გიორგი III
1156–1184
წარმოშობა და ოჯახი
გიორგი III მიეკუთვნება საქართველოს ერთიანი სამეფოს ძლიერ და გავლენიან ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიას. იგი იყო საქართველოს მეფის, დემეტრე I-ის ძე და დავით V-ის უმცროსი ძმა. დინასტიური ხაზით, იგი წარმოადგენდა იმ გამოჩენილ მეფეთა თაობას, რომელმაც საქართველოს ოქროს ხარისკენ გზა გაუკვალა. გიორგი III-ის მეუღლე იყო ალანიის მეფის ასული ხუტადანდი (ბურდუხანი), რომელთანაც მას შეეძნა ორი ქალიშვილი — მომავალი დიდი მეფე თამარი და რუსუდანი.
ტახტზე ასვლა
გიორგი III საქართველოს ტახტზე 1156 წელს ავიდა. მისი წინამორბედის, ხანმოკლე და არასტაბილური პერიოდით გამორჩეული ძმის, დავით V-ის გარდაცვალებისა და მამის, დემეტრე I-ის აღსასრულის შემდეგ, ქვეყნის მართვის სადავეები კანონიერად მის ხელში გადავიდა. ტახტზე ასვლისთანავე მან მტკიცედ დაიჭირა სახელმწიფოებრივი კურსი, რათა აღედგინა ცენტრალური ხელისუფლების ძალაუფლება და დაეძლია შიდა არასტაბილურობა.
შიდა პოლიტიკა
გიორგი III-ის შიდა პოლიტიკა მიმართული იყო სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებისა და ქვეყნის შიგნით წესრიგის დამყარებისკენ. იგი მკაცრად ებრძოდა სეპარატისტულად განწყობილ დიდგვაროვან ფეოდალებს, რომლებიც ცდილობდნენ სამეფო კარის შესუსტებას. მის მმართველობაში განსაკუთრებული ადგილი ეკავა სახელმწიფოს მართვის ცენტრალიზაციას. გიორგი III-მ ტახტის გაძლიერების მიზნით, 1178 წელს თავისი ასული, თამარი, თანამოსაყდრედ აირჩია, რითაც უზრუნველყო სამეფო დინასტიის უწყვეტობა და მემკვიდრეობითობის სტაბილურობა.
საგარეო პოლიტიკა
გიორგი III-ის საგარეო პოლიტიკა აქტიური, თავდასხმითი და წარმატებული იყო. მან გააგრძელა წინამორბედების მიერ დაწყებული ბრძოლა მეზობელი მუსლიმური საამიროებისა და კოალიციების წინააღმდეგ, რამაც მნიშვნელოვნად გაზარდა საქართველოს როლი და გავლენა მთელ კავკასიაში. მან ისარგებლა მეზობელ სახელმწიფოთა შიდა შესუსტებით და წარმატებით გააფართოვა სამეფოს საზღვრები სამხრეთის მიმართულებით.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
მისი მმართველობის პერიოდში საქართველოს არმიამ არაერთი მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვა. გიორგი III-ის სამხედრო მოქმედებებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია ანისის განთავისუფლება და შემოსვლა, რომელიც იმ დროისთვის სომხეთის მნიშვნელოვან კულტურულ და პოლიტიკურ ცენტრს წარმოადგენდა. მან წარმატებული ლაშქრობები მოაწყო სომხეთსა და შირვანში, სადაც დაამარცხა ადგილობრივი მუსლიმი მმართველები და განამტკიცა ქართული ჯარის უპირატესობა.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს გაფართოება/შემცირება
გიორგი III-ის აქტიური საგარეო და სამხედრო პოლიტიკის შედეგად, საქართველოს სამეფოს საზღვრები საგრძნობლად გაფართოვდა. მის შემადგენლობაში შევიდა ისტორიული ქალაქი ანისი მიმდებარე ტერიტორიებით, აგრეთვე გავლენა გავრცელდა შირვანზე, რომლის მმართველიც საქართველოს ვასალურ დამოკიდებულებაში ჩაყარა. ამ ტერიტორიულმა შენაძენებმა ქვეყანა რეგიონის უძლიერეს სახელმწიფოდ აქცია.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
საქართველო გიორგი III-ის დროს აქტიურად ჩაება რეგიონულ გეოპოლიტიკურ პროცესებში. იგი წარმატებით აწარმოებდა დიპლომატიურ და სამხედრო ურთიერთობებს ირანის სელჩუკიანებთან, შირვანშაჰებთან და მეზობელ სამფლობელოებთან. შირვანის მმართველთან წარმატებული მოქმედებების შედეგად, საქართველომ რეგიონში მთავარი არბიტრისა და ძალის სტატუსი მოიპოვა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
გიორგი III დიდი მფარველი იყო ქართული ეკლესიისა და კულტურის. მისი მმართველობის პერიოდში ქვეყანაში ფართოდ მიმდინარეობდა სამონასტრო მშენებლობები და წიგნიერების გავრცელება. მეფე განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდა რელიგიურ ინსტიტუტებს, რაც ზრდიდა სამეფო ხელისუფლების ავტორიტეტს მოსახლეობაში.
მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები
მისი მეფობის ერთ-ერთი ყველაზე გახმაურებული შიდაპოლიტიკური მოვლენა იყო დემნა უფლისწულის (დავით V-ის ძის) შეთქმულება. დემნამ, უკმაყოფილო დიდგვაროვანთა მხარდაჭერით (მათ შორის მისივე სიმამრის, ორბელისძეთა საგვარეულოს მეთაურის ივანე ორბელის მონაწილეობით), სცადა ტახტის ხელში ჩაგდება. გიორგი III-მ გამოავლინა დიდი ენერგია და მკაცრი ხელი, ჩაახშო ეს შეთქმულება, დასაჯა მეამბოხე დიდებულები და განამტკიცა ცენტრალური ძალაუფლება.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
გიორგი III გარდაიცვალა 1184 წელს. მისი გარდაცვალების შემდეგ სამეფო ტახტი სრულად გადავიდა მის მიერ წინასწარ მომზადებულ და თანამოსაყდრედ კურთხეულ ასულს — თამარს. გიორგი III-ის მემკვიდრეობა არის ძლიერი, ცენტრალიზებული და ტერიტორიულად გაფართოებული სახელმწიფო, რომელმაც მყარი საფუძველი ჩაუყარა საქართველოს ისტორიის უმაღლეს აღმასვლას — ოქროს ხანას.
მისი ისტორიული მნიშვნელობა
ისტორიულ მეხსიერებაში გგიორგი III შეფასებულია, როგორც ენერგიული, მტკიცე და წარმატებული სახელმწიფო მოღვაწე. მან შეძლო ქვეყნის შიდა არასტაბილურობის დაძლევა, დაამარცხა ურჩი ფეოდალები, გააფართოვა სამეფოს საზღვრები და მოამზადა ნიადაგი იმ ზენიტისთვის, რომელსაც საქართველოს სამეფომ მისი შვილის, მეფე თამარის დროს მიაღწია.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1156 — გიორგი III-ის ტახტზე ასვლა. 1178 — თამარის თანამოსაყდრედ კურთხევა. 1184 — გიორგი III-ის გარდაცვალება და მმართველობის დასასრული.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
დემეტრე I — საქართველოს მეფე, გიორგი III-ის მამა. დავით V — საქართველოს მეფე, გიორგი III-ის ძმა. ბურდუხანი (ხუტადანდი) — ალანიის მეფის ასული, გიორგი III-ის მეუღლე. თამარი — საქართველოს მეფე, გიორგი III-ის ასული და მემკვიდრე. დემნა უფლისწული — დავით V-ის ძე, გიორგი III-ის წინააღმდეგ მოწყობილი შეთქმულების ლიდერი. ივანე ორბელი — ორბელთა საგვარეულოს მეთაური, შეთქმულების მონაწილე.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.