გიორგი VIII
1446–1466
წარმოშობა და ოჯახი
გიორგი VIII წარმოსდგებოდა ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიიდან. იგი იყო საქართველოს ძლიერი მეფის, ალექსანდრე I დიდისა და მისი მეორე მეუღლის — იმერეთის სამეფო სახლის წარმომადგენლის (იმერეთის მეფე ალექსანდრეს ასული თამარის) ძე. სამეფო ოჯახის პოლიტიკური კავშირების განსამტკიცებლად, გიორგი VIII-მა ცოლად შეირთო თამარი — ყვარყვარე ჯაყელის ასული (სამცხის მთავრის ოჯახიდან). მათ შეეძინათ შვილები: ვახტანგი, ალექსანდრე და ქეთევანი.
ტახტზე ასვლა
გიორგი VIII-მ საქართველოს სამეფო ტახტი 1446 წელს დაიკავა, მისი ძმის, ვახტანგ IV-ის მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ. იგი ქვეყნის სათავეში ჩაუდგა იმ პერიოდში, როდესაც ერთიანი საქართველოს სამეფო უკვე დინასტიური და შიდა ფეოდალური კრიზისის ნიშნებს განიცდიდა.
შიდა პოლიტიკა
გიორგი VIII-ის მმართველობა მთლიანად უკავშირდება საქართველოს ერთიანი სამეფოს დაშლის დრამატულ პროცესს. მიუხედავად იმისა, რომ მეფე ცდილობდა ცენტრალური ხელისუფლების შენარჩუნებას და ქვეყნის ერთიანობის დაცვას, ურჩი ფეოდალებისა და სამეფო ტახტის სხვა პრეტენდენტების წინააღმდეგ ბრძოლა ძალიან გაურთულდა. ქვეყანაში სეპარატისტული ტენდენციები ძლიერდებოდა, რასაც მოჰყვა შიდა დაპირისპირება კახეთის ემანსიპაციის მსურველ ძალებთან და დასავლეთ საქართველოს წარმომადგენლებთან.
საგარეო პოლიტიკა
საგარეო ასპარეზზე გიორგი VIII ცდილობდა დაეცვა ქვეყნის ინტერესები რეგიონში მომთაბარე და აგრესიული ძალების, კერძოდ თურქმანული გაერთიანებების წინააღმდეგ. თუმცა, შიდა არეულობებისა და სამეფოს შესუსტების ფონზე, საგარეო პოლიტიკური პოზიციებიც მნიშვნელოვნად შეირყა.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
გიორგი VIII-ის მეფობის პერიოდი სავსე იყო შიდა და გარე სამხედრო შეტაკებებით. განსაკუთრებით მძიმე აღმოჩნდა დაპირისპირება ბაგრატ ფეოდალთან (მომავალში დასავლეთ საქართველოს მეფე ბაგრატ VI) და სამცხის ელიტასთან. 1463 წელს ასპინძის მახლობლად გაიმართა მძიმე ბრძოლა გიორგი VIII-სა და აჯანყებულ ფეოდალებს შორის. ამ შეტაკებაში მეფემ დამარცხება განიცადა, რამაც საბოლოოდ დაასუსტა მისი პოზიციები და ხელი შეუწყო საქართველოს სამეფოს სამ ცალკეულ სამეფო-სამთავროდ (ქართლი, კახეთი, იმერეთი) ფაქტობრივ დაშლას.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს გაფართოება/შემცირება
გიორგი VIII-ის მმართველობის წლებში ერთიანი საქართველოს საზღვრები მკვეთრად შეიკვეცა და დაიშალა. ასპინძის ბრძოლისა და შიდა დაპირისპირებების შედეგად, ქვეყანამ დაკარგა პოლიტიკური მთლიანობა — ცალკე სამეფოებად გამოიყვნენ იმერეთი და კახეთი. მოგვიანებით, გიორგი VIII-მ შეძლო მხოლოდ კახეთის რეგიონის დამკვიდრება და იქ საკუთარი სამეფოს დაარსება (გახდა კახეთის პირველი მეფე გიორგი I-ის სახელით).
მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები
ასპინძის ბრძოლა (1463): გადამწყვეტი შეტაკება მეფესა და ურჩ ფეოდალებს შორის, რომელმაც დაასრულა საქართველოს ერთიანი სამეფოს ეპოქა. კახეთის სამეფოს ჩამოყალიბება: ერთიანი ტახტის დაკარგვის შემდეგ, გიორგიმ საფუძველი ჩაუყარა დამოუკიდებელ კახეთის სამეფოს.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
გიორგი VIII (კახეთში როგორც გიორგი I) გარდაიცვალა 1476 წელს. მან დატოვა კახეთის დამოუკიდებელი სამეფო დინასტია, ხოლო მისმა შთამომავლებმა განაგრძეს ბაგრატიონთა კახეთის შტოს მმართველობა.
მისი ისტორიული მნიშვნელობა
გიორგი VIII საქართველოს ისტორიაში შევიდა როგორც უკანასკნელი მეფე, რომელიც ფორმალურად მაინც ატარებდა მთელი საქართველოს მეფის ტიტულს, და ამავდროულად როგორც მონარქი, რომლის დროსაც საბოლოოდ მოხდა საქართველოს სამეფოს ისტორიული დაშლა და კახეთის სამეფოს ცალკე სახელმწიფოდ გამოყოფა.
ყვარყვარე ჯაყელი — სამცხის ათაბაგი
ბაგრატ VI — დასავლეთ საქართველოს და ქართლის მეფე, გიორგი VIII-ის მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.