ლეონ III
960–967 (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
ლეონ III გიორგი II-ის ძე იყო. გიორგი II აფხაზთა სამეფოს ერთ- ერთი ყველაზე ძლიერი მეფე გახლდათ და 922–957 წლებში მართავდა. ლეონ III მამის მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვან სახელმწიფო თანამდებობას იკავებდა. იგი ქართლის ერისთავად იყო დანიშნული, რაც მიუთითებს მის მნიშვნელოვან როლზე აფხაზთა სამეფოს აღმოსავლურ პოლიტიკაში. ლეონ III-ის მმართველობის შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტი მისმა ძმამ, დემეტრე III-მ, დაიკავა. მოგვიანებით დემეტრესა და მათ მეორე ძმას, თეოდოსს, შორის მწვავე ბრძოლა დაიწყო ტახტისათვის.
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
ლეონ III-ის ბავშვობის შესახებ სანდო წყაროებში დეტალური ცნობები შემონახული არ არის. მისი პოლიტიკური კარიერა მამის, გიორგი II-ის, მეფობის დროს დაიწყო. როდესაც გიორგი II-მ ქართლში საკუთარი ხელისუფლების განმტკიცება გადაწყვიტა, ლეონი ქართლის ერისთავად დანიშნა.ამ თანამდებობაზე ყოფნისას ლეონი მამის პოლიტიკის ერთ- ერთი მთავარი დამხმარე გახდა. იგი მონაწილეობდა კახეთის წინააღმდეგ განხორციელებულ სამხედრო მოქმედებებში. 957 წელს გიორგი II გარდაიცვალა იმ დროს, როდესაც ლეონი კახეთის წინააღმდეგ ლაშქრობაში იმყოფებოდა. შექმნილი ვითარების გამო ლეონმა კახეთის მეფე კვირიკე II-სთან ზავი დადო. კვირიკე II-მ თავი აფხაზთა მეფის ვასალად ცნო. ამის შემდეგ ლეონ III აფხაზთა სამეფოს ტახტზე ავიდა.
შიდა პოლიტიკა
ლეონ III-ის მმართველობის შესახებ ცნობები შედარებით მცირეა, თუმცა მისი პოლიტიკური საქმიანობა ძირითადად სამეფო ხელისუფლების შენარჩუნებასა და აფხაზთა სამეფოს გავლენის განმტკიცებას უკავშირდება. მეფობის დასაწყისში ლეონმა კახეთის მმართველთან შეთანხმებას მიაღწია და გარკვეული დროით აღმოსავლეთ საქართველოს მიმართულებით მშვიდობიანი მდგომარეობა დაამყარა. ამასთან, მისი მმართველობის პერიოდში, როგორც ჩანს, აფხაზთა სამეფოს გავლენა ქართლზე თანდათან დასუსტდა. ამის მიუხედავად, სამეფო კვლავ მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ძალად რჩებოდა.
საგარეო პოლიტიკა
ლეონ III-ის საგარეო პოლიტიკაში უმნიშვნელოვანესი ადგილი კახეთთან ურთიერთობას ეკავა. მამის, გიორგი II-ის, გარდაცვალების შემდეგ ლეონი იძულებული გახდა კახეთის მეფე კვირიკე II-სთან დაზავებულიყო. კვირიკე II-მ აღიარა აფხაზთა მეფის უზენაესობა და თავი მის ვასალად ცნო. თუმცა ეს მდგომარეობა ხანგრძლივი არ აღმოჩნდა. ლეონ III-მ მოგვიანებით კვლავ განაახლა ბრძოლა კახეთის დასაუფლებლად. ამგვარად, ლეონ III-ის მეფობის განმავლობაში კახეთის საკითხი აფხაზთა სამეფოს საგარეო და სამხედრო პოლიტიკის ერთ-ერთ მთავარ მიმართულებად დარჩა.
ბრძოლა კახეთისთვის
ლეონ III-ის მეფობის დასაწყისში კახეთის საკითხი მამის მმართველობის დროიდან გადმოყოლილი პრობლემა იყო. 957 წელს, როდესაც გიორგი II კახეთის წინააღმდეგ ლაშქრობაში იმყოფებოდა, იგი გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ლეონმა კვირიკე II-სთან ზავი დადო. შეთანხმების საფუძველზე კვირიკე II-მ აფხაზთა მეფის ვასალობა აღიარა. მოგვიანებით ლეონ III-მ კვლავ დაიწყო ბრძოლა კახეთის სამეფოს დასაუფლებლად. ამ ბრძოლაში მან საბოლოო წარმატებას ვერ მიაღწია. კახეთის საკითხის გაგრძელება ცხადყოფს, რამდენად მნიშვნელოვანი იყო აღმოსავლეთ საქართველოს კონტროლი აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური ძლიერებისთვის.
