არისტარქე
ძვ.წ. II ს. (სავარაუდო)
ისტორია და მმართველობა
არისტარქე ძვ. წ. I საუკუნის კოლხეთის ერთ-ერთი ყველაზე კარგად დადასტურებული მმართველია. იგი კოლხეთში რომაელმა მხედართმთავარმა გნეუს პომპეუსმა დანიშნა მას შემდეგ, რაც რომმა მითრიდატე VI ევპატორის წინააღმდეგ ომში გამარჯვება მოიპოვა. მისი მმართველობა დაახლოებით ძვ. წ. 63–47 წლებით თარიღდება. თუმცა მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ თანამედროვე ნუმიზმატიკურ კვლევებში არისტარქე უფრო სწორად კოლხეთის დინასტად ან მმართველად განიხილება და არა სრულუფლებიან დამოუკიდებელ მეფედ. მის მონეტებზე იგი სწორედ კოლხეთის მმართველად არის მოხსენიებული.
# წარმოშობა
არისტარქეს წარმომავლობის შესახებ ზუსტი ცნობები არ შემონახულა. ისტორიკოსთა ნაწილი მას ადგილობრივ კოლხ დიდებულად მიიჩნევს. არსებობს მოსაზრება, რომ იგი იმ ადგილობრივ წარჩინებულთა — სკეპტუხთა — წრიდან იყო, რომლებიც პონტოს მმართველობის წინააღმდეგ იყვნენ განწყობილი და რომის მხარეს გადავიდნენ. ეს მოსაზრება ისტორიოგრაფიული რეკონსტრუქციაა და არა უშუალოდ დადასტურებული ბიოგრაფიული ფაქტი.
# კოლხეთში ხელისუფლებაში მოსვლა
ძვ. წ. 65 წელს პომპეუსმა ლაშქრობა ჩაატარა კავკასიაში და კოლხეთშიც შევიდა. მითრიდატე VI-ის დამარცხებისა და პონტოს სამეფოს დასუსტების შემდეგ კოლხეთი რომის პოლიტიკური გავლენის სფეროში მოექცა.ძვ. წ. 63 წელს პომპეუსმა არისტარქე კოლხეთის მმართველად დანიშნა. ამ მოვლენით კოლხეთის ისტორიის ახალი ეტაპი დაიწყო: ქვეყნის ზღვისპირა ტერიტორიები რომის პოლიტიკური გავლენის ქვეშ აღმოჩნდა.
# რომთან ურთიერთობა
არისტარქე რომის მხარდაჭერით მართავდა კოლხეთს. მისი ხელისუფლება რომის იმპერიის მიერ შექმნილ პოლიტიკურ სისტემაში იყო ჩართული. სწორედ ამიტომ მისი სტატუსი განსხვავდებოდა დამოუკიდებელი კოლხეთის მეფეებისგან. მისი მონეტების წარწერაში არისტარქე მოხსენიებულია როგორც „კოლხეთის მმართველი“, რაც მის პოლიტიკურ სტატუსს კარგად ასახავს.
# არისტარქეს მონეტები
არისტარქეს შესახებ ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წყარო მისი სახელით მოჭრილი ვერცხლის დრაქმებია. დღემდე ცნობილია ექვსი ასეთი მონეტა. ერთ-ერთი მათგანი სოხუმშია აღმოჩენილი. მონეტებზე გამოსახულია მამაკაცის თავი და ღვთაება ტიხე, ხოლო ბერძნული წარწერა არისტარქეს კოლხეთის მმართველად მოიხსენიებს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მონეტებზე მითითებული მმართველობის მეთორმეტე წელი, რაც ადასტურებს, რომ არისტარქეს ხელისუფლება სულ მცირე ძვ. წ. 52–51 წლებამდე გაგრძელდა.## დიოსკურია არისტარქეს მმართველობის პერიოდში დიოსკურია მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ცენტრი იყო. ზოგიერთი კვლევის მიხედვით, არისტარქემ იგი საკუთარ მთავარ რეზიდენციად აქცია, რათა უკეთ ეკონტროლებინა ჩრდილო- დასავლეთი კოლხეთი. ეს საკითხი ისტორიოგრაფიულ კვლევებში განიხილება და არ უნდა წარმოვადგინოთ როგორც სრულიად უდავო ფაქტი.
