მალასა
ძვ.წ. II–I სს. (სავარაუდო)
ისტორია და მმართველობა
მისი მმართველობა დაახლოებით ახ. წ. 117–138 წლებს უკავშირდება. მალასა ერთ-ერთი უძველესი ლაზთა მეფეა, რომლის სახელიც წერილობით ისტორიულ წყაროებშია შემონახული.
# ლაზიკის სამეფო მალასას დროს
ეგრისის სამეფო დასავლეთ საქართველოში დაახლოებით ახ. წ. I საუკუნეში ჩამოყალიბდა, კოლხეთის სამეფოს დაშლის შემდეგ. ანტიკურ წყაროებში ამ სახელმწიფოს ლაზიკა ეწოდებოდა. თავდაპირველად იგი შედარებით მცირე სამეფო იყო და მისი ძირითადი ტერიტორია რიონის ორივე მხარეს მდებარეობდა. რომის იმპერია ლაზიკაზე ფორმალურ უზენაესობას ინარჩუნებდა. მალასა სწორედ იმ პერიოდში გამეფდა, როდესაც ლაზიკის პოლიტიკური მდგომარეობა რომის იმპერიასთან მჭიდრო ურთიერთობით ხასიათდებოდა.
# მეფედ დანიშვნა
მალასას შესახებ ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ცნობა დაკავშირებულია რომის იმპერატორ ჰადრიანესთან. ანტიკური წყაროს მიხედვით, მალასა ლაზთა მეფე იყო იმ დროს, როდესაც რომის იმპერატორმა ჰადრიანემ აღმოსავლეთ შავი ზღვისპირეთის პოლიტიკური მდგომარეობის მოწესრიგებაში მონაწილეობა მიიღო. ქართული ენციკლოპედიის მიხედვით, II საუკუნის 30-იან წლებში ეგრისის მეფე მალასა რომის იმპერატორმა დანიშნა. ანტიკური ავტორი არიანე, რომელმაც აღმოსავლეთ შავი ზღვის სანაპირო დაახლოებით 131 წელს მოინახულა, ასევე ლაზთა მეფედ მალასას ასახელებს. მისი ცნობიდან ჩანს, რომ მალასას ხელისუფლება რომის იმპერატორის მიერ იყო აღიარებული.## ურთიერთობა რომის იმპერიასთან მალასას მმართველობის დროს ლაზიკის სამეფო რომის პოლიტიკური გავლენის სფეროში იმყოფებოდა. რომის ხელისუფლება ცდილობდა აღმოსავლეთ შავი ზღვის სანაპიროზე სტაბილური პოლიტიკური ვითარების შენარჩუნებას. ამ სისტემაში ადგილობრივი მმართველები რომის უზენაესობას აღიარებდნენ და იმპერია მათ ხელისუფლებას მხარს უჭერდა. მალასას შემთხვევა ამ ურთიერთობის ერთ-ერთი ადრეული მაგალითია. მისი მეფედ დანიშვნა აჩვენებს, რომ იმ პერიოდში ლაზიკის სამეფო დამოუკიდებელი პოლიტიკური ერთეული იყო, თუმცა რომის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა.
# ფაზისი და რომაული სამხედრო ყოფნა
მალასას მმართველობის პერიოდში ლაზიკის ზღვისპირა ნაწილში რომის სამხედრო ყოფნაც მნიშვნელოვანი იყო. ქართული ენციკლოპედიის ცნობით, ლაზიკის ზღვისპირა ციხე-ქალაქ ფაზისში რომაული გარნიზონი იდგა. ფაზისი მნიშვნელოვანი პორტი და სავაჭრო ცენტრი იყო, რის გამოც მის კონტროლს რომისთვის სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა.
# ომები და სამხედრო საქმიანობა
მალასას მონაწილეობა კონკრეტულ ომებსა და ბრძოლებში სანდო წყაროებით არ არის ცნობილი.მისი მმართველობის შესახებ შემონახული ცნობები ძირითადად მის სტატუსსა და რომის იმპერიასთან ურთიერთობას ეხება.
# კულტურა და რელიგია
მალასას პირადი რელიგიური შეხედულებების ან კონკრეტული კულტურული საქმიანობის შესახებ სანდო ცნობები არ შემონახულა.
# ისტორიული მნიშვნელობა
მალასა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ლაზიკის ადრეული ისტორიისთვის. იგი იმ მეფეთა შორისაა, რომელთა მმართველობის შესახებ უკვე გვაქვს ანტიკური ავტორების ცნობები. მისი მეფობა ასევე გვიჩვენებს, რომ II საუკუნის პირველ ნახევარში ლაზიკა უკვე ჩამოყალიბებული პოლიტიკური ერთეული იყო და რომის იმპერიასთან ურთიერთობა მისი საგარეო პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორი გახდა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
დაახლოებით 117–138 წლები — მალასას მმართველობის პერიოდი. დაახლოებით 131 წელი — არიანეს ცნობით, ამ პერიოდში მალასა ლაზთა მეფე იყო.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ჰადრიანე — რომის იმპერატორი, რომლის მმართველობის დროსაც მალასა ლაზთა მეფედ არის მოხსენიებული.არიანე — რომაელი ავტორი და სამხედრო მოღვაწე, რომელმაც მალასა ლაზთა მეფედ მოიხსენია.
დასკვნა
მალასა ეგრისის, ანუ ლაზიკის, ერთ-ერთი ადრეული და ისტორიულად დადასტურებული მეფეა. მისი მმართველობის პერიოდი II საუკუნის პირველ ნახევარს მიეკუთვნება და იგი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რომისა და ლაზიკის ურთიერთობის ისტორიისთვის. მალასას მეფობა გვიჩვენებს, რომ ამ პერიოდში ლაზიკის სამეფოს უკვე ჰქონდა ჩამოყალიბებული პოლიტიკური ხელისუფლება, თუმცა მისი მმართველი რომის იმპერიის გავლენისა და მხარდაჭერის პირობებში მოქმედებდა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.