გუბაზ I
V ს. დასაწყისი (სავარაუდო)
ისტორია და მმართველობა
მმართველობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბიზანტიის იმპერიისგან ეგრისის პოლიტიკური დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის გამო. დაახლოებით 456 წელს გუბაზმა ბიზანტიის წინააღმდეგ აჯანყება დაიწყო და დახმარების მიღება ირანისგან სცადა.
# მმართველობის დასაწყისი და პოლიტიკური ვითარება
გუბაზ I-ის გამეფების ზუსტი წელი ცნობილი არ არის. იგი V საუკუნის 50–60-იან წლებში მეფობდა, როდესაც ეგრისის სამეფო ბიზანტიის ძლიერი პოლიტიკური გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. ამ პერიოდში ეგრისის მეფის ხელისუფლება სრულად დამოუკიდებელი არ იყო. ბიზანტიის იმპერია ცდილობდა დასავლეთ საქართველოში თავისი გავლენის შენარჩუნებას, რასაც ადგილობრივი პოლიტიკური ძალების უკმაყოფილება მოჰყვა. გუბაზმა ამ ვითარებაში დამოუკიდებლობის მოპოვება სცადა. დაახლოებით 456 წელს მან ბიზანტიის წინააღმდეგ აჯანყება დაიწყო და ირანის დახმარების მიღებას შეეცადა.
# ბრძოლა ბიზანტიის წინააღმდეგ
გუბაზის აჯანყების საპასუხოდ ბიზანტიის იმპერატორმა მარკიანემ ეგრისში სამხედრო ძალა გაგზავნა. ეგრისელებმა ბიზანტიელთა ჯარს ძლიერი წინააღმდეგობა გაუწიეს. ბრძოლა სწრაფად არ დასრულებულა და ომი გაჭიანურდა. ამ ვითარებაში გუბაზმა მოლაპარაკებების დაწყება გადაწყვიტა.ბიზანტიის ხელისუფლებამ გუბაზს არჩევანი შესთავაზა: მას ან მეფობა უნდა დაეთმო, ან თავისი ვაჟი უნდა გადაეყენებინა, რომელიც მასთან ერთად თანამმართველად იყო გამეფებული. გუბაზმა საბოლოოდ მეფობა თავის ვაჟს, წათეს, დაუთმო.
# კონსტანტინოპოლში ჩასვლა
მეფობის დათმობის შემდეგ გუბაზი, ბიზანტიის მოთხოვნით, 465 წელს კონსტანტინოპოლში ჩავიდა და იმპერატორ ლეონ I-ს ეახლა. ბიზანტიელი ისტორიკოსის პრისკე პანიონელის ცნობით, გუბაზი თავდაპირველად იმპერატორის კარზე განდგომის გამო გააკრიტიკეს. მოგვიანებით მას კეთილად მოეპყრნენ და სამშობლოში დაბრუნების შესაძლებლობა მისცეს. ეს ეპიზოდი ნათლად აჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანი იყო გუბაზის პოლიტიკური სტატუსი ბიზანტიისთვის: მიუხედავად აჯანყებისა, იმპერიის ხელისუფლებამ მასთან ურთიერთობის საბოლოოდ გაწყვეტა არ ისურვა.
# გუბაზის პოლიტიკის მნიშვნელობა
გუბაზ I-ის მოქმედებების მთავარი მიზანი ეგრისის პოლიტიკური მდგომარეობის გაუმჯობესება და ბიზანტიის დამოკიდებულებისგან გათავისუფლება იყო. მისი მცდელობა წარმატებით არ დასრულებულა, თუმცა იგი ეგრისის მმართველთა შორის ერთ-ერთ პირველ მეფედ გვევლინება, რომელმაც ბიზანტიის წინააღმდეგ დამოუკიდებელი პოლიტიკური კურსის გატარება სცადა.მისი პოლიტიკის მნიშვნელოვანი თავისებურება იყო ირანის გამოყენების მცდელობა ბიზანტიის წინააღმდეგ. თუმცა ირანისგან რეალური დახმარების მიღება ვერ მოხერხდა.
# ოჯახი და მემკვიდრეობა
გუბაზ I-ს ჰყავდა ვაჟი დამნაზე. სწორედ დამნაზესგან გაგრძელდა სამეფო დინასტიური ხაზი. ამასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია, რომ ზოგიერთ ძველ ან მეორეულ ჩამონათვალში გუბაზ I-ის ვაჟად წათე არის მითითებული, თუმცა ქართული ენციკლოპედიის ცნობით, გუბაზ I-ის შემდეგ დამნაზე იყო მეფე და დამნაზე იყო წათე I-ის მამა. ამიტომ გუბაზ I-ის უშუალო მემკვიდრეობის აღწერისას საჭიროა სიფრთხილე და წყაროთა განსხვავებების გათვალისწინება.
# რელიგია და კულტურა
გუბაზ I-ის პირადი რელიგიური შეხედულებების შესახებ დეტალური ცნობები არ შემონახულა. მისი ეპოქის ეგრისი ქრისტიანული სამყაროს ნაწილი იყო და მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ბიზანტიასთან.
# ისტორიული მნიშვნელობა
გუბაზ I-ის მეფობა ეგრისის პოლიტიკური ისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპია. მან სცადა ბიზანტიის პოლიტიკური გავლენისგან ქვეყნის გათავისუფლება და ამისთვის ირანთან თანამშრომლობის შესაძლებლობაც გამოიყენა.მისი აჯანყება საბოლოოდ ვერ დასრულდა გამარჯვებით, მაგრამ გუბაზის მოქმედებებმა ცხადყო, რომ V საუკუნის ეგრისის სამეფო ცდილობდა საკუთარი პოლიტიკური ინტერესების დაცვას და საგარეო პოლიტიკის დამოუკიდებლად განსაზღვრას.
მნიშვნელოვანი თარიღები
დაახლოებით 456 წელი — გუბაზ I-ის აჯანყება ბიზანტიის წინააღმდეგ. 465 წელი — გუბაზ I-ის ჩასვლა კონსტანტინოპოლში იმპერატორ ლეონ I- თან.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
მარკიანე — ბიზანტიის იმპერატორი, რომელმაც გუბაზის აჯანყების ჩასახშობად სამხედრო ძალა გაგზავნა. ლეონ I — ბიზანტიის იმპერატორი, რომელსაც გუბაზი 465 წელს კონსტანტინოპოლში ეახლა. დამნაზე — გუბაზ I-ის ვაჟი და შემდგომი ეგრისის მეფე. წათე I — დამნაზეს ვაჟი და შემდგომი ეგრისის მეფე.
დასკვნა
გუბაზ I V საუკუნის ეგრისის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მეფე იყო. მისი მმართველობის მთავარი პოლიტიკური მოვლენა ბიზანტიის წინააღმდეგაჯანყება გახდა, რომლის მიზანიც ეგრისის პოლიტიკური დამოუკიდებლობის გაძლიერება იყო. მიუხედავად იმისა, რომ გუბაზმა საბოლოოდ მეფობა დათმო, მისი პოლიტიკური საქმიანობა მნიშვნელოვანი მაგალითია იმისა, თუ როგორ ცდილობდა ეგრისის სამეფო ბიზანტიისა და ირანის დაპირისპირების პირობებში საკუთარი ინტერესების დაცვას.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.