დემეტრე III
967–975 (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
დემეტრე III გიორგი II-ის ვაჟი იყო. მისი უფროსი ძმა ლეონ III 957–967 წლებში მართავდა აფხაზთა სამეფოს. ლეონ III-ის გარდაცვალების შემდეგ, დაახლოებით 967 წელს, ტახტი დემეტრე III-მ დაიკავა. დემეტრეს ძმები იყვნენ თეოდოსი და ბაგრატი. სწორედ თეოდოსი გახდა მისი მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე. მოგვიანებით მათ შორის ბრძოლამ აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური მდგომარეობა მნიშვნელოვნად შეარყია.
ტახტზე ასვლა
დაახლოებით 967 წელს, ლეონ III-ის გარდაცვალების შემდეგ, დემეტრე III აფხაზთა მეფე გახდა. ტახტზე ასვლისთანავე მას სერიოზული პრობლემა შეექმნა. დიდებულთა ნაწილმა მისი ძმა თეოდოსი მეფობის კანდიდატად წამოაყენა. თეოდოსი იმ დროისთვის ბიზანტიაში ცხოვრობდა და იქ იყო აღზრდილი. მის კანდიდატურას მხარს უჭერდნენ მესხეთის, ქართლისა და კახეთის აზნაურთა ნაწილი. ამგვარად, დემეტრე III-ის მეფობის დასაწყისშივე აფხაზთა სამეფოში დინასტიური დაპირისპირება დაიწყო.
შიდა პოლიტიკა
დემეტრე III-ის მმართველობის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნება იყო.მის წინააღმდეგ გამოსული ფეოდალების მიზანი დემეტრეს ძალაუფლების შესუსტება და თეოდოსის ტახტზე აყვანა იყო. დემეტრემ შეძლო მოწინააღმდეგეთა დამარცხება და სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნება. ამ ბრძოლამ ცხადყო, რომ აფხაზთა სამეფოში ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებას მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა ხვდებოდა. დემეტრე III-ის მმართველობის დროს მეფეს არა მხოლოდ გარე პოლიტიკური კონკურენტების, არამედ საკუთარი სამეფოს გავლენიანი ფეოდალების წინააღმდეგაც უწევდა ბრძოლა.
ბრძოლა თეოდოსის წინააღმდეგ
დემეტრე III-ის მეფობის ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა მისი ძმის, თეოდოსის, წინააღმდეგ ბრძოლა იყო. თეოდოსს მხარს უჭერდნენ აფხაზთა მეფის ხელისუფლების მოწინააღმდეგე დიდებულები. დაპირისპირება შეიარაღებულ ბრძოლაში გადაიზარდა. დემეტრემ დაამარცხა თეოდოსის მომხრეები და თავად თეოდოსი შეიპყრო. GGeorgian Encyclopedia+1 თეოდოსის შეპყრობის შემდეგ დემეტრემ იგი დააბრმავა. ამის გამო თეოდოსი ქართულ ისტორიულ წყაროებში „თვალდამწვარად“ და „მწუხარედ“ არის ცნობილი. GGeorgian Encyclopedia თეოდოსის დაბრმავებით დემეტრემ დროებით აღმოფხვრა მისი პირდაპირი მეტოქეობა ტახტისათვის და შეძლო სამეფო ხელისუფლების განმტკიცება.
მეორე დაპირისპირება
თეოდოსის დამარცხების მიუხედავად, დემეტრე III-ის წინააღმდეგ ბრძოლა ამით არ დასრულებულა.მეამბოხე ფეოდალებმა კვლავ სცადეს დემეტრეს წინააღმდეგ გამოსვლა და მის წინააღმდეგ მისი სხვა ძმა აამხედრეს. დემეტრემ ეს მცდელობაც ჩაახშო. ამით მან კიდევ ერთხელ შეინარჩუნა ტახტი და აფხაზთა სამეფოში ცენტრალური ხელისუფლების არსებობა.
საგარეო პოლიტიკა
დემეტრე III-ის მმართველობის მნიშვნელოვანი მიმართულება საქართველოს პოლიტიკურ სივრცეში აფხაზთა სამეფოს გავლენის შენარჩუნება იყო. მისი წინაპრების მსგავსად, დემეტრე ცდილობდა ქართლზე აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური გავლენის განმტკიცებას. ქართული ისტორიული წყაროს ცნობით, მისი გამეფების შემდეგ დემეტრემ „ეუფლა ქართლსა“. NNational Library of Georgia+1 ამ პერიოდში აფხაზთა სამეფო კვლავ ცდილობდა საქართველოს სხვა პოლიტიკური ერთეულების მიმართ უპირატესობის შენარჩუნებას. თუმცა შიდა დინასტიურმა ბრძოლებმა დემეტრეს შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად შეზღუდა.
