დავით V
1156
წარმოშობა და ოჯახი
დავით V ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი და საქართველოს მეფე იყო. იგი დემეტრი I-ის უფროსი ძე და დავით IV აღმაშენებლის შვილიშვილი გახლდათ. მისი ოჯახური და დინასტიური წარმომავლობა აერთიანებდა საქართველოს ერთიანი სამეფოს უმაღლესი მმართველი ელიტის ტრადიციებს, რომლებმაც ქვეყანა "ოქროს ხანის" პიკამდე მიიყვანეს.
ტახტზე ასვლა
დავით V-ის ტახტზე ასვლა დინასტიური დაპირისპირებისა და შიდა პოლიტიკური არეულობის ფონზე მოხდა. 1154 წელს მან წამოიწყო მამის, დემეტრი I-ის წინააღმდეგ გამოსვლა და ძალაუფლების ხელში ჩაგდება შეძლო. ახალგაზრდა პრინცმა ისარგებლა ქვეყნის ნაწილის უკმაყოფილებით და ტახტი ძალის გამოყენებით დაიკავა, რითაც დროებით შეარყია სამეფო კარზე არსებული სტაბილურობა.
შიდა პოლიტიკა
მისი ხანმოკლე მმართველობა ძირითადად მიმართული იყო ქვეყნის შიგნით საკუთარი პოზიციების გამყარებისა და ძალაუფლების შენარჩუნებისკენ. ტახტზე ძალადობრივი გზით მოსვლამ და შიდადინასტიურმა დაპირისპირებამ ქვეყნის შიგნით გარკვეული არასტაბილურობა გამოიწვია, რადგან დიდგვაროვანი ფეოდალების ნაწილი კვლავ ძველ მეფეს, დემეტრი I-ს უჭერდა მხარს.
საგარეო პოლიტიკა
დავით V-ის ხანმოკლე მმართველობის პერიოდში საგარეო პოლიტიკური კურსი ძირითადად ქვეყნის შიდა კრიზისის მოგვარებასა და მეზობელ მუსლიმურ სამფლობელოებთან მყიფე წონასწორობის შენარჩუნებას ემსახურებოდა, რათა შიდა არეულობით არ ესარგებლა გარე მტერს.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
ტახტის დასაკავებლად ბრძოლა დავით V-ისა და მის მამას, დემეტრი I-ს შორის წარმოადგენდა მთავარ შიდა შეიარაღებულ დაპირისპირებას, რომელმაც ქვეყანა სამოქალაქო არეულობის ზღვარზე მიიყვანა.
ტერიტორიული ცვლილებები და სამეფოს გაფართოება/შემცირება
მისი მმართველობის ხანმოკლე პერიოდში საქართველოს ძირითადი ტერიტორიული საზღვრები უცვლელი დარჩა, თუმცა შიდა დაპირისპირებებმა დროებით შეასუსტა სახელმწიფოს ერთიანობის განცდა.
ურთიერთობები სხვა სახელმწიფოებთან
დავით V ცდილობდა შეენარჩუნებინა მეზობელ რეგიონებთან დამყარებული ტრადიციული დიპლომატიური კავშირები, რათა თავიდან აეცილებინა გარე აგრესია შიდა კრიზისის ფონზე.
მისი მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები
მისი მეფობის ერთადერთი და ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო მამის წინააღმდეგ მოწყობილი გადატრიალება და ძალაუფლების ხელში ჩაგდება, რამაც XII საუკუნის შუა წლებში სამეფო კარზე მძიმე კრიზისი შექმნა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
დავით V-ის მეფობა ძალიან ხანმოკლე აღმოჩნდა. იგი ტახტზე ასვლიდან მალევე, 1155 წელს, გაურკვეველ ვითარებაში გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების შემდეგ ტახტი კანონიერმა მფლობელმა, დემეტრი I-მა დაიბრუნა, ხოლო მოგვიანებით სადავეები მისმა ძმამ, გიორგი III-მ ჩაიბარა.
მისი ისტორიული მნიშვნელობა
დავით V-ს ქართულ ისტორიაში ერგო ეპიზოდური, მაგრამ მძიმე როლი, როგორც მმართველმა, რომლის ამბიციებმა და ძალაუფლებისთვის ბრძოლამ XII საუკუნის ძლიერ სახელმწიფოში პირველი სერიოზული დინასტიური კრიზისი გამოიწვია.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1154 წელი — დავით V-ის ასვლა სამეფო ტახტზე (სახელმწიფო გადატრიალების გზით). 1155 წელი — დავით V-ის გარდაცვალება და დემეტრი I-ის ტახტზე დაბრუნება.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
დემეტრი I — დავით V-ის მამა, რომელსაც მან ძალით წართვა ტახტი.
