ქართამი
ახ.წ. I ს. (სავარაუდო) (თანამეფე)
ისტორია და მმართველობა
ქართამი ქართული ისტორიული ტრადიციის მიხედვით ქართლის მეფე იყო და ბარტომთან ერთად ერთსა და იმავე პერიოდში მეფობდა. იგი ადერკის ძედ და ბარტომის ძმად არის მოხსენიებული. ადერკის გარდაცვალების შემდეგ ქართამმა და ბარტომმა სამეფო გაინაწილეს: ბარტომი მცხეთაში დამკვიდრდა, ხოლო ქართამმა არმაზი მიიღო თავის სამეფო ცენტრად. ქართამის შესახებ ცნობები ძირითადად ლეონტი მროველის „ქართლის ცხოვრებაშია“ დაცული. მისი მეფობის ზუსტი წლები სანდოდ დადგენილი არ არის, ამიტომ კონკრეტული წლების მითითება მხოლოდ ისტორიული რეკონსტრუქციის სახით შეიძლება.
# წარმოშობა და ოჯახი
ქართამი იყო ადერკის ვაჟი და ბარტომის ძმა. ქართული მატიანის მიხედვით, ადერკის გარდაცვალების შემდეგ მისმა ვაჟებმა სამეფო გაინაწილეს. ქართამმა მიიღო სამეფოს ნაწილი, რომლის პოლიტიკური ცენტრი არმაზი იყო. ქართამის ვაჟად ქართული ისტორიული ტრადიცია ფარსმანს ასახელებს. სწორედ მისი შთამომავლობით გრძელდება ქართლის სამეფო სახლის ერთ- ერთი ხაზი.
# ტახტზე ასვლაქართამმა მეფობა ადერკის გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო. მას ტახტი
მემკვიდრეობით ერგო, თუმცა იგი არ ყოფილა ბარტომის შემდეგ გამეფებული მეფე. პირიქით, ბარტომი და ქართამი ერთდროულად მეფობდნენ. ქართული მატიანის მიხედვით, ბარტომი მცხეთაში მართავდა, ქართამი კი არმაზში. ამგვარი პოლიტიკური მოწყობა ქართლის ადრეული ისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თავისებურებაა.
# არმაზი და ქართამის სამეფო
ქართამის პოლიტიკური ცენტრი არმაზი იყო. არმაზი ქართლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ძველი ქალაქი და პოლიტიკური ცენტრი იყო. მისი მდებარეობა მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, მცხეთის სიახლოვეს, განსაკუთრებულ სტრატეგიულ მნიშვნელობას ანიჭებდა. ქართამის მმართველობა სწორედ ამ პოლიტიკური ცენტრიდან ხორციელდებოდა.
# ურთიერთობა ბარტომთან
ქართული ისტორიული წყაროების მიხედვით, ქართამსა და ბარტომს შორის მტრული დაპირისპირება არ ყოფილა. ორივე ძმა ერთდროულად მართავდა ქართლის სხვადასხვა ნაწილს და მათი მმართველობა შეთანხმებულად მიმდინარეობდა.ეს მნიშვნელოვანი გარემოებაა, რადგან სამეფოს გაყოფა ყოველთვის არ ნიშნავდა შეიარაღებულ დაპირისპირებას. ქართამისა და ბარტომის შემთხვევაში ქართული მატიანე სწორედ მშვიდობიან თანაარსებობას აღწერს.
# საგარეო პოლიტიკა
ქართამის საგარეო პოლიტიკის შესახებ დეტალური ცნობები არ არის შემონახული. მის სახელთან დაკავშირებული კონკრეტული დიპლომატიური ხელშეკრულებები, უცხო სახელმწიფოებთან ურთიერთობის დეტალები ან მნიშვნელოვანი სამხედრო კამპანიები სანდო წყაროებით საკმარისად არ არის დადასტურებული. ამიტომ ქართამის საგარეო საქმიანობის შესახებ ფართო დასკვნების გაკეთება არასწორი იქნებოდა.