ქართლი და ჰეგემონიისათვის ბრძოლა
დემეტრე III-ის პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება ქართლი იყო. აფხაზთა მეფეები X საუკუნის განმავლობაში ცდილობდნენ ქართლში პოლიტიკური გავლენის მოპოვებას. დემეტრემაც გააგრძელა ეს პოლიტიკა და აფხაზთა სამეფოს გავლენა აღმოსავლეთ საქართველოს მიმართულებით შეინარჩუნა. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ცნობით, დემეტრე III აქტიურად იბრძოდა საქართველოში ჰეგემონიის მოსაპოვებლად და გარკვეული დროით შეძლო აფხაზთასამეფოს პოლიტიკური უპირატესობის აღდგენა. GGeorgian Encyclopedia
ომები და სამხედრო მოქმედებები
დემეტრე III-ის მეფობის შესახებ შემონახული ცნობები უმთავრესად შიდა დინასტიურ ბრძოლებს ეხება. მისი მთავარი სამხედრო დაპირისპირება თეოდოსისა და მისი მომხრე ფეოდალების წინააღმდეგ გაიმართა. დემეტრემ დაამარცხა თეოდოსის მხარდამჭერები, თავად თეოდოსი შეიპყრო და საბოლოოდ მისი დაბრმავების ბრძანება გასცა. მეფემ მოგვიანებით ჩაახშო კიდევ ერთი აჯანყება, რომლის დროსაც მეამბოხე ფეოდალებმა მისი სხვა ძმის გამოყენება სცადეს.
ტერიტორიული მდგომარეობა
დემეტრე III-ის მმართველობის პერიოდში აფხაზთა სამეფო კვლავ მნიშვნელოვან ტერიტორიებს აკონტროლებდა დასავლეთ საქართველოში და პოლიტიკური გავლენა ჰქონდა ქართლზეც. მისი მმართველობისას აფხაზთა სამეფომ გარკვეული დროით აღადგინა ჰეგემონია საქართველოს პოლიტიკურ სივრცეში. თუმცა დინასტიურმა დაპირისპირებებმა სამეფოს სტაბილურობა შეარყია და დემეტრეს გარდაცვალების შემდეგ მდგომარეობა კიდევ უფრო გართულდა. GGeorgian Encyclopedia+1
მნიშვნელოვანი სახელმწიფოებრივი საქმიანობა
დემეტრე III-ის სახელმწიფოებრივი საქმიანობა უმთავრესად სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნებასა და ფეოდალური ოპოზიციის წინააღმდეგ ბრძოლას უკავშირდება.მან შეძლო ტახტისათვის ბრძოლაში გამარჯვება, თეოდოსის მომხრეთა დამარცხება და მეორე აჯანყების ჩახშობა. ამით დემეტრემ თავისი მმართველობის პერიოდში აფხაზთა სამეფოს ცენტრალური ხელისუფლება დროებით გააძლიერა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
დემეტრე III-ის კულტურული და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ სანდო წყაროებში საკმარისი კონკრეტული ცნობები არ არის, ამიტომ მისი მეფობის ეს მხარე ცალკე არ განიხილება.
მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი
მოვლენები დაახლოებით 967 — ლეონ III-ის გარდაცვალების შემდეგ დემეტრე III აფხაზთა მეფე გახდა. 967 წლის შემდეგ — დემეტრეს წინააღმდეგ ტახტისათვის ბრძოლა დაიწყო მისმა ძმამ, თეოდოსმა, რომელსაც მესხეთის, ქართლისა და კახეთის აზნაურთა ნაწილი უჭერდა მხარს. დემეტრეს მეფობის პერიოდში — დემეტრემ დაამარცხა თეოდოსის მომხრეები და თავად თეოდოსი შეიპყრო. შემდგომ — დემეტრეს ბრძანებით თეოდოსი დააბრმავეს. დემეტრეს მეფობის შემდგომ პერიოდში — მეამბოხე ფეოდალებმა მის წინააღმდეგ მისი სხვა ძმის გამოყენებაც სცადეს, თუმცა დემეტრემ ეს მცდელობა ჩაახშო. დაახლოებით 975 — დემეტრე III გარდაიცვალა და მის შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტზე მისი ძმა, თეოდოს III, ავიდა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობადემეტრე III დაახლოებით 975 წელს გარდაიცვალა. იგი
უშვილოდ გარდაიცვალა, რის შემდეგაც აფხაზთა სამეფოს ტახტი მისმა ძმამ, თეოდოს III-მ, დაიკავა. NNational Library of Georgia დემეტრეს გარდაცვალებამ საბოლოოდ ვერ დაასრულა დინასტიური კრიზისი. პირიქით, ტახტზე სწორედ ის თეოდოსი ავიდა, რომლის წინააღმდეგაც დემეტრე წლების განმავლობაში იბრძოდა და რომელიც მისივე ბრძანებით იყო დაბრმავებული. თეოდოს III-ის მეფობა 975–978 წლებში გაგრძელდა. მისი მმართველობის დროს აფხაზთა სამეფოში პოლიტიკური ვითარება კიდევ უფრო დაიძაბა, რამაც საბოლოოდ ბაგრატ III- ის გამეფებისთვის შექმნა პირობები. NNational Library of Georgia+1
ისტორიული მნიშვნელობა
დემეტრე III-ის მეფობას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია აფხაზთა სამეფოსა და საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების წინარე ისტორიაში. მისი მმართველობა განსაკუთრებით გამოირჩეოდა დინასტიური ბრძოლებით. დემეტრემ შეძლო საკუთარი ძმის, თეოდოსის, დამარცხება და სამეფო ხელისუფლების მოწინააღმდეგე ფეოდალების წინააღმდეგობის ჩახშობა. ამით მან გარკვეული დროით შეინარჩუნა აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური ჰეგემონია. თუმცა ძმებს შორის ბრძოლამ მძიმე შედეგები გამოიწვია. თეოდოსის დაბრმავებამ ვერ უზრუნველყო დინასტიური პრობლემის საბოლოო მოგვარება. დემეტრეს უშვილოდ გარდაცვალების შემდეგ სწორედ დაბრმავებული თეოდოსი გახდა მეფე.დემეტრე III-ის ეპოქა ამ მხრივ გარდამავალი პერიოდი იყო: აფხაზთა სამეფო ჯერ კიდევ ძლიერ პოლიტიკურ სახელმწიფოს წარმოადგენდა, მაგრამ დინასტიურმა დაპირისპირებებმა მისი სტაბილურობა მნიშვნელოვნად შეარყია. რამდენიმე წლის შემდეგ ამ კრიზისმა საბოლოოდ მოამზადა ნიადაგი ბაგრატ III- ის გამეფებისა და ერთიანი ქართული სამეფოს ჩამოყალიბებისათვის.
მნიშვნელოვანი თარიღები
დაახლოებით 967 — დემეტრე III აფხაზთა მეფე გახდა. 967 წლის შემდეგ — თეოდოსის მიერ ტახტისათვის ბრძოლის დაწყება. დემეტრეს მეფობის პერიოდში — თეოდოსის მომხრეთა დამარცხება და თეოდოსის შეპყრობა. შემდგომ — თეოდოსის დაბრმავება დემეტრე III-ის ბრძანებით. დაახლოებით 975 — დემეტრე III-ის გარდაცვალება. დაახლოებით 975 — თეოდოს III-ის გამეფება.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გიორგი II — აფხაზთა მეფე და დემეტრე III-ის მამა. ლეონ III — აფხაზთა მეფე და დემეტრე III-ის ძმა, რომლის შემდეგაც დემეტრემ ტახტი დაიკავა. თეოდოს III — დემეტრე III-ის ძმა და მისი მთავარი მოწინააღმდეგე ტახტისათვის ბრძოლაში; მოგვიანებით აფხაზთა მეფე გახდა. ბაგრატი — დემეტრე III-ის ძმა, რომლის გამოყენებაც მეამბოხე ფეოდალებმა დემეტრეს წინააღმდეგ სცადეს.მესხეთის, ქართლისა და კახეთის აზნაურები — ფეოდალური ძალები, რომელთა ნაწილიც თეოდოსს უჭერდა მხარს დემეტრე III-ის წინააღმდეგ ბრძოლაში.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.