# სამხედრო და პოლიტიკური საქმიანობა
არისტარქეს მმართველობის კონკრეტული სამხედრო კამპანიების შესახებ ცნობები მწირია. მისი ხელისუფლების ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა იყო კოლხეთის პოლიტიკური სტაბილურობის შენარჩუნება იმ პირობებში, როდესაც ქვეყანა რომის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა და პონტოს ძველი პოლიტიკური ძალა ჯერ კიდევ მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენდა.
# ფარნაკე II-ის ლაშქრობა
არისტარქეს მმართველობის დასასრული დაკავშირებულია ფარნაკე II-ის გაძლიერებასთან. მითრიდატე VI-ის ვაჟმა ფარნაკე II-მ ძვ. წ. 47 წელს ისარგებლა რომის სამოქალაქო ომით და კოლხეთსა და პონტოს რეგიონში საკუთარი გავლენის აღდგენა სცადა. ამ პერიოდს უკავშირდება არისტარქეს მმართველობის დასასრულიც.## მმართველობის დასასრული არისტარქეს მმართველობის ზუსტი დასასრული ბოლომდე გარკვეული არ არის, თუმცა მისი მმართველობა ჩვეულებრივ დაახლოებით ძვ. წ. 63–47 წლებით თარიღდება. მის შემდეგ კოლხეთის პოლიტიკური მდგომარეობა კვლავ შეიცვალა და რეგიონში რომისა და პონტოს ძალთა დაპირისპირება გაგრძელდა.
# ისტორიული მნიშვნელობა
არისტარქეს მმართველობა კოლხეთის ისტორიაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან იგი წარმოადგენს რომის მიერ კოლხეთში დამყარებული პოლიტიკური წესრიგის ერთ-ერთ პირველ მმართველს. მისი სახელით მოჭრილი მონეტები პირდაპირი მატერიალური წყაროა და საშუალებას გვაძლევს უფრო ზუსტად დავინახოთ მისი პოლიტიკური სტატუსი. სწორედ მონეტებზე არსებული წარწერა გვიჩვენებს, რომ იგი კოლხეთის მმართველი იყო და რომ მისი ხელისუფლება რომის გავლენის სისტემასთან იყო დაკავშირებული.
მნიშვნელოვანი თარიღები
ძვ. წ. 65 წელი — პომპეუსის ლაშქრობა კოლხეთში და რომის გავლენის დამყარება რეგიონში. ძვ. წ. 63 წელი — პომპეუსის მიერ არისტარქეს კოლხეთის მმართველად დანიშვნა. ძვ. წ. 52–51 წლები — არისტარქეს მმართველობის სულ მცირე მეთორმეტე წელი, რაც მის მონეტებზეა დაფიქსირებული.ძვ. წ. 47 წელი — ფარნაკე II-ის გააქტიურება კოლხეთსა და პონტოს რეგიონში; არისტარქეს მმართველობის დასასრულის სავარაუდო პერიოდი.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გნეუს პომპეუსი — რომაელი მხედართმთავარი, რომელმაც არისტარქე კოლხეთის მმართველად დანიშნა. მითრიდატე VI ევპატორი — პონტოს მეფე, რომლის დამარცხების შემდეგაც კოლხეთი რომის გავლენის ქვეშ მოექცა. ფარნაკე II — მითრიდატე VI-ის ძე, რომელმაც ძვ. წ. 47 წელს პონტოსა და კოლხეთში რომის გავლენის წინააღმდეგ მოქმედება დაიწყო.
დასკვნა
არისტარქე ძვ. წ. I საუკუნის კოლხეთის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და წყაროებით კარგად დადასტურებული მმართველია. იგი პომპეუსმა კოლხეთის მმართველად დანიშნა რომის მიერ მითრიდატე VI- ის დამარცხების შემდეგ. მისი მმართველობის პერიოდში კოლხეთი რომის პოლიტიკური გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. არისტარქეს სახელით მოჭრილი ვერცხლის მონეტები მისი ხელისუფლებისა და პოლიტიკური სტატუსის უმნიშვნელოვანესი მატერიალური წყაროა. მისი მმართველობა დაახლოებით ძვ. წ. 63–47 წლებს მოიცავს და კოლხეთის ისტორიაში იმ გარდამავალ პერიოდს წარმოადგენს, როდესაც პონტოს გავლენა რომაულმა პოლიტიკურმა წესრიგმა შეცვალა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.