მირდატ II
ახ.წ. II ს. (ტრად. ~135–185) (თანამეფე)
ისტორია და მმართველობა
მირდატ II, იგივე მითრიდატე II, ქართლის (იბერიის) მეფე იყო და I საუკუნის 70-იან წლებში მეფობდა. მისი მმართველობის შესახებ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ცნობები არა მხოლოდ ქართულ ისტორიულ ტრადიციაში, არამედ უშუალოდ იმ პერიოდის ეპიგრაფიკულ ძეგლებშიც არის შემონახული. მირდატ II-ის ისტორიული სახე განსაკუთრებით სანდოა იმიტომ, რომ მისი მეფობა დასტურდება ახ. წ. 75 წლით დათარიღებული ბერძნული წარწერით და არმაზისხევში აღმოჩენილი არმაზული წარწერით.
# წარმოშობა და ოჯახი
მირდატ II იყო ფარსმან I-ის ძე. 75 წლის ბერძნულ წარწერაში იგი მოხსენიებულია როგორც იბერთა მეფე, ფარსმან მეფისა და დედოფალ იამასასპოის ძე. ამავე წარწერაში მირდატი „კეისრის მეგობრადა და რომაელთა მეგობრად“ არის მოხსენიებული. ეს ცნობა განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია, რადგან მირდატის წარმომავლობასა და მის პოლიტიკურ სტატუსს უშუალო ეპიგრაფიკული წყარო ადასტურებს.## მეფობა მირდატ II I საუკუნის 70-იან წლებში მეფობდა. მისი მმართველობის პერიოდი ქართლისა და რომის იმპერიის შედარებით მეგობრული ურთიერთობებით ხასიათდებოდა. ამის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა 75 წლის წარწერა, რომელიც იმპერატორ ვესპასიანესა და მისი შვილების სახელით არის შედგენილი.
# ურთიერთობა რომის იმპერიასთან
მირდატ II-ს რომთან კეთილგანწყობილი ურთიერთობა ჰქონდა. ახ. წ. 75 წელს იმპერატორმა ვესპასიანემ, ტიტუსმა და დომიციანემ ქართლის მეფის სასარგებლოდ მცხეთაში არსებული თავდაცვითი ნაგებობის გამაგრებაში მიიღეს მონაწილეობა. ბერძნული წარწერა მირდატს პირდაპირ „კეისრის მეგობრადა და რომაელთა მეგობრად“ მოიხსენიებს. ეს ფაქტი ქართლისა და რომის ურთიერთობის მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია და ცხადყოფს, რომ მირდატის დროს ქართლის სამეფოსა და რომის იმპერიას შორის თანამშრომლობა არსებობდა.
# მცხეთის თავდაცვითი ნაგებობები
75 წლის წარწერის მიხედვით, რომაელებმა მირდატ II-ის მეფობის დროს მცხეთის თავდაცვითი კედელი გაამაგრეს. ეს ფაქტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან გვიჩვენებს რომის იმპერიის მონაწილეობას ქართლის თავდაცვითი სისტემის გაძლიერებაში. ამ თანამშრომლობას უნდა ჰქონოდა როგორც სამხედრო, ისე პოლიტიკურიმნიშვნელობა, რადგან მცხეთა ქართლის სამეფოს უმნიშვნელოვანესი ცენტრი იყო.
# სამხედრო საქმიანობა
მირდატ II-ის სამხედრო საქმიანობის შესახებ მნიშვნელოვანი ცნობები დაცულია არმაზის მონოლინგვაში. 1940 წელს არმაზისხევის სამაროვანზე აღმოჩენილ არმაზულ წარწერაში მირდატი მოხსენიებულია როგორც „მეფე დიდი“ და ფარსმანის ძე. წარწერა ასევე მოგვითხრობს მირდატის სახელით მოპოვებულ გამარჯვებებზე. ეს მასალა განსაკუთრებით ღირებულია, რადგან იგი უშუალოდ I საუკუნის ქართლის პოლიტიკური და სამხედრო ისტორიის პირველწყაროს წარმოადგენს.
# არმაზის მონოლინგვა
არმაზის მონოლინგვა მირდატ II-ის მმართველობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ეპიგრაფიკული ძეგლია. წარწერის მიხედვით, მისი ავტორი იყო მირდატის პიტიახში, ხოლო ტექსტში აღწერილია მის მიერ განხორციელებული ლაშქრობები და მოპოვებული გამარჯვებები. ამავე დროს, ძეგლი ადასტურებს მირდატის მეფობასა და მის დინასტიურ კავშირს ფარსმანთან. წარწერა მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მირდატის ბიოგრაფიისთვის, არამედ მთლიანად I საუკუნის ქართლის სახელმწიფოებრივი წყობისა და მაღალი თანამდებობის პირთა სტატუსის შესასწავლად.
# სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობამირდატ II-ის მეფობის პერიოდი გვიჩვენებს, რომ I საუკუნის მეორე
ნახევარში ქართლის სამეფოს უკვე ჰქონდა განვითარებული სახელმწიფოებრივი სტრუქტურა და მაღალი რანგის მოხელეთა სისტემა. არმაზის წარწერები გვაწვდის ინფორმაციას ისეთი ტიტულების შესახებ, როგორიცაა „მეფე დიდი“ და „პიტიახში“, რაც ქართლის სამეფო კარისა და პოლიტიკური იერარქიის არსებობას ადასტურებს.
# რელიგია და კულტურა
მირდატ II-ის პირადი რელიგიური შეხედულებების შესახებ სანდო ინფორმაცია არ არის შემონახული. თუმცა მისი ეპოქის არქეოლოგიური და ეპიგრაფიკული ძეგლები გვიჩვენებს, რომ ქართლის სამეფოში განვითარებული იყო მონუმენტური კულტურა, წარწერების შექმნის ტრადიცია და რთული სახელმწიფოებრივი ადმინისტრაცია.
# ისტორიული მნიშვნელობა
მირდატ II-ის მნიშვნელობა განსაკუთრებით იმით გამოირჩევა, რომ მისი მეფობა რამდენიმე დამოუკიდებელი ეპიგრაფიკული წყაროთი დასტურდება. 75 წლის ბერძნული წარწერა ადასტურებს მის წარმომავლობას, მეფის სტატუსსა და რომთან მეგობრულ ურთიერთობას. არმაზის მონოლინგვა კი მირდატის სამხედრო ავტორიტეტსა და მის მიერ მოპოვებულ გამარჯვებებს უკავშირდება. ამ წყაროების არსებობა მირდატ II-ს ქართლის ადრეული ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე მკაფიოდ დადასტურებულ მეფედ აქცევს.# მნიშვნელოვანი თარიღები I საუკუნის 70-იანი წლები — მირდატ II-ის მეფობის პერიოდი. ახ. წ. 75 წელი — ბერძნული წარწერის შექმნის თარიღი; ამავე დროს რომაელებმა მირდატ II-ის დროს მცხეთის თავდაცვითი კედელი გაამაგრეს. ახ. წ. I საუკუნის 70-იანი წლები — არმაზის მონოლინგვის შექმნის პერიოდი.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ფარსმან I — მირდატ II-ის მამა და ქართლის მეფე. იამასასპოი — მირდატ II-ის დედა, რომელიც 75 წლის ბერძნულ წარწერაშია მოხსენიებული. ვესპასიანე — რომის იმპერატორი, რომლის მმართველობის დროსაც რომაელებმა მცხეთის თავდაცვითი ნაგებობა გაამაგრეს. ტიტუსი და დომიციანე — ვესპასიანეს შვილები, რომელთა სახელებიც 75 წლის წარწერაში მირდატ II-ის მეფობასთან დაკავშირებით იხსენიება. შრგს-შარაგასი — მირდატ II-ის პიტიახში, რომლის სახელიც არმაზის მონოლინგვაშია მოხსენიებული.
დასკვნამირდატ II ქართლის ისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მეფეა, რომლის
მმართველობაც უშუალო ეპიგრაფიკული წყაროებით დასტურდება. იგი I საუკუნის 70-იან წლებში მეფობდა და ფარსმან I-ის ძე იყო. მისი მეფობის დროს ქართლსა და რომის იმპერიას შორის მეგობრული ურთიერთობა არსებობდა. ამის ყველაზე თვალსაჩინო მოწმობა ახ. წ. 75 წლის ბერძნული წარწერაა, რომლის მიხედვითაც მირდატი რომაელთა მეგობრად იყო აღიარებული და რომაელებმა მისი მეფობის დროს მცხეთის თავდაცვითი კედელი გაამაგრეს. მირდატის სამხედრო ძალაუფლებას ადასტურებს არმაზის მონოლინგვაც, რომელიც მისი სახელით მოპოვებულ გამარჯვებებს აღწერს. ამ წყაროების საფუძველზე მირდატ II-ის მმართველობა I საუკუნის ქართლის პოლიტიკური გაძლიერებისა და რომთან თანამშრომლობის მნიშვნელოვან ეტაპად შეიძლება შეფასდეს.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.