ბარტომ II
ახ.წ. I ს. (სავარაუდო)
ისტორია და მმართველობა
ბარტომი ქართული ისტორიული ტრადიციის მიხედვით ქართლის მეფე იყო. იგი ადერკის ძედ და ქართლის სამეფო სახლის წარმომადგენლად არის მოხსენიებული. ადერკის გარდაცვალების შემდეგ ბარტომმა და მისმა ძმამ, ქართამმა, მამის სამეფო გაინაწილეს და ერთდროულად მეფობდნენ ქართლის სხვადასხვა ნაწილში. ბარტომის შესახებ ცნობები ძირითადად დაცულია ლეონტი მროველის „ქართლის ცხოვრებაში“. მისი მმართველობის ზუსტი წლები თანამედროვე ისტორიოგრაფიაში საიმედოდ დადგენილი არ არის, ამიტომ კონკრეტული ქრონოლოგიის მითითება მხოლოდ მაშინ არის მართებული, როდესაც იგი შესაბამის ისტორიულ რეკონსტრუქციად არის წარმოდგენილი.
# წარმოშობა და ოჯახი
ქართული მატიანის მიხედვით, ბარტომი ადერკის ძე იყო. მას ჰყავდა ძმა — ქართამი, რომელთან ერთადაც მამის გარდაცვალების შემდეგ ქართლის სამეფო გაინაწილა. ბარტომის შთამომავლობას ქართული ისტორიული ტრადიცია შემდგომი ქართლის მეფეების ისტორიას უკავშირებს. მისი ვაჟი იყო კაოსი, ხოლო ქართამის ვაჟი — ფარსმანი.## მეფედ აღზევება ადერკის გარდაცვალების შემდეგ სამეფო ხელისუფლება მის ორ ვაჟს გადაეცა. ქართული მატიანის მიხედვით, ბარტომმა მიიღო სამეფოს ერთი ნაწილი და მცხეთაში დამკვიდრდა, ხოლო ქართამმა მეორე ნაწილი მიიღო და არმაზში მეფობდა. ამგვარად, ბარტომი და ქართამი ერთმანეთის მემკვიდრეები არ ყოფილან — ისინი თანამმართველები იყვნენ, რომლებიც ერთსა და იმავე პერიოდში მართავდნენ ქართლის სამეფოს სხვადასხვა ნაწილს.
# მცხეთა და ბარტომის სამეფო
ბარტომის სამეფო ცენტრად ქართული წყაროები მცხეთას ასახელებენ. მცხეთა ამ პერიოდში ქართლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური ცენტრი იყო. მისი მდებარეობა მტკვრისა და არაგვის შესართავთან ქალაქს მნიშვნელოვან სტრატეგიულ და ეკონომიკურ მნიშვნელობას ანიჭებდა. ბარტომის მმართველობის კონკრეტული ადმინისტრაციული საქმიანობის შესახებ ცნობები მწირია. ამიტომ მისთვის კონკრეტული რეფორმების ან სახელმწიფოებრივი ცვლილებების მიწერა სანდო საფუძვლის გარეშე არ შეიძლება.
# ურთიერთობა ქართამთან
ქართული ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, ბარტომი და ქართამი მშვიდობიანად და შეთანხმებით მეფობდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო ორ ნაწილად იყო გაყოფილი, წყარო მათ შორის დაპირისპირების შესახებ არ მოგვითხრობს. მათი ერთდროულიმმართველობა ქართული მატიანის მიხედვით ქართლის სამეფო სახლის შიდა შეთანხმებას ეფუძნებოდა. ეს გარემოება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან შემდგომ პერიოდში ქართლის პოლიტიკური ისტორია ხშირად უკავშირდება სხვადასხვა სამეფო ცენტრსა და დინასტიურ დაპირისპირებას.
# საგარეო პოლიტიკა და ომები
ბარტომის საგარეო პოლიტიკის შესახებ კონკრეტული ცნობები ძალიან მცირეა. მის სახელთან დაკავშირებული კონკრეტული ომების, ბრძოლების ან სამხედრო კამპანიების შესახებ ისეთი სანდო ცნობები, რომლებიც დეტალური ისტორიული აღწერის საშუალებას მოგვცემდა, არ არის შემონახული. ამიტომ ბარტომის სამხედრო საქმიანობის შესახებ მხოლოდ დადასტურებული ცნობებით საუბარია შესაძლებელი და მისთვის კონკრეტული დაპყრობების მიწერა საფუძვლიანი არ იქნებოდა.
