაგრატ VI დაუკავშირდა სამცხის ათაბაგ ყვარყვარე II ჯაყელს, რომელიც ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების მოწინააღმდეგე იყო. ამ კავშირის გამო გიორგი VIII-მ 1462 წელს ბაგრატს ქუთაისი ჩამოართვა. ბაგრატმა მეფის წინააღმდეგ აჯანყება დაიწყო. NNational Library of Georgia+1 1463 წელს ჩიხორის ბრძოლაში ბაგრატ VI-მ გიორგი VIII დაამარცხა. გამარჯვების შემდეგ იგი იმერეთის მეფედ ეკურთხა და დასავლეთ საქართველოში საკუთარი სამეფო ხელისუფლება დაამყარა. იმერეთში იგი ბაგრატ II-ის სახელით იყო ცნობილი.
შიდა პოლიტიკა
ბაგრატ VI-ის ხელისუფლების განმტკიცება იმერეთში საქართველოს ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების წინააღმდეგ ბრძოლის გზით მოხდა. მისი გამეფება დასავლეთ საქართველოში ძლიერი ადგილობრივი პოლიტიკური ძალების არსებობის პირობებში შედგა. ბაგრატ VI-ის ერთ-ერთი მთავარი პოლიტიკური მიზანი იყო საკუთარი ხელისუფლების გაფართოება. 1465 წელს გიორგი VIII ყვარყვარე II ჯაყელმა დაატყვევა. ამ მოვლენამ ბაგრატს შესაძლებლობა მისცა, უფრო აქტიურად ემოქმედა აღმოსავლეთ საქართველოში. 1466 წელს ბაგრატ VI ქართლში გადავიდა და თავი საქართველოს მეფედ გამოაცხადა. ამ დროიდან იგი ქართლ- იმერეთის მეფედ ითვლება. მისი ხელისუფლება განსაკუთრებით დასავლეთ საქართველოსა და ქართლის ნაწილზე ვრცელდებოდა, მაშინ როდესაც გიორგი VIII-მ კახეთში საკუთარი პოლიტიკური ძალაუფლება შეინარჩუნა. ბაგრატ VI-ის მმართველობის პერიოდში საქართველოს პოლიტიკური ერთიანობა ფაქტობრივად დასრულებული იყო. სხვადასხვა რეგიონში სხვადასხვა სამეფო და სამთავრო პოლიტიკური ცენტრი არსებობდა, ხოლო სამეფო ხელისუფლებისთვის ბრძოლა ბაგრატიონთა სხვადასხვა შტოს შორის გრძელდებოდა.
საგარეო პოლიტიკა
ბაგრატ VI-ის საგარეო პოლიტიკა მნიშვნელოვანწილად განპირობებული იყო საქართველოს რთული გეოპოლიტიკური მდგომარეობით. XV საუკუნის მეორე ნახევარში საქართველო ოსმალეთისა და ირანის პოლიტიკური და სამხედრო ზეწოლის წინაშე აღმოჩნდა. 1477 წელს უზუნ-ჰასანის მეთაურობით ირანის ლაშქარი საქართველოში შემოიჭრა. მან თბილისი, გორი და ქართლის ვაკე დაიკავა. ბაგრატ VI იძულებული გახდა უზუნ-ჰასანთანშეთანხმებაზე წასულიყო და ხარკის გადახდა ეკისრა. ეს შეთანხმება ბაგრატის სამხედრო მდგომარეობით ნაკარნახევი იძულებითი პოლიტიკური ნაბიჯი იყო. თუმცა ვითარება მალევე შეიცვალა: 1478 წელს უზუნ-ჰასანი გარდაიცვალა და მისი ლაშქარი საქართველოდან წავიდა. იმავე წელს ბაგრატ VI გარდაიცვალა.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
