კონსტანტინე III
893–922 (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
კონსტანტინე III ბაგრატ I-ის ძე იყო. იგი იმ სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი გახლდათ, რომლის ხელისუფლებაც აფხაზთა სამეფოში ბაგრატ I-ის მიერ შავლიანთა დამარცხების შემდეგ აღდგა. კონსტანტინე III-ის მემკვიდრე მისი ძე, გიორგი II, გახდა. გიორგი II-მ 922 წელს დაიკავა აფხაზთა სამეფოს ტახტი და მამის მიერ დაწყებული პოლიტიკური კურსი გააგრძელა. ([nplg.gov.ge](https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/ %E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%9 6%E1%83%97%E1%83%90_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83% 9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D))## ბავშვობა და ტახტზე ასვლა კონსტანტინე III-ის ბავშვობის შესახებ სანდო წყაროებში დეტალური ცნობები არ არის შემონახული. დაახლოებით 893 წელს, ბაგრატ I-ის მეფობის დასრულების შემდეგ, კონსტანტინე III აფხაზთა სამეფოს ტახტზე ავიდა. მისი გამეფებით დაიწყო ხანგრძლივი მმართველობა, რომლის დროსაც აფხაზთა სამეფომ მნიშვნელოვანი პოლიტიკური წარმატებები მოიპოვა.
შიდა პოლიტიკა
კონსტანტინე III-ის მმართველობის მთავარი ამოცანა სამეფო ხელისუფლების გაძლიერება და აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური გავლენის გაფართოება იყო. მისი მეფობის დროს აფხაზთა სამეფომ განსაკუთრებით ძლიერი პოზიციები მოიპოვა ქართლში. კონსტანტინე III-მ 904 წელს ქართლი დაიკავა, რითაც აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური გავლენა აღმოსავლეთ საქართველოში მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ([georgianencyclopedia.ge](https:// georgianencyclopedia.ge/ka/form/27945)) კონსტანტინე III-ის მმართველობის პერიოდი ასევე უკავშირდება ჰერეთში ლაშქრობას, რომელიც მან კახეთის ქორეპისკოპოს კვირიკე I-თან ერთად განახორციელა. შედეგად მოკავშირეებმა ჰერეთის რამდენიმე მნიშვნელოვანი პუნქტი დაიკავეს და გაინაწილეს.
ქართლის დაპყრობა 904 წელს
კონსტანტინე III-ის მეფობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა 904 წელს ქართლის დაუფლება იყო. ქართლის ხელში ჩაგდებით აფხაზთა მეფემ თავისი სამეფოს პოლიტიკური გავლენა მნიშვნელოვნად გააფართოვა. ამ წარმატებამ იგი იმ დროის ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ ქართველ მმართველად აქცია.კონსტანტინე III-ის გაძლიერებამ მისი მეზობელი სახელმწიფოების მმართველთა შეშფოთება გამოიწვია. მის წინააღმდეგ გაერთიანდნენ სომეხთა მეფე სმბატ I და ქართველთა მეფე ადარნასე II. მათ კონსტანტინე III-ის წინააღმდეგ გაილაშქრეს და უფლისციხეს ალყა შემოარტყეს. საბოლოოდ ციხე აიღეს, ხოლო საზავო მოლაპარაკების დროს კონსტანტინე III შეიპყრეს. ([georgianencyclopedia.ge](https:// georgianencyclopedia.ge/ka/form/27945))
სმბატ I-სა და ადარნასე II-სთან დაპირისპირება
კონსტანტინე III-ის წინააღმდეგ სომეხთა მეფე სმბატ I და ქართველთა მეფე ადარნასე II გაერთიანდნენ. ამ დაპირისპირების საფუძველი კონსტანტინე III-ის მზარდი პოლიტიკური გავლენა იყო. იგი ქართლში გაძლიერდა და ცდილობდა საკუთარი პოზიციების განმტკიცებას აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ სივრცეში. მოკავშირეებმა კონსტანტინე III დაამარცხეს და შეიპყრეს. თუმცა მისი ტყვეობა ხანგრძლივი არ აღმოჩნდა. მოგვიანებით სმბატ I-სა და კონსტანტინე III-ს შორის შეთანხმება შედგა და სმბატმა მას უფლისციხე და მთელი ქართლი დაუბრუნა. ([georgianencyclopedia.ge](https://georgianencyclopedia.ge/ka/form/ 27945)) ამ მოვლენამ აჩვენა, რომ სამხედრო მარცხის მიუხედავად, კონსტანტინე III-მ შეძლო თავისი პოლიტიკური პოზიციის აღდგენა.
