კონსტანტინე I
1396–1401 (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
კონსტანტინე I დავით VI ნარინის ძე იყო. დავით VI ნარინი XIII საუკუნის მეორე ნახევარში დასავლეთ საქართველოში, ლიხთ- იმერეთის სამეფოში, გამეფებული ბაგრატიონთა დინასტიის წარმომადგენელი გახლდათ. კონსტანტინე მის ერთ-ერთ ვაჟს წარმოადგენდა. კონსტანტინეს უმცროსი ძმა იყო მიქელი, რომელმაც შემდგომში თავადაც წამოაყენა პრეტენზია იმერეთის ტახტზე. ძმებს შორის დაპირისპირებამ კონსტანტინე I-ის მეფობის მნიშვნელოვანი ნაწილი მოიცვა და დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური მდგომარეობის გაუარესებას შეუწყო ხელი.
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
კონსტანტინე I-ის ბავშვობისა და ახალგაზრდობის შესახებ დეტალური ცნობები შემონახული არ არის. წყაროები მის შესახებ ძირითადად მას შემდეგ მოგვითხრობს, რაც იგი ლიხთ-იმერეთის მეფე გახდა. კონსტანტინე I 1293 წელს ავიდა ლიხთ-იმერეთის ტახტზე, დავით VI ნარინის გარდაცვალების შემდეგ. იგი მეფობდა 1327 წლამდე, როდესაც გარდაიცვალა.შიდა პოლიტიკა კონსტანტინე I-ის მეფობის ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა მისი უმცროსი ძმის, მიქელის, მიერ ტახტისათვის გაჩაღებული ბრძოლა იყო. მიქელი კონსტანტინეს მეფობას არ შეეგუა და დასავლეთ საქართველოს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ტერიტორია დაიკავა. ქართული ენციკლოპედიის ცნობით, მიქელმა დაიპყრო რაჭა- ლეჩხუმი და არგვეთი. ამით მან საკუთარი პოლიტიკური და სამხედრო ძალაუფლება გააძლიერა და კონსტანტინე I-ის სამეფო ხელისუფლებას სერიოზული წინააღმდეგობა გაუწია. ძმებს შორის ბრძოლა კონსტანტინე I-ის გარდაცვალებამდე არ შეწყვეტილა. შიდა დაპირისპირებით ისარგებლეს დასავლეთ საქართველოს ძლიერმა ფეოდალურმა საგვარეულოებმაც. დადიანებმა, შერვაშიძეებმა და გურიელებმა საკუთარი პოლიტიკური ძალაუფლება გააძლიერეს. შედეგად, ოდიში (სამეგრელო), აფხაზეთი და გურია ცენტრალური სამეფო ხელისუფლებისგან თითქმის დამოუკიდებელ სამთავროებად ჩამოყალიბდნენ. ამ პროცესმა მნიშვნელოვნად შეასუსტა ლიხთ-იმერეთის მეფის რეალური ძალაუფლება. კონსტანტინე I-ის მეფობის პერიოდში დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ერთიანობის შენარჩუნება სულ უფრო რთული ხდებოდა.
