მიქაელ I
XV ს. დასაწყისი (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
მიქელი დავით VI ნარინის ვაჟი და ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი იყო. მისი უფროსი ძმა კონსტანტინე I 1293 წელს ლიხთ-იმერეთის ტახტზე ავიდა და 1327 წლამდე მეფობდა. მიქელის პირადი ცხოვრების შესახებ ცნობები მწირია, თუმცა ცნობილია, რომ მას ჰყავდა ვაჟი — ბაგრატი, რომელიც მოგვიანებით ბაგრატ I-ის სახელით გახდა დასავლეთ საქართველოს მეფე.
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
მიქელის ბავშვობისა და ახალგაზრდობის შესახებ დეტალური ცნობები ისტორიულ წყაროებში შემონახული არ არის. მისი პოლიტიკური საქმიანობა განსაკუთრებით მას შემდეგ გახდა მნიშვნელოვანი, რაც მან უფროს ძმას, კონსტანტინე I-ს, ტახტისათვის ბრძოლა დაუწყო. 1293 წელს, დავით VI ნარინის გარდაცვალების შემდეგ, დასავლეთ საქართველოს ტახტზე კონსტანტინე I ავიდა. მიქელმა მისი გამეფება არ ცნო და სამეფო ხელისუფლების წინააღმდეგ ბრძოლა დაიწყო. დაპირისპირება ხანგრძლივი აღმოჩნდა და რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში გაგრძელდა. მიქელმა დასავლეთ საქართველოს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ტერიტორია დაიკავა. ქართული ენციკლოპედიის ცნობით, მან ხელში ჩაიგდო რაჭა-ლეჩხუმი და არგვეთი. ამით მიქელმა დასავლეთ საქართველოს მნიშვნელოვანი ნაწილის ფაქტობრივი კონტროლი მოიპოვა და საკუთარი პოლიტიკური ძალაუფლება გააძლიერა. GGeorgian Encyclopedia კონსტანტინე I-ის გარდაცვალების შემდეგ, 1327 წელს, მიქელი ლიხთ-იმერეთის მეფე გახდა. ამით დასრულდა ძმებს შორის მრავალწლიანი ბრძოლა ტახტისათვის, თუმცა მიქელს უკვე ძლიერ დასუსტებული სამეფო დახვდა. NNational Library of Georgia+1
შიდა პოლიტიკა
მიქელის მეფობის მთავარი პრობლემა სამეფო ხელისუფლების განმტკიცება იყო. კონსტანტინე I-ის მეფობის დროს დაწყებულმა ხანგრძლივმა შიდა დაპირისპირებამ დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ერთიანობა მნიშვნელოვნად შეასუსტა. მიქელი ცდილობდა სამეფო ხელისუფლების გაძლიერებას და იმ ფეოდალური ძალების შემორიგებასა და დამორჩილებას,რომლებმაც წინა ათწლეულების პოლიტიკური არეულობის პერიოდში მნიშვნელოვანი დამოუკიდებლობა მოიპოვეს. თუმცა ამ ამოცანის შესრულება რთული აღმოჩნდა. ოდიშის დადიანები, გურიელები და სხვა ძლიერი ფეოდალური მმართველები მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ძალად რჩებოდნენ. მიქელის მეფობის ხანმოკლე პერიოდი საკმარისი არ აღმოჩნდა სამეფო ხელისუფლების სრულად აღსადგენად.