ჰერეთის ლაშქრობა
კონსტანტინე III-ის მეფობის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მოვლენა ჰერეთში განხორციელებული ლაშქრობა იყო. იგი კახეთის ქორეპისკოპოს კვირიკე I-თან ერთად ჰერეთში შეიჭრა. მოკავშირეებმა რამდენიმე მნიშვნელოვანი პუნქტი დაიკავეს და ტერიტორია ერთმანეთს გაუნაწილეს.მათ ხელში გადავიდა არიში, გავაზი და ორჭობი. ორჭობი კვირიკე I-ს ერგო. ეს წარმატება აფხაზთა სამეფოსა და კახეთის პოლიტიკური ძალების დროებით თანამშრომლობას ეფუძნებოდა. მოგვიანებით ჰერეთის მეფემ ადარნასე პატრიკმა შექმნილი ვითარებით ისარგებლა და დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნება შეძლო.
შიდა ქართლის პოლიტიკური მნიშვნელობა
კონსტანტინე III-ის მმართველობის პერიოდში შიდა ქართლი აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური ინტერესების ერთ-ერთ მთავარ მიმართულებად იქცა. 904 წელს მისი მიერ ქართლის დაკავებამ აფხაზთა სამეფოს გავლენა აღმოსავლეთ საქართველოში მნიშვნელოვნად გაზარდა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მდგომარეობა მუდმივი არ ყოფილა, კონსტანტინე III-მ შეძლო ქართლში თავისი პოლიტიკური პოზიციის აღდგენა სმბატ I-თან შეთანხმების შემდეგაც. 912–913 წლებით დათარიღებული სამწევრისის წარწერა კონსტანტინე მეფეს იხსენიებს. ეს ეპიგრაფიკული ძეგლი იმ პერიოდს მიეკუთვნება, როდესაც კონსტანტინე III ქართლის მნიშვნელოვან ნაწილს ფლობდა.
საგარეო პოლიტიკა
კონსტანტინე III-ის საგარეო პოლიტიკა აქტიურ და გაფართოებით ხასიათს ატარებდა. მისი მთავარი მიზანი იყო აფხაზთა სამეფოს გავლენის გაძლიერება საქართველოს სხვა პოლიტიკურ ერთეულებზე. იგი იბრძოდა ქართლის დასაუფლებლად და მონაწილეობდა ჰერეთის პოლიტიკურ საქმეებშიც. ამ პოლიტიკის შედეგად აფხაზთა სამეფო X საუკუნის დასაწყისში ერთ-ერთ უძლიერეს ქართულ პოლიტიკურ ძალად იქცა.საქართველოს ენციკლოპედიის შეფასებით, კონსტანტინე III- ისა და მისი მემკვიდრე გიორგი II-ის ეპოქაში აფხაზთა სამეფოს გაძლიერებამ იმ დონეს მიაღწია, რომ საქართველოს სამეფო-სამთავროებს შორის ჰეგემონობა X საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედამდე ძირითადად აფხაზთა მეფეების ხელში იყო. ([georgianencyclopedia.ge](https:// georgianencyclopedia.ge/ka/form/27945))
ურთიერთობა სომხეთთან
კონსტანტინე III-ს რთული ურთიერთობა ჰქონდა სომხეთის მეფე სმბატ I-თან. თავდაპირველად ისინი მოწინააღმდეგეები იყვნენ და სმბატმა ადარნასე II-სთან ერთად კონსტანტინე III-ის წინააღმდეგ გაილაშქრა. კონსტანტინე ტყვედაც ჩავარდა. შემდგომში მხარეებს შორის შეთანხმება შედგა. სმბატმა კონსტანტინე III-ს დაუბრუნა უფლისციხე და მთელი ქართლი. ეს ეპიზოდი აჩვენებს, რომ X საუკუნის დასაწყისში ქართული და სომხური სახელმწიფოების ურთიერთობა მხოლოდ სამხედრო დაპირისპირებით არ შემოიფარგლებოდა და პოლიტიკური შეთანხმებებიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა.
