დავით VII ულუ
1246–1270
წარმოშობა და ოჯახი
დავით VII ულუ მიეკუთვნება ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიას. იგი იყო საქართველოს მეფის, გიორგი IV ლაშას უკანონო (არაოფიციალური ქორწინებიდან შეძენილი) ძე. მიუხედავად იმისა, რომ მისი წარმოშობა არღვევდა ტახტის მემკვიდრეობის კლასიკურ კანონებს, რთულმა პოლიტიკურმა ვითარებამ და მონღოლთა ჩარევამ იგი საქართველოს პოლიტიკურ ასპარეზზე წამყვან ფიგურად აქცია. დავით ულუს ცხოვრებაში რამდენიმე ცნობილი ქორწინება ჰქონდა: მისი პირველი მეუღლე იყო გვანცა ქართველიშვილი (რაჭის ერისთავის, რავაკის ასული და ათაბაგ მანდატურთუხუცესის ყოფილი მეუღლე), რომელიც შემდგომში მონღოლთა კარზე ტრაგიკულად აღესრულა; მეორე მეუღლე იყო ნიცა (გვანცას ნათესავი); ხოლო მისი მესამე ცოლი გახდა ინჯა, ბუღა-ნოინის ასული. დავითს შეეძინა შვილები, მათ შორის მომავალი მეფე დემეტრე II თავდადებული და გიორგი.
ტახტზე ასვლა
დავით VII-ის ტახტზე ასვლა მონღოლთა იმპერიის პოლიტიკური თამაშების შედეგი იყო. მას შემდეგ, რაც საქართველო მონღოლებმა დაიპყრეს და რუსუდანის გარდაცვალების შემდეგ ქვეყანაში „უძეობის“ პერიოდი შეიქმნა, მონღოლთა ყაენმა გადაწყვიტა საქართველოს სამეფო ორ ნაწილად გაეყო, რათა მისი მართვა უფრო ადვილი ყოფილიყო. კარაკორუმში მყოფი დავითი (გიორგი ლაშას ძე) და მისი ბიძაშვილი დავითი (რუსუდანის ძე, ნარინი) ერთდროულად დაამტკიცეს მეფეებად. დავით VII ულუმ მიიღო აღმოსავლეთ საქართველოს სამეფო და 1247 წლიდან (ან ფორმალური კურთხევის შემდეგ) ოფიციალურად შეუდგა ქვეყნის მართვას.
შიდა პოლიტიკა
დავით VII ულუს შიდა პოლიტიკა მთლიანად იყო მიმართული მონღოლთა მძიმე ბატონობის პირობებში ქვეყნის ფიზიკური გადარჩენისა და ნანგრევებიდან აღდგენისკენ. აღმოსავლეთ საქართველო მონღოლთა მთავარ სატახტო ზონასა და გადასახადების ამოღების ძირითად არეალს წარმოადგენდა, რის გამოც მეფეს მუდმივად უწევდა ბალანსის დაჭერა ადგილობრივ არისტოკრატიასა და მონღოლ დამპყრობლებს შორის. მიუხედავად უკიდურესი სირთულეებისა, მან სცადა ცენტრალური ხელისუფლების ინსტიტუტების შენარჩუნება და ქვეყნის ეკონომიკური ცხოვრების გამოცოცხლება.
საგარეო პოლიტიკა
მისი საგარეო პოლიტიკა მკაცრად იყო კარნახირებული მონღოლთა მსოფლიო იმპერიის გეოპოლიტიკური ინტერესებით. რადგან აღმოსავლეთ საქართველო პირდაპირ ექვემდებარებოდა ილხანთა (მონღოლთა) სახელმწიფოს პერსიდულ დივიზიას, დავით ულუ იძულებული იყო მონაწილეობა მიეღო მონღოლთა მრავალრიცხოვან ლაშქრობებში ახლო აღმოსავლეთში (მათ შორის ბაღდადის აღებაში 1258 წელს). მეფე ცდილობდა დიპლომატიური მანევრებით შეემსუბუქებინა უზარმაზარი ხარკები და ტვირთი, რომელიც ქართველ ხალხს აწვა.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
დავით VII ულუ მონღოლთა ვასალობის გამო იძულებული გახდა ჩაბმულიყო მძიმე სამხედრო კამპანიებში. იგი მონღოლთა არმიის შემადგენლობაში იბრძოდა ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი მონაწილეობა ბაღდადის აღებაში (1258 წელს) ჰულაგუ-ხანის სარდლობით. გარდა ამისა, მან სცადა თავის ბიძაშვილთან, დასავლეთ საქართველოს მეფე დავით VI ნარინთან ერთად, მონღოლთა წინააღმდეგ აჯანყება (1260–1262 წლებში), თუმცა ძალთა უთანასწორობის გამო აჯანყება წარუმატებლად დასრულდა და ქვეყანამ კიდევ უფრო დიდი ზარალი განიცადა.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს გაფართოება/შემცირება
დავით ულუს მმართველობის პერიოდში საქართველოს სამეფო ტერიტორიულად დაქუცმაცებული და დასუსტებული იყო. ქვეყანა ფაქტობრივად ორ ნაწილად (აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოდ) რჩებოდა გაყოფილი. გარდა ამისა, მონღოლთა მიერ დაწესებულმა ახალმა ადმინისტრაციულმა დაყოფამ და გადასახადებმა შეამცირა სამეფოს რეალური გავლენა მისსავე ისტორიულ პროვინციებზე.