საგარეო პოლიტიკა
მიქელის საგარეო პოლიტიკის შესახებ კონკრეტული ცნობები შეზღუდულია. მისი მეფობის ძირითადი პოლიტიკური გამოწვევა ქვეყნის შიდა დაქსაქსულობა იყო. ამ პერიოდის დასავლეთ საქართველოს მდგომარეობა ასევე დაკავშირებული იყო მთლიანად საქართველოს პოლიტიკურ ვითარებასთან. აღმოსავლეთ საქართველოში ამ დროს გიორგი V ბრწყინვალე მეფობდა, რომელიც ქვეყნის პოლიტიკური გაერთიანებისა და სამეფო ხელისუფლების გაძლიერებისათვის იბრძოდა. მიქელის მეფობის დასრულების შემდეგ გიორგი V-მ დასავლეთ საქართველოში აქტიური სამხედრო-პოლიტიკური მოქმედება განახორციელა, რამაც საბოლოოდ ლიხთ-იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებელი არსებობის შეწყვეტა გამოიწვია. NNational Library of Georgia+1
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
მიქელის პოლიტიკური ცხოვრების მთავარი სამხედრო დაპირისპირება მის უფროს ძმასთან, კონსტანტინე I-თან, მრავალწლიანი ბრძოლა იყო. ეს კონფლიქტი დაიწყო კონსტანტინეს ტახტზე ასვლის შემდეგ და 1327 წელს, მისი გარდაცვალებით, დასრულდა.მიქელმა ამ ბრძოლის პერიოდში რაჭა-ლეჩხუმი და არგვეთი დაიკავა, თუმცა მის მიერ მოპოვებული ძალაუფლება დასავლეთ საქართველოს სრული პოლიტიკური გაერთიანების ტოლფასი არ ყოფილა. მიქელის მეფობის დროს სამეფო ხელისუფლების განმტკიცების მცდელობები გაგრძელდა, მაგრამ 1329 წელს მისი გარდაცვალებით ეს პროცესი შეწყდა. GGeorgian Encyclopedia
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს მდგომარეობა
მიქელის გამეფებისას ლიხთ-იმერეთის სამეფო უკვე მნიშვნელოვნად იყო დასუსტებული. მისი ძმასთან დაპირისპირების პერიოდში რაჭა-ლეჩხუმისა და არგვეთის ხელში ჩაგდებამ დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური დაყოფა კიდევ უფრო გაამყარა. მეფობის ორი წლის განმავლობაში მიქელმა ვერ შეძლო ყველა ძლიერი ადგილობრივი მმართველის სამეფო ხელისუფლებისადმი სრულად დამორჩილება. 1329 წელს, მიქელის გარდაცვალების შემდეგ, გიორგი V ბრწყინვალე დასავლეთ საქართველოში გადავიდა და ქუთაისი დაიკავა. ამით დასავლეთი საქართველო კვლავ ერთიანი ქართული სახელმწიფოს შემადგენლობაში მოექცა. GGeorgian Encyclopedia+1 მნიშვნელოვანი რეფორმები და სახელმწიფოებრივი საქმიანობა მიქელის სახელთან დაკავშირებული ფართომასშტაბიანი ადმინისტრაციული, საგადასახადო ან სამხედრო რეფორმების შესახებ სანდო ცნობები არ შემონახულა. მისი სახელმწიფოებრივი საქმიანობის მთავარი მიმართულება იყო შიდა დაპირისპირებით დასუსტებული სამეფო ხელისუფლების აღდგენის მცდელობა. თუმცა მეფობის ხანმოკლე პერიოდისა და ძლიერი ფეოდალური ძალებისარსებობის გამო ამ მიზნის სრულად განხორციელება ვერ მოხერხდა.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
მიქელის მეფობის პერიოდში მისი საგარეო ურთიერთობების შესახებ დეტალური ცნობები მწირია. მისი პოლიტიკური მოღვაწეობის ძირითადი ნაწილი დასავლეთ საქართველოს შიდა პრობლემებს უკავშირდება. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა ურთიერთობას აღმოსავლეთ საქართველოში გამეფებულ გიორგი V ბრწყინვალესთან. მიქელის გარდაცვალების შემდეგ გიორგი V- მ დასავლეთ საქართველო თავისი ხელისუფლების ქვეშ მოაქცია და ქართული სამეფო კვლავ გააერთიანა. NNational Library of Georgia+1
რელიგია, კულტურა და განათლება
მიქელის რელიგიური, კულტურული და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ კონკრეტული ცნობები შეზღუდულია. მისი მეფობის შესახებ შემონახული ცნობები უმთავრესად დინასტიურ ბრძოლებს, ქვეყნის შიდა პოლიტიკურ მდგომარეობასა და დასავლეთ საქართველოს შემდგომ გაერთიანებას ეხება. მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები მიქელის მეფობის ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური მდგომარეობის ცვლილება, რომელიც საბოლოოდ ლიხთ-იმერეთის სამეფოს საქართველოს ერთიან სამეფოში დაბრუნებით დასრულდა. 1327 წელს, კონსტანტინე I-ის გარდაცვალების შემდეგ, მიქელი ტახტზე ავიდა. მან მემკვიდრეობით მიიღო შიდა ბრძოლებით დასუსტებული სამეფო და მისი განმტკიცება სცადა.მიქელის გარდაცვალებამ 1329 წელს ახალი პოლიტიკური ვითარება შექმნა. მისმა მცირეწლოვანმა ვაჟმა, ბაგრატმა, ტახტი დაიკავა, თუმცა სამეფოს დამოუკიდებელი მართვა ვერ შეძლო. ამ ვითარებით ისარგებლა გიორგი V ბრწყინვალემ. მან დასავლეთ საქართველოში ილაშქრა, ქუთაისი დაიკავა და ლიხთ-იმერეთის სამეფო საქართველოს ერთიან სახელმწიფოს შეუერთა. ბაგრატს კი შორაპნის საერისთავო უბოძა. NNational Library of Georgia+1