ურთიერთობა კახეთთან
კონსტანტინე III-ს მნიშვნელოვანი პოლიტიკური კავშირი ჰქონდა კახეთის ქორეპისკოპოს კვირიკე I-თან. მათ ერთად ილაშქრეს ჰერეთში და დაპყრობილი ტერიტორიები გაინაწილეს. ეს თანამშრომლობა იმ პერიოდის პოლიტიკური ვითარებისათვის მნიშვნელოვანი იყო, რადგან აფხაზთა სამეფო და კახეთის სამთავრო დროებით საერთო სამხედრო მიზნის გარშემო გაერთიანდნენ.## ტერიტორიული ცვლილებები კონსტანტინე III-ის მეფობისას აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური გავლენა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. 904 წელს მან ქართლი დაიკავა. შემდგომ კონფლიქტში იგი დამარცხდა და ტყვედ ჩავარდა, თუმცა სმბატ I-სთან შეთანხმების შედეგად კვლავ მიიღო უფლისციხე და მთელი ქართლი. ([georgianencyclopedia.ge](https:// georgianencyclopedia.ge/ka/form/27945)) კონსტანტინე III-მ კვირიკე I-თან ერთად ჰერეთშიც განახორციელა სამხედრო ლაშქრობა და დაიკავა არიში, გავაზი და ორჭობი. მოგვიანებით ჰერეთის მეფემ ადარნასე პატრიკმა დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნება შეძლო.
რელიგია, კულტურა და განათლება
კონსტანტინე III-ის მმართველობის პერიოდისთვის მნიშვნელოვანი საეკლესიო და კულტურული წყაროა ეპიგრაფიკული ძეგლები. ერედვის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერა და სამწევრისის წარწერა კონსტანტინე მეფეს იხსენიებს. სამწევრისის წარწერა კონსტანტინე მეფის ზეობის მე-20 წლით, 912–913 წლებით, თარიღდება. ეს წარწერები მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ კულტურის ისტორიისთვის, არამედ კონსტანტინე III-ის პოლიტიკური გავლენის დასადგენადაც, რადგან ისინი იმ ტერიტორიებზეა შექმნილი, რომლებზეც იმ პერიოდში აფხაზთა მეფის ხელისუფლება ვრცელდებოდა. კონსტანტინე III-ის მმართველობას ასევე უკავშირებენ ჩრდილოეთ კავკასიის მიმართულებით ქრისტიანობის გავრცელების პროცესს. საქართველოს ენციკლოპედიის ცნობით, კონსტანტინე III და მისი მემკვიდრე გიორგი II კოდორის ხეობიდან ჩრდილოეთ კავკასიაში ქრისტიანობას ავრცელებდნენ. ([georgianencyclopedia.ge](https:// georgianencyclopedia.ge/ka/form/27833))## მნიშვნელოვანი მოვლენები მისი მმართველობის პერიოდში დაახლოებით 893 — კონსტანტინე III აფხაზთა მეფე გახდა. 904 — კონსტანტინე III-მ ქართლი დაიკავა. 904 წლის შემდეგ — სმბატ I და ადარნასე II კონსტანტინე III-ის წინააღმდეგ გაერთიანდნენ, ალყა შემოარტყეს უფლისციხეს და იგი აიღეს. 904 წლის შემდეგ — საზავო მოლაპარაკების დროს კონსტანტინე III შეიპყრეს. შემდგომ — კონსტანტინე III-სა და სმბატ I-ს შორის შეთანხმება შედგა; სმბატმა მას უფლისციხე და მთელი ქართლი დაუბრუნა. 912–913 — სამწევრისის წარწერა, რომელშიც კონსტანტინე მეფეა მოხსენიებული. X საუკუნის დასაწყისი — კონსტანტინე III-მ კვირიკე I-თან ერთად ჰერეთში ილაშქრა და რამდენიმე მნიშვნელოვანი პუნქტი დაიკავა. დაახლოებით 922 — დასრულდა კონსტანტინე III-ის მეფობა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
