ღადანა
ახ.წ. II ს. (დედოფალ-მმართველი, ღადამის მცირეწლოვანებისას)
ისტორია და მმართველობა
ღადანა ქართლის სამეფოს ისტორიის მნიშვნელოვანი ქალი ფიგურაა, რომელიც II საუკუნეში ცხოვრობდა. ქართული ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, იგი იყო ფარსმან II ქველის მეუღლე და ღადამის დედა. ღადამის გარდაცვალების შემდეგ ღადანამ მნიშვნელოვანი პოლიტიკური როლი შეასრულა: მან ქართლის სამეფოს მართვა იკისრა თავისი მცირეწლოვანი შვილიშვილის, ფარსმანის, სრულწლოვანებამდე.
# წარმოშობა და ოჯახი
ღადანას წარმოშობის შესახებ ქართული წყაროები მას ფარსმან II ქველის ოჯახთან აკავშირებს. ზოგიერთ თანამედროვე ისტორიულ ნაშრომში ღადანა სომხეთის სამეფო სახლთან არის დაკავშირებული და სომხეთის მეფე ვოლოგეზ I-ის ქალიშვილად მიიჩნევა. თუმცა ამ საკითხის ყველა დეტალი ერთნაირისანდოობით არ დასტურდება, ამიტომ მისი წარმომავლობის შესახებ მხოლოდ იმ ცნობების გამოყენებაა გამართლებული, რომლებიც ისტორიოგრაფიაში სათანადოდ არის განხილული. ღადანას მეუღლე იყო ქართლის ცნობილი მეფე ფარსმან II ქველი, ხოლო მათი ვაჟი — ღადამი.
# ღადამის მეფობა და ღადანას როლი
ფარსმან II ქველის გარდაცვალების შემდეგ ქართლის ტახტზე მისი ვაჟი ღადამი ავიდა. ქართული მატიანის მიხედვით, ღადამმა მხოლოდ სამი წელი იმეფა და გარდაიცვალა. მას დარჩა მცირეწლოვანი ვაჟი, ფარსმანი, რომელიც მამის გარდაცვალების დროს მხოლოდ ერთი წლის იყო. სწორედ ამის შემდეგ გახდა ღადანას პოლიტიკური როლი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი.
# რეგენტობა
ფარსმან III-ის მცირეწლოვანების პერიოდში სამეფოს ფაქტობრივ მართვას ღადანა ახორციელებდა. ქართული მატიანე პირდაპირ აღნიშნავს, რომ ვიდრე ყრმა ფარსმანი გაიზრდებოდა, მეფობდა მისი ბებია ღადანა, ფარსმან ქველის ცოლი. ამგვარად, წყაროს მიხედვით, ღადანას ჰქონდა არა მხოლოდ დედოფლის, არამედ ფაქტობრივი მმართველის ფუნქცია.მისი რეგენტობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმით, რომ ქართლის ტახტზე არასრულწლოვანი მეფის ხელისუფლება უწყვეტად გაგრძელდა და სამეფო დინასტიური ხაზის შენარჩუნება მოხერხდა.
# ურთიერთობები სამეფო სახლებს შორის
ღადანას ქორწინება ფარსმან II ქველთან ქართლის სამეფოსა და სომხეთის სამეფო სახლს შორის კავშირის მნიშვნელოვანი მაგალითია. ამგვარი დინასტიური კავშირები იმ ეპოქის კავკასიის პოლიტიკაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა, თუმცა ღადანას პირადი დიპლომატიური საქმიანობის შესახებ კონკრეტული ცნობები ძალიან მწირია.
# პოლიტიკური მნიშვნელობა
ღადანას მნიშვნელობა განსაკუთრებით მისი რეგენტობის პერიოდში ჩანს. II საუკუნის შუა ხანებში ქართლის სამეფო მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ძალა იყო. ფარსმან II ქველის მმართველობის დროს ქართლის გავლენა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ ღადანას მოუწია სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნება იმ დროს, როდესაც ტახტის მემკვიდრე ჯერ კიდევ ბავშვი იყო. მისი რეგენტობა ქართლის სამეფო დინასტიის უწყვეტობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეპიზოდია.
# ფარსმან III-ის გამეფება
როდესაც ფარსმან III სრულწლოვანი გახდა, მან თავად აიღო სამეფო ხელისუფლება.ამით დასრულდა ღადანას რეგენტობის პერიოდი და ქართლის სამეფო კვლავ სრულწლოვანი მეფის უშუალო მმართველობის ქვეშ გადავიდა. ფარსმან III-ის მეფობა ხანგრძლივი აღმოჩნდა და იგი II საუკუნის მეორე ნახევრის ქართლის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მეფედ ითვლება.
# ისტორიული მნიშვნელობა
ღადანა ქართული ისტორიის ერთ-ერთი ადრეული ქალი მმართველია, რომლის პოლიტიკური საქმიანობაც წყაროში პირდაპირ არის ასახული. მისი განსაკუთრებული მნიშვნელობა მდგომარეობს იმაში, რომ ფარსმან III- ის ბავშვობის პერიოდში იგი ქართლის სამეფოს ფაქტობრივი მმართველი გახდა. ამით მან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა სამეფო ხელისუფლების უწყვეტობისა და ფარსმანთა დინასტიური ხაზის შენარჩუნებაში.
მნიშვნელოვანი თარიღები
II საუკუნე — ღადანას ცხოვრების პერიოდი. დაახლოებით 132–135 წლები — ღადამის მეფობისა და ღადანას ვაჟის, მცირეწლოვანი ფარსმანის, რეგენტობის პერიოდი; ეს ქრონოლოგია თანამედროვე ისტორიოგრაფიის ერთ-ერთი მიღებული რეკონსტრუქციაა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ფარსმან II ქველი — ღადანას მეუღლე და ქართლის მეფე. ღადამი — ღადანას ვაჟი და ქართლის მეფე.ფარსმან III — ღადანას შვილიშვილი, რომლის მცირეწლოვანების დროსაც იგი ქართლის ფაქტობრივი მმართველი იყო.
დასკვნა
ღადანა ქართლის სამეფოს ისტორიის მნიშვნელოვანი ქალი ფიგურაა. იგი იყო ფარსმან II ქველის მეუღლე და ღადამის დედა. ღადამის გარდაცვალების შემდეგ, როდესაც ტახტის მემკვიდრე ფარსმან III ჯერ კიდევ ერთი წლის ბავშვი იყო, ღადანამ ქართლის სამეფოს მართვა იკისრა. მისი რეგენტობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქართული სახელმწიფოებრიობის ისტორიისთვის, რადგან მან უზრუნველყო სამეფო ხელისუფლების გაგრძელება იმ პერიოდში, როდესაც ტახტის კანონიერი მემკვიდრე სრულწლოვანი ჯერ არ იყო. ღადანას მაგალითი ასევე აჩვენებს, რომ ძველი ქართლის სამეფოში ქალის პოლიტიკური როლი მხოლოდ სამეფო ოჯახის წევრობით არ შემოიფარგლებოდა და გარკვეულ ვითარებაში მას სამეფოს ფაქტობრივი მართვაც შეეძლო. ——-
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.