ბაკური
ძვ.წ. I ს. – ახ.წ. I ს. (სავარაუდო)
ისტორია და მმართველობა
ბაკური, ანტიკურ წყაროებში პაკორი/პაკოროსი, II საუკუნის ლაზთა მეფე იყო. იგი ცნობილია როგორც მმართველი, რომელიც რომის იმპერატორ ანტონინუს პიუსთან იყო დაკავშირებული. ბაკურის შესახებ მთავარი წერილობითი ცნობა ეკუთვნის რომაელ ავტორს იულიუს კაპიტოლინუსს, რომელმაც იგი ანტონინუს პიუსის მეფობის პერიოდში ლაზთა მეფედ მოიხსენია.
# წარმოშობა
ბაკურის წარმოშობისა და ოჯახის შესახებ დეტალური ცნობები არ შემონახულა.მისი სახელის სხვადასხვა ფორმა — ბაკური, პაკორი და პაკოროსი — ანტიკურ და აღმოსავლურ წყაროებში გვხვდება. ქართული ისტორიოგრაფია მას ლაზთა მეფე ბაკურთან აიგივებს.
# მეფობა
ბაკური II საუკუნის შუა ხანებში მოღვაწეობდა. ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიული ლექსიკონი მას II საუკუნის ლაზთა მეფედ მოიხსენიებს. მისი მეფობის ზუსტი წლები დადგენილი არ არის. ზოგიერთი ისტორიოგრაფიული რეკონსტრუქცია მის მმართველობას დაახლოებით ახ. წ. 138–161 წლებს უკავშირებს, თუმცა ეს თარიღები უნდა განვიხილოთ როგორც რეკონსტრუქცია და არა ზუსტად დადასტურებული სამეფო ქრონოლოგია.
# ანტონინუს პიუსი და ბაკური
ბაკურის შესახებ ყველაზე მნიშვნელოვანი ცნობას იულიუს კაპიტოლინუსი გვაწვდის. მისი ცნობით, რომის იმპერატორმა ანტონინუს პიუსმა ბაკური ლაზთა მეფედ დანიშნა. ეს ინფორმაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ადასტურებს რომის იმპერიის მნიშვნელოვან გავლენას ლაზიკის სამეფოზე II საუკუნეში. ამ ცნობაზე დაყრდნობით ქართველმა ისტორიკოსმა გიორგი მელიქიშვილმა მიიჩნია, რომ II საუკუნეში ლაზიკა რომის იმპერიის დამოკიდებულებაში იმყოფებოდა.
# რომის იმპერიასთან ურთიერთობაბაკურის მეფობა ლაზიკისა და რომის ურთიერთობის იმ ეტაპს მიეკუთვნება,
როდესაც ლაზთა მეფის ხელისუფლება რომის იმპერატორის მხარდაჭერასთან იყო დაკავშირებული. ეს არ ნიშნავს, რომ ლაზიკა რომის ჩვეულებრივ პროვინციად იყო ქცეული. უფრო ზუსტად, წყაროები მიუთითებს რომის პოლიტიკურ გავლენაზე და ლაზთა მეფის ხელისუფლების იმპერიის მიერ აღიარებაზე.
# არქეოლოგიური მტკიცებულება
ბაკურის შესახებ ისტორიული მასალა განსაკუთრებით საინტერესო გახდა 2005 წელს, როდესაც გაგრის რაიონის სოფელ აჩმარდაში ანტიკურ სამარხში ვერცხლის თასი აღმოაჩინეს. თასზე ბერძნული წარწერაა, რომელშიც მოხსენიებულია ბაკური/ პაკოროსი. ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიული ლექსიკონის მიხედვით, არსებობს მოსაზრება, რომ ეს პიროვნება სწორედ ლაზთა მეფე ბაკური უნდა იყოს. წარწერა მოკლეა და ბაკურის მეფობის შესახებ ფართო ინფორმაციის აღდგენის საშუალებას არ იძლევა, თუმცა იგი მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური მასალაა II საუკუნის ლაზიკის ისტორიისთვის.
