ღადამი
ახ.წ. II ს. (სავარაუდო)
ისტორია და მმართველობა
ღადამი, რომელსაც ზოგიერთ წყაროსა და ისტორიულ ნაშრომში ადამი ან რადამისტიც უკავშირდება, ქართლის, ანუ ანტიკურ წყაროებში მოხსენიებული იბერიის, მეფე იყო. იგი ფარსმან II ქველის ვაჟი და ფარსმან III-ის მამა იყო. ღადამის მეფობა ხანმოკლე აღმოჩნდა — ქართული მატიანის მიხედვით, მან მხოლოდ სამი წელი იმეფა. თანამედროვე ისტორიკოსი კირილ თუმანოვი მისი მეფობის სავარაუდო პერიოდად 132–135 წლებს ასახელებს.## წარმოშობა და ოჯახი ღადამი ფარსმან II ქველის შვილი იყო. მისი დედის შესახებ ქართულ ისტორიულ ტრადიციაში ღადანაა მოხსენიებული, რომელიც ფარსმან II ქველის მეუღლე იყო. ღადამის შვილი იყო ფარსმან III, რომელიც მამის გარდაცვალების შემდეგ ქართლის ტახტზე ავიდა.
# ტახტზე ასვლა
ფარსმან II ქველის გარდაცვალების შემდეგ ქართლის მეფე მისი ვაჟი ღადამი გახდა. ღადამის მეფობა ხანმოკლე იყო. „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით, მან სამი წელი იმეფა და შემდეგ გარდაიცვალა. თანამედროვე ქრონოლოგიური რეკონსტრუქციის მიხედვით, მისი მეფობა დაახლოებით 132–135 წლებით თარიღდება. ეს წლები აბსოლუტურად დადასტურებულ თარიღებად კი არა, ისტორიოგრაფიულ რეკონსტრუქციად უნდა ჩაითვალოს.
# მმართველობა
ღადამის მმართველობის შესახებ ცნობები ძალიან მწირია.ქართული მატიანე მის მეფობას მხოლოდ მოკლედ აღწერს და არ გვაწვდის საკმარის ინფორმაციას ისეთი საკითხების დეტალურად აღსადგენად, როგორიცაა შიდა ადმინისტრაციული პოლიტიკა, ეკონომიკური ღონისძიებები ან სახელმწიფოებრივი რეფორმები. ამიტომ ღადამის სახელთან კონკრეტული რეფორმების დაკავშირება სანდო წყაროს გარეშე არ იქნებოდა სწორი.
# საგარეო პოლიტიკა
ღადამის საგარეო პოლიტიკის შესახებ დამოუკიდებელი და დეტალური ცნობები პრაქტიკულად არ შემონახულა. მისი მეფობის პერიოდში ქართლის სამეფოს საგარეო მდგომარეობის ზოგადი შეფასება შესაძლებელია იმ ფართო პოლიტიკური გარემოს გათვალისწინებით, რომელშიც ფარსმან II ქველის შემდეგ ქართლის სამეფო აგრძელებდა არსებობას, თუმცა კონკრეტული დიპლომატიური ნაბიჯების ღადამისთვის მიწერა წყაროებით საკმარისად არ დასტურდება.
# ომები და ბრძოლები
ღადამის მეფობის დროს მომხდარი კონკრეტული ომებისა და ბრძოლების შესახებ სანდო ცნობები არ შემონახულა. მისთვის კონკრეტული სამხედრო გამარჯვებების ან დამარცხებების მიწერა მხოლოდ მოგვიანებით შექმნილი ვარაუდების საფუძველზე ისტორიულად გამართლებული არ იქნებოდა.
# გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ღადამი მეფობის მესამე წლის შემდეგ გარდაიცვალა.მისი ვაჟი ფარსმან III ამ დროს მხოლოდ ერთი წლის იყო. ამის გამო სამეფო ხელისუფლების ფაქტობრივი მართვა ფარსმან III-ის სრულწლოვანებამდე მისმა ბებიამ, ღადანამ, იკისრა. ეს გარემოება ღადამის გარდაცვალებას ქართლის სამეფოს დინასტიური ისტორიის მნიშვნელოვან მომენტად აქცევს: ტახტი არ შეწყვეტილა, მაგრამ მისი მემკვიდრე ჯერ კიდევ ბავშვი იყო.
# სახელის საკითხი
ღადამის სახელთან დაკავშირებით ისტორიოგრაფიაში გარკვეული საკითხები არსებობს. ქართული წყაროები მას ღადამს და ზოგ ტექსტში ადამს უწოდებენ. თანამედროვე ისტორიკოსმა კირილ თუმანოვმა მისი სახელი „რადამისტუსთან“ დააკავშირა და მისი მეფობის სავარაუდო წლები 132–135 წლებით განსაზღვრა. თუმცა ეს სახელის იდენტიფიკაციის საკითხია და არა ისეთი ფაქტი, რომელიც უდავოდ დადასტურებულად უნდა წარმოვადგინოთ.
# ისტორიული მნიშვნელობა
ღადამის ისტორიული მნიშვნელობა, უპირველესად, მის დინასტიურ ადგილს უკავშირდება. იგი ფარსმან II ქველის შემდეგ ავიდა ქართლის ტახტზე და მისი მემკვიდრე გახდა ფარსმან III. მიუხედავად იმისა, რომ ღადამის მეფობა მხოლოდ სამი წელი გაგრძელდა, მისმა გარდაცვალებამ მნიშვნელოვანი დინასტიური სიტუაცია შექმნა: ტახტზე ერთწლიანი ბავშვი დარჩა და ქვეყნის მართვა დროებით ღადანამ იკისრა.
მნიშვნელოვანი თარიღებიდაახლოებით 132–135 წლები — ღადამის მეფობის სავარაუდო პერიოდი
კირილ თუმანოვის ქრონოლოგიის მიხედვით. მეფობის მესამე წელი — ქართული მატიანის მიხედვით ღადამის გარდაცვალება.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ფარსმან II ქველი — ღადამის მამა და ქართლის მეფე. ღადანა — ღადამის დედა და ფარსმან II ქველის მეუღლე. ფარსმან III — ღადამის ვაჟი და მისი მემკვიდრე.
დასკვნა
ღადამი ქართლის მეფე იყო, რომლის მმართველობაც ძალიან ხანმოკლე აღმოჩნდა. ქართული მატიანის მიხედვით, მან მხოლოდ სამი წელი იმეფა და გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტზე მისი მცირეწლოვანი ვაჟი, ფარსმან III, ავიდა. ღადამის მეფობის შესახებ წყაროები მცირეა და მისი პოლიტიკური საქმიანობის დეტალური აღდგენა შეუძლებელია. მიუხედავად ამისა, მისი მეფობა მნიშვნელოვანი რგოლია ფარსმან II ქველისა და ფარსმან III-ის მმართველობებს შორის. ღადამის გარდაცვალების შემდეგ ღადანას მიერ განხორციელებული რეგენტობა კი ადრეული ქართლის ისტორიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ეპიზოდად რჩება.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.