კონსტანტინე III დაახლოებით 922 წელს გარდაიცვალა. მის შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტი მისმა ძემ, გიორგი II-მ, დაიკავა. კონსტანტინე III-მ მემკვიდრეს ძლიერი და ფართო პოლიტიკური გავლენის მქონე სამეფო დაუტოვა. გიორგი II-ის მეფობის დროს აფხაზთა სამეფომ ეს გავლენა კიდევ უფრო გააფართოვა და X საუკუნის შუა ხანებში დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთ უმთავრეს პოლიტიკურ ცენტრად დარჩა. ([nplg.gov.ge](https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/ %E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%97%E1%83%90_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83% 9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D))
ისტორიული მნიშვნელობა
კონსტანტინე III აფხაზთა სამეფოს გაძლიერების ეპოქის ერთ- ერთი მთავარი მეფე იყო. მისი მმართველობის დროს აფხაზთა სამეფომ განსაკუთრებით დიდი პოლიტიკური გავლენა მოიპოვა აღმოსავლეთ საქართველოში. 904 წელს ქართლის დაკავება და შემდეგ მისი დაბრუნება სმბატ I-სთან შეთანხმების შედეგად მეფის აქტიური პოლიტიკის მნიშვნელოვანი მაგალითებია. კონსტანტინე III-ის მმართველობის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მხარე იყო ჰერეთის მიმართულებით განხორციელებული ლაშქრობა. კვირიკე I-თან თანამშრომლობით მან რამდენიმე მნიშვნელოვანი პუნქტი დაიკავა და ამით აფხაზთა სამეფოს აღმოსავლეთ საზღვრების მიმართულებით გავლენა გაზარდა. მისი მეფობის პერიოდი ასევე მნიშვნელოვანია საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების ისტორიისთვის. აფხაზთა მეფის ჰეგემონობის გაძლიერებამ დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური სივრცეები კიდევ უფრო მჭიდროდ დააკავშირა. კონსტანტინე III-ის ეპოქაში აფხაზთა სამეფო უკვე აღარ იყო მხოლოდ დასავლეთ საქართველოს სახელმწიფო. იგი აქტიურად მონაწილეობდა ქართლის, ჰერეთისა და ზოგადად სამხრეთ კავკასიის პოლიტიკურ პროცესებში. კონსტანტინე III-ის მმართველობამ შექმნა ძლიერი პოლიტიკური საფუძველი, რომელიც მისმა მემკვიდრემ, გიორგი II-მ, განაგრძო. სწორედ კონსტანტინე III-ისა და გიორგი II-ის მმართველობის ხანაში მიაღწია აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკურმა გავლენამ განსაკუთრებულ მასშტაბს. ([georgianencyclopedia.ge](https://georgianencyclopedia.ge/ka/form/ 27945))## მნიშვნელოვანი თარიღები დაახლოებით 893 — კონსტანტინე III აფხაზთა მეფე გახდა. 904 — კონსტანტინე III-მ ქართლი დაიკავა. 904 წლის შემდეგ — სმბატ I-ისა და ადარნასე II-ის წინააღმდეგ ბრძოლა და კონსტანტინე III-ის ტყვედ ჩავარდნა. 904 წლის შემდეგ — კონსტანტინე III-სა და სმბატ I-ს შორის შეთანხმება; ქართლისა და უფლისციხის დაბრუნება კონსტანტინე III-ისთვის. 912–913 — სამწევრისის წარწერის შექმნა კონსტანტინე მეფის მოხსენიებით. X საუკუნის დასაწყისი — კონსტანტინე III-ისა და კვირიკე I-ის ლაშქრობა ჰერეთში. დაახლოებით 922 — კონსტანტინე III-ის მეფობის დასრულება.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ბაგრატ I — აფხაზთა მეფე და კონსტანტინე III-ის მამა. გიორგი II — კონსტანტინე III-ის ძე და მისი მემკვიდრე აფხაზთა სამეფოს ტახტზე. სმბატ I — სომეხთა მეფე, რომელიც კონსტანტინე III-ს დაუპირისპირდა და მოგვიანებით მასთან შეთანხმება დადო. ადარნასე II — ქართველთა მეფე, რომელიც სმბატ I-თან ერთად კონსტანტინე III-ის წინააღმდეგ იბრძოდა. კვირიკე I — კახეთის ქორეპისკოპოსი და კონსტანტინე III-ის მოკავშირე ჰერეთში განხორციელებულ ლაშქრობაში. ადარნასე პატრიკი — ჰერეთის მეფე, რომელმაც მოგვიანებით კონსტანტინე III-ისა და კვირიკე I-ის მიერ დაკავებული ტერიტორიები დაიბრუნა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.