მნიშვნელოვანი რეფორმები და სახელმწიფოებრივი საქმიანობა
დავით VII ცდილობდა მოეწესრიგებინა ქვეყნის ფისკალური სისტემა და შეემსუბუქებინა მოსახლეობისთვის დაკისრებული აუთანელი ხარკები. მან მრავალჯერ იმოგზაურა ილხანთა რეზიდენციაში (თავრიზში), რათა პირადი ავტორიტეტითა და დიპლომატიით გამოეხსნა ქვეყანა სრული ეკონომიკური კოლაფსისგან.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
მისი ურთიერთობები სრულად იყო დამოკიდებული ილხანთა მონღოლურ სახელმწიფოსთან არსებულ ვითარებაზე. მან ასევე სცადა კავშირების დამყარება მეზობელ მუსლიმურ და ქრისტიანულ ძალებთან, მათ შორის ოქროს ორდოსთან და ბიზანტიასთან, თუმცა მონღოლთა მკაცრი კონტროლის გამო ეს კავშირები შეზღუდული იყო.
რელიგია, კულტურა და განათლება
მიუხედავად მძიმე პოლიტიკური ფონისა, დავით ულუ მფარველობდა ქართულ მართლმადიდებელ ეკლესიას. მისი მმართველობის პერიოდში აშენდა და აღდგა რამდენიმე მნიშვნელოვანი სატაძრო ნაგებობა, მათ შორის მეფის მიერ აშენებული მეტეხის ტაძარი თბილისში, რომელიც დღემდე მისი ეპოქის ერთ-ერთ მთავარ არქიტექტორულ ძეგლს წარმოადგენს.
მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები
მისი მეფობის მთავარი მოვლენებია: მონღოლთა მიერ დაწესებული მძიმე აღწერები და ხარკები, დავით ულუსა და დავით ნარინის ერთობლივი წარუმატებელი აჯანყება მონღოლთა წინააღმდეგ (1260–1262), და მონღოლთა ლაშქრობებში ქართული ჯარის იძულებითი მონაწილეობა, რომელმაც ქვეყნის ადამიანური რესურსები ძლიერ შეასუსტა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
დავით VII ულუ გარდაიცვალა 1270 წელს, დაახლოებით 55 წლის ასაკში, მძიმე ავადმყოფობის შედეგად. იგი დაკრძალეს მცხეთაში. მისი გარდაცვალების შემდეგ აღმოსავლეთ საქართველოს ტახტი მისმა მცირეწლოვანმა ძემ, დემეტრე II-მ დაიკავა. მისი მემკვიდრეობა არის მონღოლთა უღლის ქვეშ მყოფი, მაგრამ ფიზიკურად გადარჩენილი და თავისი სახელმწიფოებრივი იდენტობის შენარჩუნებისთვის მებრძოლი აღმოსავლეთ საქართველოს სამეფო.
მისი ისტორიული მნიშვნელობა
ისტორიულ მეხსიერებაში დავით VII ულუ შეფასებულია, როგორც ტრაგიკული ეპოქის მოღვაწე, რომელსაც უწევდა ქვეყნის მართვა მონღოლთა იმპერიის ყველაზე მძიმე და მტაცებლური ბატონობის პერიოდში. მიუხედავად მარცხებისა, მან შეძლო შეენარჩუნებინა აღმოსავლეთ საქართველოში ბაგრატიონთა დინასტიური ხაზი და ქართული ეკლესიის სტრუქტურები.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1247 — დავით VII ულუს კურთხევა აღმოსავლეთ საქართველოს მეფედ. 1258 — ქართული ჯარის მონაწილეობა ბაღდადის ალყასა და აღებაში მონღოლთა მხარეს. 1260–1262 — ორ დავითს (ულუსა და ნარინს) შორის კოორდინირებული აჯანყება მონღოლთა წინააღმდეგ. 1270 — დავით VII ულუს გარდაცვალება.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გიორგი IV ლაშა — საქართველოს მეფე, დავით ულუს მამა. დავით VI ნარინი — დასავლეთ საქართველოს მეფე, დავით ულუს ბიძაშვილი. გვანცა ქართველიშვილი — დავით ულუს პირველი მეუღლე. ჰულაგუ-ხანი — ილხანთა სახელმწიფოს დამაარსებელი და მონღოლი მმართველი. დემეტრე II თავდადებული — საქართველოს მეფე, დავით ულუს ძე და მემკვიდრე.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.