# რელიგია და კულტურა
ბარტომის მეფობის პერიოდი წინაქრისტიანულ ეპოქას მიეკუთვნება. მისი პირადი რელიგიური შეხედულებების ან კონკრეტული რელიგიური პოლიტიკის შესახებ სანდო ცნობები არ არის შემონახული. მის მეფობასთან დაკავშირებული კულტურული ან საგანმანათლებლო პროექტების შესახებაც არ გვაქვს საკმარისი ისტორიული მასალა.
# მემკვიდრეობაბარტომის ვაჟად ქართული ისტორიული ტრადიცია კაოსს ასახელებს.
კაოსმა მოგვიანებით ბარტომის სამეფო ხაზის გაგრძელება უზრუნველყო. ამგვარად, ბარტომის ისტორიული მნიშვნელობა მხოლოდ მის პირად მმართველობას არ უკავშირდება — იგი იმ სამეფო საგვარეულო ხაზის ერთ- ერთი წარმომადგენელია, რომელსაც ქართული მატიანე შემდგომი მეფეების ისტორიაში აგრძელებს.
# ისტორიული მნიშვნელობა
ბარტომის შესახებ ცნობები მოკლეა, თუმცა მისი მეფობა მნიშვნელოვანია ქართლის პოლიტიკური ისტორიის იმ ეტაპის გასაგებად, როდესაც სამეფო ორ მმართველ ცენტრად — მცხეთად და არმაზად — იყო წარმოდგენილი. ბარტომი ამ პოლიტიკური სისტემის მცხეთის მეფე იყო, ხოლო მისი ძმა ქართამი არმაზის მმართველობას ახორციელებდა. ქართული ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, მათ შორის მშვიდობიანი თანაარსებობა და შეთანხმებული მმართველობა არსებობდა. სწორედ ამიტომ ბარტომის ისტორიული სახე დაკავშირებულია არა დიდ სამხედრო დაპყრობებთან, არამედ ქართლის სამეფო დინასტიის გაგრძელებასა და ქვეყნის პოლიტიკური მოწყობის კონკრეტულ ეტაპთან.
მნიშვნელოვანი თარიღები
ადერკის გარდაცვალების შემდეგ — ბარტომმა და ქართამმა ქართლის სამეფო გაინაწილეს და ერთდროულად დაიწყეს მმართველობა. ბარტომის მეფობის პერიოდი — ბარტომი მართავდა ქართლის სამეფოს მცხეთის ცენტრიდან.ბარტომის მმართველობის დასასრული — მისი სამეფო ხაზის გაგრძელება მისმა ვაჟმა კაოსმა უზრუნველყო.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ადერკი — ბარტომის მამა და ქართლის მეფე. ქართამი — ბარტომის ძმა, რომელიც მასთან ერთად, იმავე პერიოდში, ქართლის სამეფოს მეორე ნაწილს არმაზიდან მართავდა. კაოსი — ბარტომის ვაჟი და მისი სამეფო ხაზის შემდგომი წარმომადგენელი.
დასკვნა
ბარტომი ქართლის ადრეული ისტორიის ის მეფეა, რომლის მმართველობა დაკავშირებულია ქართლის სამეფოს ორ პოლიტიკურ ცენტრად დაყოფის პერიოდთან. ქართული ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, ადერკის გარდაცვალების შემდეგ ბარტომმა და მისმა ძმამ ქართამმა სამეფო გაინაწილეს და ერთდროულად, შეთანხმებულად მართავდნენ მის სხვადასხვა ნაწილს. ბარტომი მცხეთაში მეფობდა და თავისი მამის სამეფო დინასტიურ ხაზს აგრძელებდა. მისი მმართველობის შესახებ ცნობები მოკლეა და არ გვაძლევს საფუძველს, მას ფართომასშტაბიანი სამხედრო კამპანიები ან კონკრეტული სახელმწიფოებრივი რეფორმები მივაწეროთ. მიუხედავად წყაროთა სიმწირისა, ბარტომის მეფობა მნიშვნელოვანია ქართლის ადრეული პოლიტიკური ისტორიისთვის, რადგან იგი გვიჩვენებს იმ პერიოდს, როდესაც სამეფო ხელისუფლება მცხეთასა და არმაზს შორის იყოგანაწილებული და ქართლის სამეფო სახლის სხვადასხვა შტო პარალელურად აგრძელებდა მმართველობას. ——
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.