ბაგრატ VI-ის პოლიტიკური კარიერის ყველაზე მნიშვნელოვანი ბრძოლა 1463 წლის ჩიხორის ბრძოლა იყო. ამ ბრძოლაში ბაგრატმა საქართველოს მეფე გიორგი VIII დაამარცხა. გამარჯვების შედეგად მან იმერეთის სამეფო ტახტი მოიპოვა და დასავლეთ საქართველოში საკუთარი მმართველობა დაამყარა. ბაგრატ VI-ის სამხედრო-პოლიტიკური წარმატება მხოლოდ იმერეთით არ შემოიფარგლა. 1465 წელს გიორგი VIII-ის დატყვევების შემდეგ მან აღმოსავლეთ საქართველოსკენ გაილაშქრა და 1466 წელს ქართლში თავი საქართველოს მეფედ გამოაცხადა. 1477 წელს ბაგრატ VI-ის სამეფოს ახალი სერიოზული საფრთხე შეექმნა, როდესაც უზუნ-ჰასანის ლაშქარი საქართველოში შემოიჭრა. მტერმა მნიშვნელოვანი ქალაქები და ტერიტორიები დაიკავა, რის გამოც ბაგრატმა ზავი არჩია და ხარკის გადახდას დათანხმდა.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს მდგომარეობა
ბაგრატ VI-ის მმართველობის პერიოდში მისი ხელისუფლების ტერიტორია რამდენჯერმე შეიცვალა. 1463 წელს მან ჩიხორის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ იმერეთი დაიმორჩილა და იმერეთის მეფე გახდა. 1466 წელსკი ქართლში გადავიდა და ქართლ-იმერეთის მეფის ტიტული მიიღო. ამგვარად, მისი ხელისუფლება დასავლეთ საქართველოსთან ერთად ქართლის მნიშვნელოვან ნაწილზეც გავრცელდა. ამავე პერიოდში გიორგი VIII კახეთში დამკვიდრდა და იქ დამოუკიდებელი სამეფო პოლიტიკური ცენტრი ჩამოაყალიბა. სამცხე-საათაბაგოც დამოუკიდებელი პოლიტიკური ძალის სახით არსებობდა. შედეგად, XV საუკუნის მეორე ნახევარში საქართველო რამდენიმე დამოუკიდებელ ან ერთმანეთისგან მნიშვნელოვანწილად განცალკევებულ პოლიტიკურ ერთეულად დაიყო. Სსაქართველოს სამეფო სახლი+1 მნიშვნელოვანი რეფორმები და სახელმწიფოებრივი საქმიანობა ბაგრატ VI-ის სახელთან დაკავშირებული ფართომასშტაბიანი ადმინისტრაციული ან საგადასახადო რეფორმების შესახებ სანდო ცნობები არ შემონახულა. მისი სახელმწიფოებრივი საქმიანობის მთავარი მიმართულება იყო სამეფო ხელისუფლების განმტკიცება და საკუთარი პოლიტიკური ძალაუფლების გავრცელება დასავლეთ საქართველოდან ქართლის მიმართულებით. ამ პროცესში მან მნიშვნელოვანი სამხედრო გამარჯვებები მოიპოვა, თუმცა საქართველოს ერთიანი სახელმწიფოს აღდგენა ვერ შეძლო. ბაგრატ VI-ის მმართველობა სწორედ იმ ეპოქას დაემთხვა, როდესაც საქართველოს პოლიტიკური ერთიანობის შენარჩუნება უკვე უკიდურესად რთული გახდა. მისი ხელისუფლება მნიშვნელოვანი იყო იმითაც, რომ მისმა დინასტიურმა ხაზმა საფუძველი ჩაუყარა შემდგომი იმერეთის მეფეების მემკვიდრეობას.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
ბაგრატ VI-ის მმართველობისას საქართველოს სამეფოს ურთიერთობებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა აღმოსავლეთიდან მომდინარე სამხედრო საფრთხეს. 1477 წელს უზუნ-ჰასანის ლაშქარმა ქართლში ილაშქრა და თბილისი, გორი და ქართლის ვაკე დაიკავა. ბაგრატ VI-მ მასთან ზავი დადო და ხარკის გადახდაზე დათანხმდა. ბაგრატის მმართველობის პერიოდი ასევე დაემთხვა ოსმალეთის გაძლიერებას. 1453 წელს კონსტანტინოპოლისა და 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის დაცემამ საქართველო კიდევ უფრო რთულ საერთაშორისო გარემოში მოაქცია. ამ ვითარებაში ქართული სამეფოები ქრისტიანული სამყაროსგან მნიშვნელოვანწილად მოწყვეტილ და ძლიერი მუსლიმური სახელმწიფოებით გარშემორტყმულ მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ.