# ჩრდილო-დასავლეთი კოლხეთი
ბაკურის მეფობის პერიოდისთვის ლაზები დასავლეთ საქართველოს ცენტრალურ ნაწილში მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ძალას წარმოადგენდნენ. თანამედროვე კვლევებში ბაკურის მმართველობა უკავშირდება ლაზთა პოლიტიკური გავლენის გაფართოებას კოლხეთის სივრცეში. თუმცა კონკრეტული სამხედრო დაპყრობების ან ზუსტი ტერიტორიული ცვლილებების შესახებ საკმარისი პირდაპირი ცნობები არ გვაქვს.## ომები და სამხედრო საქმიანობა ბაკურის კონკრეტულ ომებში მონაწილეობა სანდო წერილობითი წყაროებით არ არის ცნობილი. მისი ისტორიული მნიშვნელობა ძირითადად ლაზიკის პოლიტიკური მდგომარეობისა და რომის იმპერიასთან ურთიერთობის კონტექსტში განიხილება.
# რელიგია და კულტურა
ბაკურის პირადი რელიგიური შეხედულებების შესახებ სანდო ცნობები არ შემონახულა. აჩმარდაში აღმოჩენილი ვერცხლის თასი კი გვიჩვენებს, რომ მის ეპოქაში ლაზეთის ტერიტორიაზე გავრცელებული იყო ელინისტურ-რომაული კულტურული სამყაროსთან დაკავშირებული ნივთიერი კულტურა.
# ისტორიული მნიშვნელობა
ბაკური ლაზიკის ადრეული ისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მეფეა. მისი სახელი დაკავშირებულია როგორც რომაულ წერილობით წყაროებთან, ისე არქეოლოგიურ მასალასთან. მისი მეფედ დანიშვნა ანტონინუს პიუსის მიერ ნათლად აჩვენებს II საუკუნეში რომის პოლიტიკურ გავლენას ლაზიკაზე. ამავე დროს, ბაკურის სახელთან დაკავშირებული არქეოლოგიური მასალა მნიშვნელოვანია ლაზთა სამეფოს პოლიტიკური და კულტურული ისტორიის შესასწავლად.
მნიშვნელოვანი თარიღებიახ. წ. 138–161 წლები — ბაკურის მმართველობის სავარაუდო პერიოდი
ერთ-ერთი ისტორიოგრაფიული რეკონსტრუქციის მიხედვით. 138–161 წლები — ანტონინუს პიუსის მეფობა და პერიოდი, როდესაც ბაკური ლაზთა მეფედ არის მოხსენიებული. 2005 წელი — აჩმარდაში აღმოჩნდა ვერცხლის თასი ბერძნული წარწერით, რომელიც ბაკურის სახელთან არის დაკავშირებული.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ანტონინუს პიუსი — რომის იმპერატორი, რომელმაც წყაროს მიხედვით ბაკური ლაზთა მეფედ დანიშნა. იულიუს კაპიტოლინუსი — რომაელი ავტორი, რომლის ნაშრომშიც ბაკური ლაზთა მეფედ არის მოხსენიებული.
დასკვნა
ბაკური, ანუ პაკორი, II საუკუნის ლაზთა მეფე იყო და ლაზიკის ისტორიისთვის მნიშვნელოვანი ფიგურაა. მისი არსებობა წერილობითი წყაროთი დასტურდება, ხოლო მის სახელთან დაკავშირებული არქეოლოგიური მასალა კიდევ ერთ მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენს. ბაკურის მმართველობის პერიოდში ლაზიკა რომის იმპერიის ძლიერი პოლიტიკური გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. ანტონინუს პიუსის მიერ მისი მეფედ დანიშვნის ცნობა ამ დამოკიდებულების ერთ-ერთი ყველაზე მკაფიო მოწმობაა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.