ბაგრატ I
XV ს. (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
ბაგრატ I დავით VI ნარინის შვილიშვილი და მიქელ დავითის ძის ვაჟი იყო. იგი ბაგრატიონთა იმ დასავლურ შტოს ეკუთვნოდა, რომლის წარმომადგენლებიც XIII საუკუნის მეორე ნახევრიდან დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ. ბაგრატის მამა მიქელი 1327–1329 წლებში იმერეთის მეფე იყო. 1329 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ ბაგრატმა მემკვიდრეობით მიიღო იმერეთის ტახტი. რადგან იგი მცირეწლოვანი იყო, სამეფო ხელისუფლების დამოუკიდებლად განხორციელება მისთვის განსაკუთრებით რთული აღმოჩნდა. სწორედ ამიტომ მას ქართულ ისტორიულ ტრადიციაში „ბაგრატ მცირე“ ეწოდა.
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
ბაგრატ I-ის დაბადების ზუსტი თარიღი ცნობილი არ არის. ცნობილია მხოლოდ ის, რომ მამის გარდაცვალებისას იგი მცირეწლოვანი იყო. 1329 წელს მიქელის გარდაცვალების შემდეგ ბაგრატი იმერეთის მეფე გახდა. თუმცა იმ დროისთვის დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური მდგომარეობა რთული იყო. სამეფო ხელისუფლება დასუსტებული იყო, ხოლო სხვადასხვა ფეოდალურ ძალას მნიშვნელოვანი დამოუკიდებლობა ჰქონდა მოპოვებული. ბაგრატის მცირეწლოვნებითა და დასავლეთ საქართველოში არსებული პოლიტიკური დაქსაქსულობით ისარგებლა საქართველოს მეფე გიორგი V ბრწყინვალემ. 1330 წელს გიორგი V დასავლეთ საქართველოში გადავიდა და ქუთაისის ციხეს ალყა შემოარტყა. ბაგრატი ციხეში თავის მომხრეებთან ერთად იყო გამაგრებული, თუმცა საბოლოოდ იძულებული გახდა გიორგი V-ს შერიგებოდა და იმერეთის სამეფო დაეთმო. სანაცვლოდ გიორგი V-მ მას შორაპნის საერისთავო უბოძა.
შიდა პოლიტიკა
1330 წლის შემდეგ ბაგრატ I-ის პოლიტიკური მდგომარეობა მნიშვნელოვნად შეიცვალა. მან დაკარგა მეფის ტიტული და იმერეთის ერისთავი გახდა. მისი რეზიდენცია შორაპანში იყო. ბაგრატის მთავარი სამფლობელო შორაპნის საერისთავო გახდა და იგი ამ ტერიტორიას საქართველოს მეფის უზენაესი ხელისუფლების ქვეშ განაგებდა. მისი შემდგომი მოღვაწეობის შესახებ წყაროები შედარებით მწირია, თუმცა ცნობილია, რომ იგი სამეფო ოჯახის გავლენიან წევრად დარჩა. ბაგრატ I-ის ცხოვრება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ თვალსაზრისით, რომ მისი პოლიტიკური სტატუსის ცვლილება ასახავს XIV საუკუნის დასავლეთ საქართველოს მდგომარეობას: იმერეთის სამეფო დროებით გაუქმდა და დასავლეთი საქართველო კვლავ ერთიანი ქართული სამეფოს შემადგენლობაში მოექცა.
