გიორგი II
1072–1089
წარმოშობა და ოჯახი
გიორგი II საქართველოს ერთიანი სამეფოს მეოთხე მეფე იყო ბაგრატიონთა დინასტიიდან. იგი ბაგრატ IV-ისა და მისი მეორე მეუღლის, ალანიის მეფის ასულის — ბორენას ოჯახში დაიბადა. გიორგის დინასტიური წარმომავლობა აერთიანებდა ქართული სამეფო სახლისა და ჩრდილოეთ კავკასიის მმართველი ელიტის ტრადიციებს, რაც მნიშვნელოვან პოლიტიკურ რესურსს წარმოადგენდა იმ პერიოდისთვის. მისი მეუღლე იყო ელენე, რომელთანაც მას შეეძინა ერთადერთი ძე და სამეფოს მომავალი გამაერთიანებელი — დავით IV აღმაშენებელი.
ტახტზე ასვლა
გიორგი II სამეფო ტახტზე 1072 წელს ავიდა, მამის, ბაგრატ IV-ის გარდაცვალებისთანავე. იმ დროისთვის ქვეყანა უკვე მძიმე პოლიტიკურ და ეკონომიკურ კრიზისში იმყოფებოდა, რადგან გარედან თავს ატეხილი სელჩუკთა იმპერიის მძლავრი აგრესია და შიდა ფეოდალური სეპარატიზმი სახელმწიფოს ფუნდამენტს არყევდა. ახალგაზრდა მეფეს მემკვიდრეობით ერგო რთული ვითარება, რომლის გაძღოლაც უზარმაზარ ძალისხმევასა და სტრატეგიულ გადაწყვეტილებებს მოითხოვდა.
შიდა პოლიტიკა
გიორგი II ცდილობდა შეენარჩუნებინა სამეფოს შიდა ერთიანობა და გაეძლიერებინა ცენტრალური ხელისუფლება, თუმცა დიდგვაროვანი ფეოდალების წინააღმდეგობა და ქვეყანაში შექმნილი ქაოსი მის ძალისხმევას ხშირად ბოჭავდა. შიდა პოლიტიკური ვითარება განსაკუთრებით დაიმძიმა სელჩუკების მუდმივი თარეშისა და დამანგრეველი შემოსევების ფონზე, რომლებმაც ქვეყნის ეკონომიკა და სოფლის მეურნეობა კატასტროფულ მდგომარეობამდე მიიყვანა.
საგარეო პოლიტიკა
გიორგი II-ის საგარეო პოლიტიკა მთლიანად წარმართული იყო სელჩუკთა მზარდ იმპერიასთან ურთიერთობის კალაპოტში. იმის გამო, რომ ღია სამხედრო დაპირისპირება არახელსაყრელ ვითარებაში სრულდებოდა, მეფე იძულებული გახდა დიპლომატიური გზებისთვის მიემართა. მან არაერთხელ იმოგზაურა სელჩუკთა სულტნის კარზე, რათა მოლაპარაკებების გზით შეემსუბუქებინა ქვეყნისთვის თავსმოხვეული მძიმე პირობები, მიეღო მფარველობა და შეეჩერებინა ყოველწლიური დამანგრეველი ლაშქრობები.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
გიორგი II-ის მმართველობის პერიოდი დაკავშირებულია ქართული არმიისა და სელჩუკთა ძალების შეტაკებებთან. მათ შორის ისტორიულად ყველაზე ცნობილი და მძიმე იყო ცნობილი "დიდი თურქობა" — პერიოდი, როდესაც სელჩუკებმა მასშტაბური და მუდმივი შემოსევები დაიწყეს საქართველოს ტერიტორიაზე. გადამწყვეტი და მძიმე შედეგების მომტანი იყო ფარცხისის ბრძოლა, სადაც ქართულმა ჯარმა სელჩუკების წინააღმდეგ იბრძოლა, თუმცა რთული ვითარების გამო ქვეყანამ ვერ შეძლო სრულმასშტაბიანი გამარჯვების მოპოვება და იძულებული გახდა კომპრომისზე წასულიყო.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს გაფართოება/შემცირება
სელჩუკთა აგრესიისა და შიდა არეულობების შედეგად, გიორგი II-ის მმართველობის წლებში საქართველოს სამეფომ დროებით დაკარგა კონტროლი ზოგიერთ სამხრეთ პროვინციაზე, ხოლო ქვეყნის ეკონომიკური და სავაჭრო ცენტრები ძლიერ დაზიანდა. მიუხედავად ამისა, მეფემ შეძლო შეენარჩუნებინა სამეფოს ძირითადი ბირთვი და არ დაეშვა ერთიანი სახელმწიფოს სრული დაშლა.