გიორგი III — დავით V-ის ძმა და სამეფოს მომავალი მეფე
დავით V (დავით დემეტრეს ძე) — მმართველობის წლები: დაახლოებით 1155 წელი
წარმოშობა და ოჯახი
დავით V წარმოდგენილია საქართველოს ერთიანი სამეფოს ძლიერი და გავლენიანი ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიიდან. იგი იყო საქართველოს მეფის, დემეტრე I-ის უფროსი ვაჟი. მისი დედის ვინაობა ისტორიულ წყაროებში ზუსტად არ არის დოკუმენტირებული იმ დეტალებით, რომლებიც საყოველთაოდ იქნებოდა აღიარებული, თუმცა მისი სამეფო წარმომავლობა და ტახტის კანონიერი მემკვიდრეობა განისაზღვრებოდა მისი მამის, დემეტრე I-ის სტატუსით. დავითს ჰყავდა ძმა, გიორგი (შემდგომში მეფე გიორგი III), რომელთანაც ურთიერთობა ქართული სამეფო დინასტიის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე δραმატურ პერიოდს უკავშირდება.
ტახტზე ასვლა
XII საუკუნის შუა წლებში საქართველოს სამეფო კარზე მწვავე შიდაპოლიტიკური დაძაბულობა შეიქმნა. მეფე დემეტრე I-ის მმართველობის ბოლო პერიოდში სამეფო ოჯახში ძალაუფლებისთვის ბრძოლა დაიწყო. უფროსმა ძემ, დავითმა, რომელსაც მამის წინააღმდეგ არისტოკრატიის ნაწილი უჭერდა მხარს, სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყო. დავითმა შეძლო მამის, დემეტრე I-ის ტახტიდან ჩამოგდება და იძულებით ბერად აღკვეცა (მან მონასტერში მიიღო სახელი დამიანე). ამ ძალისმიერი დაპირისპირების შედეგად, 1155 წელს დავით V საქართველოს ერთპიროვნული მეფე გახდა.
შიდა პოლიტიკა
დავით V-ის ხანმოკლე მმართველობა სავსე იყო შიდა არასტაბილურობითა და დაძაბულობით. ტახტზე ასვლამ ძალის გამოყენებით და მამის გადაყენებამ გამოიწვია ღრმა პოლიტიკური კრიზისი და განხეთქილება ქვეყნის მართვის სადავეებთან მყოფ ფეოდალურ წრეებში. არისტოკრატიის ძლიერი დაჯგუფებები უკმაყოფილონი იყვნენ ახალი მეფის პოლიტიკითა და იმ მეთოდებით, რომლითაც მან ძალაუფლება მოიპოვა. შიდა არასტაბილურობამ მნიშვნელოვნად შეასუსტა ცენტრალური ხელისუფლების პოზიციები, რადგან ქვეყანა შიდა დაპირისპირებებით იყო მოცული და ერთიანობას მოკლებული.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
დავით V-ის მეფობა Extremely ხანმოკლე აღმოჩნდა და სულ რამდენიმე თვეს გასტანა. იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა 1155 წელსვე. მისი გარდაცვალებისთანავე პოლიტიკური ვითარება რადიკალურად შეიცვალა: ქვეყნიდან გაძევებული ან ბერად აღკვეცილი დემეტრე I მცირე ხნით კვლავ დაუბრუნდა ტახტს, თუმცა მალევე გარდაიცვალა, რის შემდეგაც სამეფო გვირგვინი დავითის ძმამ, გიორგი III-მ მიიღო. დავით V-ის მემკვიდრეობა შეფასებულია, როგორც პოლიტიკური არასტაბილურობისა და დინასტიური კრიზისის პერიოდი.
მისი ისტორიული მნიშვნელობა
ისტორიულ კონტექსტში დავით V შეფასებულია, როგორც ტრაგიკული ფიგურა ბაგრატიონთა დინასტიის ისტორიაში. მისმა მცდელობამ, ნაადრევად და ძალის გამოყენებით ჩაეგდო ხელში ძალაუფლება, გამოიწვია მწვავე დინასტიური კონფლიქტი, რომელმაც დროებით შეაფერხა საქართველოს ერთიანი სამეფოს განვითარება. მიუხედავად იმისა, რომ მისმა მმართველობამ მხოლოდ რამდენიმე თვე გასტანა, მან მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა XII საუკუნის შუა წლების საქართველოს პოლიტიკურ მეხსიერებაში.
მნიშვნელოვანი თარიღები
1155 — ტახტზე ასვლა მამის, დემეტრე I-ის ჩამოგდების გზით. 1155 — დავით V-ის გარდაცვალება და მმართველობის დასასრული.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
დემეტრე I — საქართველოს მეფე, დავით V-ის მამა. გიორგი III — საქართველოს მეფე, დავით V-ის ძმა და მემკვიდრე.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.