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
მიქელი 1329 წელს გარდაიცვალა. მისი მეფობა მხოლოდ დაახლოებით ორ წელს გაგრძელდა. მის შემდეგ ტახტზე მისი მცირეწლოვანი ვაჟი ბაგრატ I ავიდა. ბაგრატის მცირეწლოვნებამ და დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურმა დაქსაქსულობამ სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნება შეუძლებელი გახადა. მიქელის გარდაცვალების შემდეგ გიორგი V ბრწყინვალემ დასავლეთ საქართველოში თავისი ხელისუფლება აღადგინა და ქუთაისი დაიკავა. ამ მოვლენით დასრულდა ლიხთ- იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებელი არსებობის ეს ეტაპი. ბაგრატს გიორგი V-მ შორაპნის საერისთავო უბოძა. NNational Library of Georgia+1
ისტორიული მნიშვნელობა
მიქელის მეფობა ხანმოკლე იყო, მაგრამ მისი პოლიტიკური ცხოვრება დასავლეთ საქართველოს XIV საუკუნის დასაწყისის ისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილია. მისი და კონსტანტინე I-ის მრავალწლიანი დაპირისპირება ნათლად აჩვენებს, რამდენად მძიმე იყო იმ პერიოდში სამეფო ხელისუფლებისთვის შიდა ერთიანობის შენარჩუნება. ძმათა ბრძოლამ დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ძალებიდაასუსტა და ძლიერი ფეოდალური საგვარეულოების გაძლიერებას შეუწყო ხელი. მიქელის 1327–1329 წლების მეფობა ამ ხანგრძლივი დაპირისპირების დასასრული იყო, თუმცა მან ვერ შეძლო სამეფოს სრული გაერთიანება და ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცება. 1329 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ გიორგი V ბრწყინვალემ დასავლეთ საქართველო კვლავ ერთიანი ქართული სახელმწიფოს ფარგლებში მოაქცია. ამდენად, მიქელის მეფობა მნიშვნელოვანი გარდამავალი ეტაპი იყო: იგი ერთი მხრივ ლიხთ-იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებელი არსებობის ბოლო წლების ნაწილია, ხოლო მეორე მხრივ იმ პროცესის უშუალო წინაპირობა, რომელმაც დასავლეთ საქართველოს კვლავ ერთიან ქართულ სამეფოში დაბრუნება გამოიწვია.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1293 — კონსტანტინე I ავიდა ლიხთ-იმერეთის ტახტზე და მიქელმა მას ტახტისათვის ბრძოლა დაუწყო. 1327 — გარდაიცვალა კონსტანტინე I; მიქელი ლიხთ-იმერეთის მეფე გახდა. 1327–1329 — მიქელის მეფობის პერიოდი. 1329 — გარდაიცვალა მიქელი; ტახტზე მისი მცირეწლოვანი ვაჟი, ბაგრატ I, ავიდა. 1329 — გიორგი V ბრწყინვალემ დასავლეთ საქართველოში ილაშქრა, ქუთაისი დაიკავა და დასავლეთი საქართველო კვლავ ერთიანი ქართული სამეფოს შემადგენლობაში მოაქცია.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
დავით VI ნარინი — მიქელის მამა და ბაგრატიონთა დინასტიის წარმომადგენელი, დასავლეთ საქართველოს მეფე.კონსტანტინე I — მიქელის უფროსი ძმა და მისი მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე, რომელიც ლიხთ-იმერეთის ტახტზე 1293–1327 წლებში იმყოფებოდა. გიორგი V ბრწყინვალე — საქართველოს მეფე, რომელმაც 1329 წელს დასავლეთ საქართველო კვლავ ერთიანი ქართული სამეფოს შემადგენლობაში მოაქცია. ბაგრატ I — მიქელის ვაჟი და მისი მემკვიდრე, რომელიც მცირეწლოვანი იყო მამის გარდაცვალების დროს. დადიანები — ოდიშის ძლიერი ფეოდალური საგვარეულო, რომლის პოლიტიკური ძალაუფლებაც მიქელის მეფობის პერიოდში მნიშვნელოვანი იყო. გურიელები — გურიის მმართველი საგვარეულო, რომელიც დასავლეთ საქართველოს ძლიერი რეგიონული პოლიტიკური ძალა იყო.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.