რელიგია, კულტურა და განათლება
ბაგრატ VI-ის მეფობის დროს მნიშვნელოვანი საეკლესიო მოვლენებიც განვითარდა. მისი მმართველობის პერიოდში საქართველოში ანტიოქიის პატრიარქი მიქაელი ჩამოვიდა. ამ მოვლენებთან დაკავშირებით ბაგრატ VI-ის მიერ განხორციელებული საეკლესიო პოლიტიკა ქართული ეკლესიის ისტორიის მნიშვნელოვანი საკითხია. ბაგრატ VI-ის ინიციატივით მიქაელ ცაიშელ-ბედიელი ეპისკოპოსი იოაკიმე ლიხთ-იმერეთისა და აფხაზეთის კათოლიკოსად აკურთხეს. ამ მოვლენას ქართული ეკლესიის ისტორიაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია და იგი აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს ეკლესიურ ურთიერთობებთან იყო დაკავშირებული. ამავე პერიოდში შეიქმნა „მცნება სასჯულო“. მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენებიბაგრატ VI-ის ეპოქის მთავარი ისტორიული მოვლენა საქართველოს პოლიტიკური დაშლის პროცესის დასრულება იყო. 1463 წელს ჩიხორის ბრძოლაში ბაგრატმა გიორგი VIII დაამარცხა და იმერეთის მეფე გახდა. 1465 წელს გიორგი VIII ყვარყვარე II ჯაყელმა დაატყვევა, რის შემდეგაც ბაგრატმა ქართლში საკუთარი ძალაუფლების გავრცელება შეძლო. 1466 წელს ბაგრატ VI ქართლში გადავიდა და თავი საქართველოს მეფედ გამოაცხადა. ამით იგი ქართლ- იმერეთის მეფე გახდა. ამავე პერიოდში გიორგი VIII კახეთში დამკვიდრდა და კახეთის სამეფო ჩამოაყალიბა. ამრიგად, საქართველოს ტერიტორიაზე ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი პოლიტიკური ცენტრები საბოლოოდ ჩამოყალიბდა. ბაგრატ VI-ის მმართველობა ამ პროცესის ერთ- ერთი გადამწყვეტი ეტაპი გახდა. 1477 წელს უზუნ-ჰასანის ლაშქარმა საქართველო დაარბია და მნიშვნელოვანი ტერიტორიები დაიკავა. ბაგრატ VI-მ მასთან ზავი დადო და ხარკის გადახდას დათანხმდა. უზუნ-ჰასანის გარდაცვალების შემდეგ, 1478 წელს, ირანის ლაშქარმა საქართველო დატოვა. იმავე წელს ბაგრატ VI გარდაიცვალა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ბაგრატ VI 1478 წელს გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების შემდეგ ქართლ-იმერეთის სამეფო ტახტისთვის ბრძოლა გაგრძელდა. ბაგრატ VI-ის მემკვიდრე იყო მისი ვაჟი ალექსანდრე, რომელიც დასავლეთ საქართველოში მამის მემკვიდრეობის აღდგენას ცდილობდა. თუმცა ბაგრატის გარდაცვალების შემდეგ დასავლეთ საქართველოს დიდმა ფეოდალურმა ძალებმა მისი მემკვიდრის გამეფებას მხარი არ დაუჭირეს და ქართლ- იმერეთის მეფე კონსტანტინე II-ს დაუჭირეს მხარი. Rroyalhouse.org.geმოგვიანებით ბაგრატ VI-ის ვაჟმა ალექსანდრემ იმერეთში საკუთარი სამეფო ხელისუფლება აღადგინა და ალექსანდრე II- ის სახელით იმერეთის მეფე გახდა. ამით ბაგრატ VI-ის დინასტიურმა ხაზმა დასავლეთ საქართველოში სამეფო ხელისუფლება შეინარჩუნა. Rroyalhouse.org.ge