მნიშვნელოვანი რეფორმები და სახელმწიფოებრივი საქმიანობა
რთული პოლიტიკური კრიზისის ფონზე, გიორგი II ცდილობდა მოეძებნა გამოსავალი ქვეყნის გადასარჩენად. ყველაზე მნიშვნელოვანი სახელმწიფოებრივი ნაბიჯი, რომელიც მან გადადგა, იყო ძალაუფლების ნებაყოფლობითი გადაცემა საკუთარი ახალგაზრდა, ენერგიული და ნიჭიერი ძისთვის — დავით IV-ისთვის, რამაც საფუძველი ჩაყარა სახელმწიფოს გადარჩენისა და შემდგომი აღორძინების პროცესს.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
გარდა სელჩუკთა სულტნებისა, გიორგი II დიპლომატიურ კავშირებს ინარჩუნებდა ბიზანტიის იმპერიასთან, საიდანაც მან მიიღა მაღალი საკურაპალატო ტიტული, რაც ზრდიდა მის დინასტიურ პრესტიჟს საერთაშორისო არენაზე.
რელიგია, კულტურა და განათლება
მიუხედავად მძიმე პოლიტიკური კრიზისისა, გიორგი II არ წყვეტდა ეკლესიისა და კულტურული კისერციების მხარდაჭერას. მისი მმართველობის პერიოდში გრძელდებოდა რელიგიური ცხოვრების ორგანიზება და საეკლესიო შენობების მოვლა-პატრონობა, რაც ქვეყნის სულიერი ერთიანობის შენარჩუნების მთავარ მექანიზმს წარმოადგენდა.
მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები
მისი მეფობის ყველაზე მძიმე და განმსაზღვრელი მოვლენა იყო ე.წ. "დიდი თურქობის" ეპოქის დაწყება, რომელმაც ძირფესვიანად შეცვალა XI საუკუნის მეორე ნახევრის კავკასიის ყოველდღიურობა და აიძულა ქართული სახელმწიფო გადასულიყო გადარჩენის რეჟიმზე.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
გიორგი II გარდაიცვალა 1112 წელს. მან მემკვიდრეობად დატოვა ისეთი ქვეყანა, რომლის მართვის სადავეებიც მანამდე უკვე გადაბარებული ჰქონდა თავისი გამოჩენილი ძისთვის — დავით IV-ისთვის. სწორედ მის მიერ დროულად მიღებულმა გადაწყვეტილებამ მისცა შესაძლებლობა ახალგაზრდა დავითს, შეუდგომოდ შეუდგომოდა ქვეყნის გაძლიერებას.
მისი ისტორიული მნიშვნელობა
გიორგი II-ს ქართულ ისტორიაში ერგო რთული გარდამავალი ეპოქის მმართველის როლი. მიუხედავად იმისა, რომ მისმა მეფობამ კრიზისული ნიშნით ჩაიარა, მან შეძლო შეენარჩუნებინა დინასტიური ხაზი და გადაეცა სამეფო იმ ადამიანისთვის, ვინც საქართველო მსოფლიო მასშტაბის ძლიერ იმპერიად აქცია.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1072 წელი — გიორგი II-ის ტახტზე ასვლა. 1089 წელი — ძალაუფლების გადაცემა დავით IV-ისთვის და ქვეყნის სათავეში ახალი ეტაპის დაწყება. 1112 წელი — გიორგი II-ის გარდაცვალება.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ბაგრატ IV — გიორგი II-ის მამა და საქართველოს წინა მეფე. დედოფალი ბორენა — გიორგი II-ის დედა, ალანიის მეფის ასული. დავით IV აღმაშენებელი — გიორგი II-ის ძე და მისი მემკვიდრე სამეფო ტახტზე.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.