საგარეო პოლიტიკა
ბაგრატ I-ის დამოუკიდებელი საგარეო პოლიტიკის შესახებ სანდო ცნობები არ არის შემონახული. 1330 წლის შემდეგ იგი საქართველოს ერთიანი სამეფოს ფარგლებში მოქმედებდა და დამოუკიდებელი მეფის სტატუსი აღარ ჰქონდა. მისი პოლიტიკური მდგომარეობა გიორგი V ბრწყინვალესთან შეთანხმებამ განსაზღვრა. ბაგრატმა იმერეთის სამეფო დათმო, სანაცვლოდ კი შორაპნის საერისთავო მიიღო. ამ შეთანხმებით მისი დინასტიური სტატუსი და სამფლობელო გარკვეულწილად შენარჩუნდა.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
ბაგრატ I-ის მეფობის ყველაზე მნიშვნელოვანი სამხედრო- პოლიტიკური მოვლენა 1330 წელს გიორგი V ბრწყინვალეს ლაშქრობა იყო.გიორგი V დასავლეთ საქართველოში იმერელ ფეოდალთა ნაწილის მხარდაჭერით გადავიდა და ქუთაისის ციხეს ალყა შემოარტყა. ბაგრატი ციხეში იყო გამაგრებული, თუმცა საბოლოოდ გიორგი V-ს შეურიგდა და იმერეთის სამეფო დათმო. ამის შემდეგ ბაგრატს სამხედრო დაპირისპირების ნაცვლად შორაპნის საერისთავო გადაეცა და იგი საქართველოს მეფის ხელისუფლების ქვეშ განაგრძობდა ცხოვრებასა და მოღვაწეობას.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს მდგომარეობა
ბაგრატ I-ის ცხოვრებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი ტერიტორიული ცვლილება 1330 წელს მოხდა. მან იმერეთის სამეფო დაკარგა, ხოლო მის ნაცვლად შორაპნის საერისთავო მიიღო. ამ მოვლენით დასავლეთ საქართველო გიორგი V ბრწყინვალის ხელისუფლების ქვეშ კვლავ გაერთიანდა. ბაგრატის სამეფო მმართველობა დასრულდა, თუმცა მისი დინასტიური უფლებები და მდგომარეობა სრულად არ გაუქმებულა — მას შორაპნის საერისთავო გადაეცა. NNational Library of Georgia+1 მნიშვნელოვანი რეფორმები და სახელმწიფოებრივი საქმიანობა ბაგრატ I-ის სახელთან დაკავშირებული დამოუკიდებელი ადმინისტრაციული, სამხედრო ან საგადასახადო რეფორმების შესახებ სანდო ცნობები არ შემონახულა. მისი სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობა ძირითადად უკავშირდება 1330 წლის მოვლენებს, როდესაც იგი იმერეთის მეფიდან შორაპნის ერისთავად იქცა და საქართველოს ერთიანი სამეფოს ფარგლებში განაგრძო მოღვაწეობა.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
ბაგრატ I-ის შესახებ შემონახული ცნობები სხვა სახელმწიფოებთან მის დამოუკიდებელ ურთიერთობებზე ინფორმაციას არ გვაძლევს. მისი პოლიტიკური საქმიანობა 1330 წლის შემდეგ საქართველოს ერთიანი სამეფოს ფარგლებში მიმდინარეობდა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
ბაგრატ I-ის რელიგიური, კულტურული და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ კონკრეტული და სანდოდ დადასტურებული ცნობები არ შემონახულა. მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები ბაგრატ I-ის ცხოვრების ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა 1329 წელს მისი გამეფება და მომდევნო წელს იმერეთის სამეფოს გაუქმება იყო. 1329 წელს მამის, მიქელის, გარდაცვალების შემდეგ ბაგრატი იმერეთის მეფე გახდა. იგი ამ დროს მცირეწლოვანი იყო და სამეფოში ძლიერი პოლიტიკური დაპირისპირება არსებობდა. 1330 წელს გიორგი V ბრწყინვალემ დასავლეთ საქართველო კვლავ საქართველოს ერთიანი სამეფოს შემადგენლობაში მოაქცია. ქუთაისის ციხის ალყის შემდეგ ბაგრატი გიორგი V-ს შეურიგდა და იმერეთის მეფობაზე უარი თქვა. გიორგი V-მ ბაგრატს სანაცვლოდ შორაპნის საერისთავო უბოძა. ამგვარად, ბაგრატმა დაკარგა სამეფო ტიტული, მაგრამ შეინარჩუნა მნიშვნელოვანი ტერიტორიული და დინასტიური მდგომარეობა. 1358 წელს ბაგრატმა საქართველოს მეფე დავით IX-ის ნებართვით ცოლად შეირთო ყვარყვარე ათაბაგის ასული. ამ ქორწინებიდან მას სამი ვაჟი შეეძინა — ალექსანდრე, გიორგი და კონსტანტინე. სამივე მათგანი შემდგომში დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი ფიგურა გახდა. გარდაცვალება და მემკვიდრეობა ბაგრატ I 1372 წელს გარდაიცვალა. სიცოცხლის ბოლო პერიოდში იგი იმერეთის ერისთავის სტატუსით ცხოვრობდა და არა დამოუკიდებელი მეფის სახით. მისი გარდაცვალების შემდეგ შორაპნის საერისთავო მისმა მემკვიდრეებმა განაგრძეს. ბაგრატის უფროსი ვაჟი ალექსანდრე I 1372 წელს იმერეთის ერისთავი გახდა. მოგვიანებით, 1387 წელს, მან კვლავ აღადგინა იმერეთის მეფობა და თავი მეფედ გამოაცხადა. ბაგრატის სხვა ვაჟებიც — გიორგი I და კონსტანტინე — შემდგომში იმერეთის მეფეები გახდნენ.