ისტორიული მნიშვნელობა
ბაგრატ VI საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მეფეა XV საუკუნის მეორე ნახევარში. მისი პოლიტიკური მოღვაწეობა უშუალოდ უკავშირდება საქართველოს ერთიანი სამეფოს საბოლოო დაშლის პროცესს. მან 1463 წელს ჩიხორის ბრძოლაში გამარჯვებით იმერეთის სამეფო ხელისუფლება დაამყარა, ხოლო 1466 წელს ქართლში გადასვლით საკუთარი მმართველობა აღმოსავლეთ საქართველოს ნაწილზეც გაავრცელა. მისი მმართველობის დროს დასავლეთ საქართველო და ქართლის ნაწილი ერთ პოლიტიკურ სივრცეში აღმოჩნდა, თუმცა საქართველოს სრული პოლიტიკური გაერთიანება ვერ მოხერხდა. ბაგრატ VI-ის მეფობის ხანაში საბოლოოდ გამოიკვეთა საქართველოს პოლიტიკური დაყოფა კახეთის, ქართლ- იმერეთისა და სამცხის დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ცენტრებად. ამ პროცესმა განსაზღვრა საქართველოს პოლიტიკური ისტორია მომდევნო საუკუნეების განმავლობაში. მისი კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ისტორიული მემკვიდრეობა იყო იმერეთის სამეფო დინასტიის გაგრძელება. მისმა ვაჟმა ალექსანდრე II-მ მოგვიანებით იმერეთის სამეფო ტახტი დაიკავა და დასავლეთ საქართველოში ბაგრატიონთა ამ შტოს მმართველობა გააგრძელა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
დაახლოებით 1439 — ბაგრატ VI-ის დაბადება.1462 — გიორგი VIII-მ ბაგრატ VI-ს ქუთაისი ჩამოართვა. 1463 — ჩიხორის ბრძოლაში ბაგრატ VI-მ გიორგი VIII დაამარცხა და იმერეთის მეფე გახდა. 1465 — გიორგი VIII ყვარყვარე II ჯაყელმა დაატყვევა. 1466 — ბაგრატ VI ქართლში გადავიდა და თავი საქართველოს მეფედ გამოაცხადა; დაიწყო მისი ქართლ-იმერეთის მეფობის პერიოდი. 1477 — უზუნ-ჰასანის ლაშქარი საქართველოში შემოიჭრა; ბაგრატ VI მას დაუზავდა და ხარკის გადახმა იკისრა. 1478 — უზუნ-ჰასანი გარდაიცვალა; მისი ლაშქარი საქართველოდან წავიდა. 1478 — ბაგრატ VI გარდაიცვალა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გიორგი — ბაგრატ VI-ის მამა და ალექსანდრე I დიდის ძმა. ალექსანდრე I დიდი — საქართველოს მეფე და ბაგრატ VI-ის ბიძა. გიორგი VIII — საქართველოს მეფე და ბაგრატ VI-ის მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე XV საუკუნის შუა ხანებში. ყვარყვარე II ჯაყელი — სამცხის ათაბაგი, რომელთანაც ბაგრატ VI-ს პოლიტიკური კავშირი ჰქონდა გიორგი VIII-ის წინააღმდეგ. უზუნ-ჰასანი — ირანის ძლევამოსილი მმართველი, რომლის ლაშქარმა 1477 წელს საქართველოში ილაშქრა. ელენე — ბაგრატ VI-ის მეუღლე. ალექსანდრე II — ბაგრატ VI-ის ვაჟი და შემდგომში იმერეთის მეფე.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.