საგარეო პოლიტიკა
კონსტანტინე I-ის საგარეო პოლიტიკის შესახებ დეტალური ცნობები შედარებით მწირია. მისი მეფობის მთავარი პოლიტიკური პრობლემა ქვეყნის შიგნით მიმდინარე ბრძოლები იყო. სამეფო ხელისუფლების მნიშვნელოვანი რესურსები სწორედ მიქელთან დაპირისპირებასა და ძლიერი ფეოდალების გაძლიერების შეჩერებას ხმარდებოდა. ამიტომ კონსტანტინე I-ის მეფობის შეფასებისას განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია არა დიდი საგარეო ომები, არამედ ის პოლიტიკური პროცესები, რომლებმაც დასავლეთ საქართველოს სამეფოს შიდა სტრუქტურა შეცვალა.ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები კონსტანტინე I-ის მეფობის უმნიშვნელოვანესი სამხედრო დაპირისპირება მის ძმასთან, მიქელთან, ბრძოლა იყო. მიქელმა რაჭა-ლეჩხუმი და არგვეთი დაიკავა და საკუთარი პოლიტიკური ძალაუფლება გააფართოვა. ძმებს შორის დაპირისპირება მთელი კონსტანტინე I-ის მეფობის განმავლობაში გაგრძელდა და მხოლოდ მისი გარდაცვალებით დასრულდა. ამ ბრძოლის კონკრეტული სამხედრო ეპიზოდების შესახებ საკმარისად დეტალური და ერთმნიშვნელოვანი ცნობები არ არის შემონახული, ამიტომ მათი აღწერა დაუდასტურებელი დეტალების დამატებას მოითხოვდა.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს მდგომარეობა
კონსტანტინე I-ის მეფობის პერიოდში ლიხთ-იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური ერთიანობა შესუსტდა. მიქელის მიერ რაჭა-ლეჩხუმისა და არგვეთის დაკავებამ მეფის კონტროლი ამ ტერიტორიებზე შეამცირა. ამავე დროს, ძლიერი ფეოდალური საგვარეულოების გაძლიერებამ ოდიშის, აფხაზეთისა და გურიის ცენტრალური ხელისუფლებისგან თითქმის დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ერთეულებად ჩამოყალიბება გამოიწვია. ამრიგად, კონსტანტინე I-ის მეფობის ბოლოს დასავლეთ საქართველო კვლავ ლიხთ-იმერეთის მეფის ხელისუფლებას ექვემდებარებოდა, თუმცა მისი პოლიტიკური გავლენა ქვეყნის ყველა ნაწილზე თანაბარი აღარ იყო. მნიშვნელოვანი რეფორმები და სახელმწიფოებრივი საქმიანობა კონსტანტინე I-ის სახელთან დაკავშირებული კონკრეტული ადმინისტრაციული, საგადასახადო ან სამხედრო რეფორმების შესახებ სანდო ცნობები არ შემონახულა.მისი სახელმწიფოებრივი საქმიანობის მთავარი გამოწვევა სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნება და შიდა პოლიტიკური დაპირისპირების მართვა იყო. თუმცა მიქელთან ხანგრძლივმა ბრძოლამ და ძლიერი ფეოდალების გაძლიერებამ ცენტრალიზაციის შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად შეზღუდა.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
კონსტანტინე I-ის მეფობის პერიოდში მისი პოლიტიკური საქმიანობის შესახებ შემონახული ცნობები ძირითადად დასავლეთ საქართველოს შიდა მოვლენებს ეხება. სხვა სახელმწიფოებთან მისი ურთიერთობების შესახებ ისეთი დეტალური ცნობები, რომლებიც ცალკე პოლიტიკური პოლიტიკის აღდგენის საშუალებას მოგვცემდა, სანდო წყაროებში ფართოდ არ არის წარმოდგენილი.
რელიგია, კულტურა და განათლება
კონსტანტინე I-ის რელიგიური, კულტურული და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ კონკრეტული ცნობები შეზღუდულია. მისი მეფობის შესახებ არსებული ძირითადი ისტორიული ცნობები უმთავრესად პოლიტიკურ დაპირისპირებებსა და სამეფოს შიდა მდგომარეობას ეხება. მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები კონსტანტინე I-ის მეფობის უმთავრესი მოვლენა დასავლეთ საქართველოს შიდა პოლიტიკური დაქსაქსვის გაღრმავება იყო. მეფობის დასაწყისიდანვე მას ტახტისათვის ბრძოლა მოუხდა საკუთარ უმცროს ძმასთან, მიქელთან. მიქელმა რაჭა-ლეჩხუმი და არგვეთი