# ომები და სამხედრო საქმიანობა
ქართამის კონკრეტული სამხედრო კამპანიების შესახებ სანდო ცნობები მწირია. ქართული ისტორიული ტრადიცია მის მეფობას არ უკავშირებს ისეთ ფართომასშტაბიან ომებს, რომელთა დეტალური აღწერაც ისტორიულ წყაროებში იქნებოდა დაცული. ამიტომ მისი მეფობის მთავარ მახასიათებლად სამხედრო დაპყრობების ნაცვლად უფრო სწორია სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნებისა და დინასტიური მმართველობის გაგრძელება მივიჩნიოთ.## რელიგია და კულტურა ქართამის მეფობის პერიოდი ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად მიღებამდე ბევრად ადრე იყო. მისი პირადი რელიგიური შეხედულებებისა და კონკრეტული რელიგიური პოლიტიკის შესახებ სანდო ცნობები არ შემონახულა. არც ქართამის სახელთან დაკავშირებული კონკრეტული კულტურული ან საგანმანათლებლო რეფორმებია სანდო წყაროებით დადასტურებული.
# მემკვიდრეობა
ქართამის ვაჟად ქართული ისტორიული ტრადიცია ფარსმანს ასახელებს. ფარსმანმა ქართამის სამეფო ხაზი გააგრძელა. ამგვარად, ქართამის მნიშვნელობა განსაკუთრებით მისი დინასტიური მემკვიდრეობის კონტექსტში ჩანს. ბარტომისა და ქართამის შთამომავლობა შემდგომი ქართლის მეფეების შესახებ ქართული მატიანის თხრობაში მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს.
# ისტორიული მნიშვნელობა
ქართამის მმართველობა მნიშვნელოვანია იმ პერიოდის შესასწავლად, როდესაც ქართლის სამეფო ორი პოლიტიკური ცენტრის ირგვლივ იყო ორგანიზებული.ქართამი არმაზში, ხოლო მისი ძმა ბარტომი მცხეთაში მეფობდა. ორივე ერთდროულად მართავდა სამეფოს სხვადასხვა ნაწილს და ქართული ისტორიული ტრადიცია მათ შორის მშვიდობიან ურთიერთობას აღწერს. ქართამის შესახებ ცნობების სიმწირის გამო მისი მეფობის კონკრეტული პოლიტიკური, სამხედრო ან ეკონომიკური ღონისძიებების აღდგენა რთულია. მიუხედავად ამისა, იგი მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს ქართლის ადრეული სამეფო დინასტიის ისტორიაში, როგორც ადერკის შვილი და ფარსმანის მამა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
ადერკის გარდაცვალების შემდეგ — ქართამმა და ბარტომმა ქართლის სამეფო გაინაწილეს და ერთდროულად დაიწყეს მმართველობა. ქართამის მეფობის პერიოდი — ქართამი არმაზიდან მართავდა ქართლის სამეფოს მისთვის განკუთვნილ ნაწილს. ქართამის მმართველობის დასასრული — მისი სამეფო ხაზის გაგრძელება მისმა ვაჟმა ფარსმანმა უზრუნველყო.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ადერკი — ქართამის მამა და ქართლის მეფე. ბარტომი — ქართამის ძმა, რომელიც მასთან ერთად იმავე პერიოდში მეფობდა და მცხეთიდან მართავდა სამეფოს მეორე ნაწილს. ფარსმანი — ქართამის ვაჟი და მისი სამეფო ხაზის მემკვიდრე.
დასკვნაქართამი ქართლის ადრეული ისტორიის ერთ-ერთი მეფეა, რომლის
მმართველობა უშუალოდ უკავშირდება სამეფოს ორ პოლიტიკურ ცენტრად არსებობის პერიოდს. ადერკის გარდაცვალების შემდეგ ქართამმა და მისმა ძმამ ბარტომმა ქართლის სამეფო გაინაწილეს და ერთდროულად მეფობდნენ. ქართამმა თავისი სამეფო ნაწილის მართვა არმაზიდან განახორციელა, ხოლო ბარტომი მცხეთაში მეფობდა. ქართული ისტორიული ტრადიცია მათ ურთიერთობას მშვიდობიანად და შეთანხმებულად აღწერს. ქართამის პოლიტიკური და სამხედრო საქმიანობის შესახებ ცნობები მცირეა, რის გამოც მისთვის ისეთი რეფორმების, ომების ან ტერიტორიული დაპყრობების მიწერა, რომლებიც წყაროებში მკაფიოდ არ დასტურდება, ისტორიულად არასწორი იქნებოდა. მისი მთავარი მნიშვნელობა ქართლის სამეფო დინასტიის გაგრძელებაში მდგომარეობს. ქართამმა დატოვა მემკვიდრე ფარსმანი, რომლის მეშვეობითაც მისი სამეფო ხაზი შემდგომი ქართლის ისტორიის ნაწილად დარჩა. ——
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.