ისტორიული მნიშვნელობა
ბაგრატ I-ის ცხოვრება მნიშვნელოვანი მაგალითია იმისა, თუ როგორ იცვლებოდა დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური მდგომარეობა XIV საუკუნეში. მისი მეფობა მხოლოდ მოკლე პერიოდს გაგრძელდა, თუმცა ბაგრატის ისტორიული როლი მხოლოდ ამ მცირე სამეფო მმართველობით არ შემოიფარგლება. 1330 წელს გიორგი V ბრწყინვალემ იმერეთი კვლავ ერთიან საქართველოს შეუერთა და ბაგრატს შორაპნის საერისთავო დაუტოვა. ამით ბაგრატიონთა დასავლური შტოს პოლიტიკური არსებობა გაგრძელდა. ბაგრატის შთამომავლობამ მოგვიანებით გადამწყვეტი როლი ითამაშა იმერეთის სამეფოს აღდგენაში. მისი ვაჟი ალექსანდრე I 1387 წელს კვლავ გახდა იმერეთის მეფე, ხოლო შემდგომი თაობის წარმომადგენლები — გიორგი I და კონსტანტინე — ასევე იმერეთის მეფეები იყვნენ. ამგვარად, ბაგრატ I წარმოადგენს მნიშვნელოვან დამაკავშირებელ ფიგურას იმ პერიოდს შორის, როდესაც იმერეთი ერთიანი საქართველოს შემადგენლობაში იყო მოქცეული, და მოგვიანებით დასავლეთ საქართველოში დამოუკიდებელისამეფო ხელისუფლების ხელახლა აღდგენას შორის. GGeorgian Encyclopedia+1
მნიშვნელოვანი თარიღები
1329 — მიქელის გარდაცვალების შემდეგ ბაგრატ I იმერეთის მეფე გახდა. 1330 — გიორგი V ბრწყინვალემ იმერეთი კვლავ საქართველოს ერთიან სამეფოს შეუერთა; ბაგრატ I-ს შორაპნის საერისთავო გადაეცა. 1358 — ბაგრატ I-მა დავით IX-ის ნებართვით ცოლად შეირთო ყვარყვარე ათაბაგის ასული. 1372 — გარდაიცვალა ბაგრატ I.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
მიქელი — ბაგრატ I-ის მამა და იმერეთის მეფე 1327–1329 წლებში. დავით VI ნარინი — ბაგრატ I-ის ბაბუა და დასავლეთ საქართველოს ბაგრატიონთა სამეფო შტოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წარმომადგენელი. გიორგი V ბრწყინვალე — საქართველოს მეფე, რომელმაც 1330 წელს იმერეთი კვლავ ერთიანი საქართველოს შემადგენლობაში მოაქცია და ბაგრატს შორაპნის საერისთავო უბოძა. დავით IX — საქართველოს მეფე, რომლის მეფობის დროსაც 1358 წელს ბაგრატ I-მა ყვარყვარე ათაბაგის ასული შეირთო. ყვარყვარე ათაბაგის ასული — ბაგრატ I-ის მეუღლე, რომლისგანაც მას სამი ვაჟი — ალექსანდრე, გიორგი და კონსტანტინე — შეეძინა.ალექსანდრე I — ბაგრატ I-ის უფროსი ვაჟი, რომელიც 1372 წელს შორაპნის ერისთავი გახდა და მოგვიანებით, 1387 წელს, იმერეთის მეფობა აღადგინა. გიორგი I — ბაგრატ I-ის ვაჟი და შემდგომში იმერეთის მეფე. კონსტანტინე — ბაგრატ I-ის ვაჟი და შემდგომში იმერეთის მეფე.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.