დაიკავა და კონსტანტინე I-ის ხელისუფლებას ხანგრძლივი წინააღმდეგობა გაუწია. ძმათა დაპირისპირებამ და ცენტრალური ხელისუფლების შესუსტებამ შესაძლებლობა მისცა დასავლეთ საქართველოს ძლიერ ფეოდალურ საგვარეულოებს, გაეძლიერებინათსაკუთარი პოზიციები. დადიანებმა, შერვაშიძეებმა და გურიელებმა ოდიშში, აფხაზეთსა და გურიაში ფაქტობრივად დამოუკიდებელი პოლიტიკური ძალაუფლება მოიპოვეს. ეს პროცესი დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური განვითარებისათვის მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა, რადგან შემდგომ საუკუნეებში დასავლეთ საქართველოს ცალკეულ სამთავროებს მნიშვნელოვანი დამოუკიდებლობა ჰქონდათ.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
კონსტანტინე I 1327 წელს გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების შემდეგ ლიხთ-იმერეთის ტახტი მისმა უმცროსმა ძმამ, მიქელმა, დაიკავა. მიქელის გამეფებამ ძმებს შორის ხანგრძლივი დაპირისპირება დაასრულა, თუმცა მან ვერ შეძლო სამეფოს პოლიტიკური მდგომარეობის სწრაფად გამოსწორება. მიქელის მეფობა ხანმოკლე აღმოჩნდა და 1329 წელს იგი გარდაიცვალა. მიქელის გარდაცვალების შემდეგ საქართველოს მეფე გიორგი V ბრწყინვალე დასავლეთ საქართველოში გადავიდა და ქუთაისი დაიკავა. ამით ლიხთ-იმერეთის სამეფო კვლავ ერთიანი საქართველოს სამეფო ხელისუფლების შემადგენლობაში მოექცა. მიქელის ძეს, ბაგრატს, გიორგი V-მ შორაპნის საერისთავო უბოძა.
ისტორიული მნიშვნელობა
კონსტანტინე I-ის მეფობა მნიშვნელოვანი იყო დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ისტორიისათვის. მისი მმართველობის დროს განსაკუთრებით მკაფიოდ გამოვლინდა ის პრობლემები, რომლებიც ლიხთ-იმერეთის სამეფოს ცენტრალიზებულ ხელისუფლებას ასუსტებდა. კონსტანტინესა და მის ძმას, მიქელს, შორის ხანგრძლივმა ბრძოლამ სამეფო ხელისუფლების ძალა შეამცირა, ხოლო ამ მდგომარეობით ისარგებლეს დასავლეთ საქართველოს ძლიერმა ფეოდალურმა საგვარეულოებმა. ოდიში, აფხაზეთიდა გურია თითქმის დამოუკიდებელ სამთავროებად ჩამოყალიბდნენ. ამგვარად, კონსტანტინე I-ის მეფობის პერიოდი ერთდროულად იყო როგორც ბაგრატიონთა დასავლური სამეფო ხაზის გაგრძელების, ისე დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური დეცენტრალიზაციის მნიშვნელოვანი ეტაპი.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1293 — კონსტანტინე I ავიდა ლიხთ-იმერეთის ტახტზე. 1293–1327 — კონსტანტინე I-ის მეფობის პერიოდი. 1327 — გარდაიცვალა კონსტანტინე I და ტახტზე მისი ძმა, მიქელი, ავიდა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
დავით VI ნარინი — კონსტანტინე I-ის მამა და ლიხთ- იმერეთის მეფე. მიქელი — კონსტანტინე I-ის უმცროსი ძმა და მისი მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე, რომელიც 1327 წელს ლიხთ- იმერეთის მეფე გახდა. გიორგი V ბრწყინვალე — საქართველოს მეფე, რომელმაც 1329 წელს დასავლეთ საქართველო კვლავ საქართველოს ერთიანი სამეფოს შემადგენლობაში მოაქცია. ბაგრატი — მიქელის ძე, რომელსაც გიორგი V ბრწყინვალემ შორაპნის საერისთავო უბოძა. დადიანი — ოდიშის ძლიერი ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენელი, რომელმაც კონსტანტინე I-ის მეფობის პერიოდში საკუთარი პოლიტიკური ძალაუფლება მნიშვნელოვნად გააძლიერა.შერვაშიძე — აფხაზეთის ძლიერი ფეოდალური საგვარეულო, რომელმაც ცენტრალური ხელისუფლების შესუსტებით ისარგებლა. გურიელი — გურიის მმართველი საგვარეულო, რომელმაც კონსტანტინე I-ის მეფობის პერიოდში მნიშვნელოვანი დამოუკიდებლობა მოიპოვა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.