დავით IX
1346–1360
წარმოშობა და ოჯახი
დავით IX წარმოსდგებოდა ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიიდან. იგი იყო საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული და ძლიერი მმართველის, გიორგი V ბრწყინვალის ერთადერთი ცნობილი შვილი. დავითის დედის ვინაობის შესახებ ისტორიულ წყაროებში ზუსტი და სრულყოფილი ცნობები არ შემონახულა, თუმცა არსებობს ვარაუდი, რომ იგი ტრაპიზონის იმპერატორის ასული უნდა ყოფილიყო. სამეფო ოჯახის განსამტკიცებლად და პოლიტიკური კავშირების გასაძლიერებლად, დავით IX-მა ცოლად შეირთო სინდუხტარი — სამცხის მთავრის ოჯახის წარმომადგენელი (სავარაუდოდ, აღბუღა ჯაყელის და). მათ სამი შვილი შეეძინათ: მომავალი მეფე ბაგრატ V, გულშარი (რომელიც ქსნის ერისთავს მიათხოვეს) და გულხან-ევდოკია, რომელიც ტრაპიზონის იმპერიის სამეფო ოჯახს დაუკავშირდა.
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
დავით IX-ის ადრეული წლებისა და ბავშვობის შესახებ ისტორიულ მეცნიერებას სანდო და დეტალური ინფორმაცია არ მოუპოვებია. მან ტახტი მამის, გიორგი V ბრწყინვალის გარდაცვალების შემდეგ, 1346 წელს დაიკავა. მამის მიერ ძლიერად და ცენტრალიზებულად დატოვებული ქვეყანა ახალმა მეფემ საკმაოდ რთულ და არასტაბილურ პოლიტიკურ-სოციალურ ვითარებაში ჩაიბარა.
შიდა პოლიტიკა
დავით IX-ის მმართველობის დასაწყისი ქვეყნის შიგნით სირთულეებითა და ფეოდალური შფოთით აღინიშნა. მიუხედავად იმისა, რომ მამის პოლიტიკური კურსის შენარჩუნებას ცდილობდა, ქვეყანას შიდა არეულობებთან ერთად უმძიმესი ეკონომიკური კრიზისი დაატყდა თავს. მეფე დიდ ძალისხმევას ხარჯავდა სახელმწიფოებრივი აღმშენებლობისა და ეკლესიის პოზიციების განსამტკიცებლად. აღსანიშნავია მისი ზრუნვა საეკლესიო მამულების დასაბრუნებლად: მონღოლთა ბატონობის პერიოდში საერო ფეოდალებს მცხეთის ეკლესიის მამულები ჰქონდათ მიტაცებული. დავით IX-მა პირადი სახსრებით (გადაიხადა 1200 თეთრი) გამოსყიდა და მცხეთის ეკლესიას უკან დაუბრუნა ძამისა და ხვედურეთის ხეობებში მდებარე გლეხები და მიწები, რომლებიც მანამდე ორბოძლელებისათვის იყო გადაცემული.
საგარეო პოლიტიკა და ომები
მისი მეფობის პერიოდი რეგიონში გეოპოლიტიკური ვითარების დამძიმებით გამოირჩეოდა. საქართველო იძულებული გახდა კვლავ გაწეოდა ანგარიში გარე აგრესორებს. 1349–1350 წლებში ირანის ილხანთა მმართველი ანუშირვანი საქართველოში შემოიჭრა; ქვეყნის ფართომასშტაბიანი დარბევისა და ნგრევის თავიდან ასაცილებლად, დავით IX იძულებული გახდა მტრისთვის 400 000 დინარის ოდენობით ხარკი გადაეხადა. სიტუაცია კიდევ უფრო დაამძიმა 1356 წელს თავრიზის მმართველის, მელიქ აშრაფის შემოსევამ, რომლის დროსაც ქალაქი ბიჯნისი დაირბირა და განადგურდა. გარე აგრესიისა და მუდმივი არეულობის ფონზე, საქართველოს ზოგიერთმა სამხრეთულმა პროვინციამ (მაგალითად, ყარსმა, ნახჭევანმა და გარნიმ) დაკარგა საქართველოსთან კავშირი და ილხანთა სახელმწიფოს შემადგენლობაში აღმოჩნდა, ხოლო ლაზეთის ტერიტორიებზე კონტროლი ტრაპიზონის იმპერიამ გადაიბარა.
მმართველობის პერიოდში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენები
შავი ჭირის ეპიდემია: 1348 წელს საქართველოში გავრცელდა გლობალური პანდემია — „დიდი სიკვდილობად“ წოდებული შავი ჭირი, რომელმაც ქვეყნის მოსახლეობა და ეკონომიკა მძიმედ დააზარალა. მშენებლობა და აღდგენა: მიუხედავად მძიმე ფინანსური კრიზისისა, მეფემ აქტიურად წამოიწყო თავდაცვასა და რელიგიურ კერებთან დაკავშირებული სამშენებლო სამუშაოები. ისტორიული წყაროების თანახმად, 1350 წელს მისი მითითებით განაახლეს და გაამაგრეს თმოგვის ციხის ზღუდეები. მზის დაბნელება: ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, დავით IX-ის მეფობის ხანაში, 1357 წელს, საქართველოში მზის სრული დაბნელება დაფიქსირდა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
დავით IX გარდაიცვალა 1360 წელს, გეგუთის ციხესიმაგრეში. მისი სხეული დასავლეთ საქართველოში გადაასვენეს და დაკრძალეს საქართველოს მეფეთა საძვალეში — გელათის მონასტერში. ტახტზე მისი გარდაცვალების შემდეგ ავიდა მისი ვაჟი, ბაგრატ V დიდი.
მისი ისტორიული მნიშვნელობა
დავით IX-ის მმართველობის ეპოქა გარდამავალი და რთული პერიოდი იყო საქართველოსთვის. მიუხედავად იმისა, რომ მან ვერ შეძლო მამის მიერ შექმნილი ოქროს ხანის სრული შენარჩუნება და ქვეყანას გარე ზეწოლისა და ეპიდემიების გადატანა მოუწია, დავით IX-მა შეინარჩუნა სახელმწიფოებრივი ინსტიტუტები, იზრუნა ქვეყნის ეკლესიებისა და ციხე-სიმაგრეების აღდგენა-გაძლიერებაზე და დინასტიური ქორწინებებით უზრუნველყო საგარეო პოლიტიკური კავშირები მომავალი სტაბილურობისათვის.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.