ქართლის მდგომარეობა
ლეონ III მეფობამდე ქართლის ერისთავი იყო. იგი ამ თანამდებობაზე მამამისმა, გიორგი II-მ, დანიშნა. გიორგი II-ის დროს აფხაზთა სამეფოს ქართლზე ძლიერი პოლიტიკური გავლენა ჰქონდა. ლეონ III-ის მეფობის პერიოდში ეს გავლენა, როგორც ჩანს, შესუსტდა. მიუხედავად ამისა, ლეონის წარსული როგორც ქართლის ერისთავისა და მისი მონაწილეობა აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ პროცესებში აჩვენებს, რომ იგიკარგად იყო ჩართული სამეფოს აღმოსავლურ პოლიტიკაში ჯერ კიდევ ტახტზე ასვლამდე.
ომები და მნიშვნელოვანი სამხედრო მოქმედებები
ლეონ III-ის სამხედრო საქმიანობა ძირითადად კახეთის მიმართულებას უკავშირდება. მამამისის მეფობის ბოლო წლებში ლეონი გიორგი II-სთან ერთად კახეთის წინააღმდეგ იბრძოდა. გიორგი II-ის გარდაცვალების შემდეგ ლეონმა კვირიკე II-სთან ზავი დადო. მოგვიანებით მან კვლავ განაახლა ბრძოლა კახეთის სამეფოს დასაუფლებლად, თუმცა საბოლოო მიზანს ვერ მიაღწია. ლეონ III-ის მეფობის შესახებ სხვა ფართომასშტაბიანი სამხედრო კამპანიების დეტალური და სანდო ცნობები შემონახული არ არის.
ტერიტორიული მდგომარეობა
ლეონ III-ის მეფობის დასაწყისში აფხაზთა სამეფოს გავლენა კახეთზეც ვრცელდებოდა. კვირიკე II-მ, ლეონთან დადებული შეთანხმების საფუძველზე, აფხაზთა მეფის უზენაესობა აღიარა. თუმცა მოგვიანებით ლეონ III-ის მცდელობა, კახეთი სრულად დაემორჩილებინა, წარმატებით არ დასრულებულა. GGeorgian Encyclopedia ამავე პერიოდში აფხაზთა სამეფოს გავლენა ქართლზე, როგორც ჩანს, შესუსტდა. მიუხედავად ამისა, ლეონ III-ის ეპოქაში სამეფო კვლავ მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ძალას წარმოადგენდა.
რელიგია, კულტურა და განათლებალეონ III-ის მმართველობის ერთ-ერთი ყველაზე
მნიშვნელოვანი მემკვიდრეობა დაკავშირებულია ქრისტიანულ კულტურასთან და საეკლესიო მშენებლობასთან. მის დროს აშენდა მოქვის ეკლესია, რომელიც ლეონ III-მ საკათედრო ტაძრად აქცია. მოქვის ტაძარი დღეს X საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ძეგლად მიიჩნევა. საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის მასალებიც „ქართლის ცხოვრების“ ცნობაზე დაყრდნობით ლეონ III-ს ტაძრის აღმშენებლად ასახელებს. IIverieli ლეონ III-ის სახელთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი ეპიგრაფიკული ძეგლია კუმურდოს ტაძრის წარწერა, რომელიც 964 წლით თარიღდება. ამ წარწერაში ლეონ III მეფედ არის მოხსენიებული. ლეონ III-ის ეპოქის საეკლესიო მშენებლობა ადასტურებს, რომ აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური გაძლიერება ქრისტიანული კულტურის განვითარებასაც ერწყმოდა.
მოქვის ტაძარი
ლეონ III-ის სახელთან დაკავშირებული ყველაზე ცნობილი კულტურული ძეგლი მოქვის ტაძარია. ტაძარი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს. იგი X საუკუნეში აშენდა და ლეონ III-მ საკათედრო ტაძრად აქცია. მოქვის ტაძარი მნიშვნელოვანი ძეგლია როგორც საქართველოს საეკლესიო ისტორიისთვის, ისე ქართული შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრებისთვის. მისი აშენება ლეონ III- ის მეფობის პერიოდის კულტურული და საეკლესიო საქმიანობის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია.
კუმურდოს წარწერალეონ III მოხსენიებულია კუმურდოს ტაძრის წარწერაში,
რომელიც 964 წლით თარიღდება. ეს ეპიგრაფიკული ძეგლი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ლეონ III-ის მეფობის ქრონოლოგიისა და მისი პოლიტიკური გავლენის დასადასტურებლად. კუმურდოს ტაძარი ჯავახეთში მდებარეობს და მისი წარწერა გვიჩვენებს, რომ ლეონ III-ის სახელთან დაკავშირებული პოლიტიკური და კულტურული სივრცე მხოლოდ დასავლეთ საქართველოს არ შემოიფარგლებოდა.
მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი
მოვლენები 957 — გიორგი II გარდაიცვალა კახეთის წინააღმდეგ ლაშქრობის დროს; ლეონმა კვირიკე II-სთან ზავი დადო. 957 — ლეონ III აფხაზთა სამეფოს ტახტზე ავიდა. ლეონ III-ის მეფობის დასაწყისი — კვირიკე II-მ აფხაზთა მეფის უზენაესობა აღიარა. X საუკუნის მეორე ნახევარი — ლეონ III-მ კვლავ განაახლა ბრძოლა კახეთის სამეფოს დასაუფლებლად, თუმცა საბოლოო მიზანს ვერ მიაღწია. 964 — ლეონ III მოხსენიებულია კუმურდოს ტაძრის წარწერაში. ლეონ III-ის მეფობის პერიოდი — აშენდა მოქვის ტაძარი, რომელიც მეფემ საკათედრო ტაძრად აქცია. დაახლოებით 967 — ლეონ III გარდაიცვალა და აფხაზთა სამეფოს ტახტი მისმა ძმამ, დემეტრე III-მ, დაიკავა. GGeorgian Encyclopedia+1
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ლეონ III დაახლოებით 967 წელს გარდაიცვალა.მის შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტი მისმა ძმამ, დემეტრე III- მ, დაიკავა. დემეტრეს მეფობის დროს სამეფოს წინაშე კვლავ მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გამოწვევები იდგა, მათ შორის ტახტისათვის ბრძოლა გიორგი II-ის კიდევ ერთ ვაჟთან, თეოდოსთან. ლეონ III-ის გარდაცვალების შემდეგ აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური ძლიერება ჯერ კიდევ მნიშვნელოვანი იყო, თუმცა შემდგომმა დინასტიურმა დაპირისპირებებმა მისი მდგომარეობა თანდათან შეასუსტა.
ისტორიული მნიშვნელობა
ლეონ III აფხაზთა სამეფოს X საუკუნის ძლიერი მეფეების რიგში იკავებს ადგილს. მისი მეფობის დროს აფხაზთა სამეფო კვლავ აქტიურად მონაწილეობდა აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკაში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ბრძოლა კახეთისთვის, რომელიც ჯერ გიორგი II-ის დროს მიმდინარეობდა და შემდეგ ლეონ III-მ გააგრძელა. ლეონ III-ის ისტორიული მნიშვნელობა მხოლოდ სამხედრო და პოლიტიკურ საქმიანობას არ უკავშირდება. მისი მეფობის პერიოდი მნიშვნელოვანი იყო ქართული ქრისტიანული კულტურისა და ხუროთმოძღვრების განვითარებისთვის. მოქვის ტაძარი მისი ეპოქის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი კულტურული ძეგლია, ხოლო 964 წლის კუმურდოს წარწერა ლეონ III-ის ისტორიული არსებობისა და მეფობის ეპოქის მნიშვნელოვანი ეპიგრაფიკული დადასტურებაა. ლეონ III-ის მეფობა ასევე მნიშვნელოვანია საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების წინარე ისტორიისთვის. X საუკუნის მეორე ნახევარში აფხაზთა სამეფო კვლავ ერთ-ერთ მთავარ ქართულ პოლიტიკურ ძალას წარმოადგენდა. თუმცა მისი გარდაცვალების შემდეგ დაწყებულმა დინასტიურმაბრძოლებმა სამეფოს პოლიტიკური სტაბილურობა შეარყია და საბოლოოდ იმ პროცესებს დაუდო საფუძველი, რომლებმაც ბაგრატ III-ის ეპოქაში ერთიანი ქართული სამეფოს ჩამოყალიბებამდე მიიყვანა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
957 — ლეონ III აფხაზთა მეფე გახდა. 957 — გიორგი II-ის გარდაცვალების შემდეგ ლეონ III-მ კვირიკე II-სთან ზავი დადო. 957 წლის შემდეგ — კვირიკე II-მ აფხაზთა მეფის უზენაესობა აღიარა. 964 — ლეონ III მოხსენიებულია კუმურდოს ტაძრის წარწერაში. დაახლოებით 967 — ლეონ III გარდაიცვალა. დაახლოებით 967 — აფხაზთა სამეფოს ტახტზე დემეტრე III ავიდა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გიორგი II — აფხაზთა მეფე და ლეონ III-ის მამა. დემეტრე III — ლეონ III-ის ძმა და მისი მემკვიდრე აფხაზთა სამეფოს ტახტზე. თეოდოს III — ლეონ III-ის ძმა, რომელიც მოგვიანებით დემეტრე III-ს ტახტისათვის დაუპირისპირდა. კვირიკე II — კახეთის მეფე, რომელიც ლეონ III-ს დაუპირისპირდა და გარკვეული პერიოდის განმავლობაში აფხაზთა მეფის უზენაესობა აღიარა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.