ბაგრატ I
873–878 (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
ბაგრატ I დემეტრე II-ის ძე იყო. დემეტრე II აფხაზთა მეფე დაახლოებით 825–861 წლებში იყო, ხოლო ბაგრატის ბიძა გიორგი I 861–868 წლებში მეფობდა. გიორგი I-ის გარდაცვალების შემდეგ ბაგრატი აფხაზთა ტახტის კანონიერი მემკვიდრე იყო. თუმცა ტახტის ხელში ჩაგდება ივანე შავლიანმა შეძლო, რის გამოც ბაგრატს ქვეყნის დატოვება და ბიზანტიის იმპერიაში გაქცევა მოუხდა.ბაგრატმა მოგვიანებით ცოლად შეირთო ადარნასე შავლიანის ქვრივი, გვარამ მამფლის ასული. ამ ქორწინებით იგი შავლიანთა საგვარეულოსთანაც დაუკავშირდა. მათი შვილი იყო კონსტანტინე III, რომელიც შემდგომში აფხაზთა მეფე გახდა. ([georgianencyclopedia.ge](https://georgianencyclopedia.ge/ ka/form/23136?utm_source=chatgpt.com))
ბავშვობა და ტახტზე დაბრუნება
ბაგრატის ბავშვობისა და აღზრდის შესახებ სანდო წყაროებში დეტალური ცნობები არ არის შემონახული. გიორგი I-ის გარდაცვალების შემდეგ ბაგრატის წინააღმდეგ შეთქმულება მოაწყვეს გიორგი I-ის ქვრივმა და მთავარმა იოანე შავლიანმა. ქართული ისტორიული წყაროს ცნობით, ბაგრატის მოკვლა სცადეს და იგი ზღვაში გადააგდეს, თუმცა გადარჩა და კონსტანტინოპოლს, ბიზანტიის იმპერატორის კარს, შეაფარა თავი. ბიზანტიის იმპერატორის დახმარებით ბაგრატი დასავლეთ საქართველოში დაბრუნდა. მან დაამარცხა შავლიანთა მმართველი ადარნასე, ივანე შავლიანის ძე, და აფხაზთა სამეფოს ტახტი დაიკავა. ამით შავლიანთა დინასტიის მმართველობა დასრულდა. ([georgianencyclopedia.ge](https:// georgianencyclopedia.ge/ka/form/23136?utm_source=chatgpt.com))
შიდა პოლიტიკა
ბაგრატ I-ის მმართველობის შესახებ შემორჩენილი ცნობები უმეტესად მის სამხედრო და საგარეო-პოლიტიკურ საქმიანობას ეხება. ტახტის დაბრუნების შემდეგ მისი ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა აფხაზთა სამეფოში სამეფო ხელისუფლების განმტკიცება იყო. შავლიანთა მმართველობის დასრულებით მან აღადგინა თავისი დინასტიის ხელისუფლება. ბაგრატმა ასევე სცადა სამეფოს გავლენის განმტკიცება აღმოსავლეთ საქართველოსა და ტაო-კლარჯეთისმიმართულებით, სადაც იმ პერიოდში ბაგრატიონთა საგვარეულოს შიდა ბრძოლა მიმდინარეობდა.
საგარეო პოლიტიკა
ბაგრატ I-ის საგარეო პოლიტიკაში განსაკუთრებული ადგილი ეკავა ბიზანტიასთან ურთიერთობას. ბიზანტიის იმპერატორის დახმარებით ბაგრატმა შეძლო აფხაზეთში დაბრუნება და ტახტის დაკავება. ამგვარად, ბიზანტიის მხარდაჭერამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა შავლიანთა დინასტიის დამხობასა და ბაგრატის ხელისუფლების აღდგენაში. თუმცა ბაგრატ I ბიზანტიის დახმარებით მხოლოდ საკუთარი ტახტის დაბრუნებით არ შემოიფარგლა. მოგვიანებით მან ბიზანტიიდან გამოიყვანა თავისი ცოლისძმა ნასრა, გვარამ მამფლის ძე, და მხარი დაუჭირა მას ტაო-კლარჯეთში მიმდინარე დინასტიურ ბრძოლაში. ([georgianencyclopedia.ge] (https://georgianencyclopedia.ge/ka/form/23136? utm_source=chatgpt.com))
ნასრას მხარდაჭერა
ბაგრატ I-ის მეფობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა ნასრა ბაგრატიონის მხარდაჭერა იყო. ნასრა გვარამ მამფლის ძე და ბაგრატ I-ის ცოლისძმა იყო. ნასრა ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა დინასტიურ ბრძოლაში მონაწილეობდა. იგი დავით I კურაპალატის მკვლელობის შემდეგ ბიზანტიაში გაიქცა. ბაგრატ I-მ ნასრა ბიზანტიიდან დააბრუნა და მას საკუთარი სამხედრო ძალა მიაშველა. ბაგრატის მიზანი იყო ნასრასთვის მამის, გვარამ მამფლის, სამფლობელოს დაბრუნება. ([georgianencyclopedia.ge](https://georgianencyclopedia.ge/ka/form/ 23136?utm_source=chatgpt.com)) ბაგრატ I-ის ჩარევა ამ ბრძოლაში უშედეგო აღმოჩნდა. 888 წელს ბაგრატმა და ნასრამ მარცხი განიცადეს. ნასრა ბრძოლაში მოკლეს, ხოლო შიდა ქართლში საბოლოოპოლიტიკური უპირატესობა ვერც ერთმა მხარემ ვერ მოიპოვა. ([georgianencyclopedia.ge](https://www.georgianencyclopedia.ge/ka/ form/22665?utm_source=chatgpt.com))
ტაო-კლარჯეთის დინასტიური ბრძოლა
ბაგრატ I-ის მონაწილეობა ტაო-კლარჯეთის ბრძოლაში მხოლოდ ოჯახური ინტერესით არ იყო მნიშვნელოვანი. ამ დაპირისპირებამ ფართო რეგიონული მნიშვნელობა შეიძინა. IX საუკუნის 80-იანი წლებიდან ამიერკავკასიაში პოლიტიკური ჰეგემონობისთვის ერთმანეთს უპირისპირდებოდნენ აფხაზთა სამეფო და სომეხ ბაგრატუნთა სამეფო, სხვადასხვა მოკავშირე ძალებთან ერთად. ბაგრატ I-ის მიერ ნასრას მხარდაჭერაც ამ ფართო პოლიტიკური დაპირისპირების ნაწილი გახდა. ([georgianencyclopedia.ge](https://www.georgianencyclopedia.ge/ka/ form/22665?utm_source=chatgpt.com)) 888 წლის მარცხის შემდეგ ნასრა მოკლეს, ხოლო შიდა ქართლი ადგილობრივმა ფეოდალებმა დაიკავეს. ამ პროცესმა აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური გავლენა დროებით შეასუსტა.
ომები და მნიშვნელოვანი ბრძოლები
ბაგრატ I-ის მეფობის უმნიშვნელოვანესი სამხედრო მოვლენები დაკავშირებული იყო ორ ძირითად დაპირისპირებასთან. პირველი იყო ბრძოლა შავლიანთა წინააღმდეგ. ბიზანტიის სამხედრო დახმარებით ბაგრატი დასავლეთ საქართველოში დაბრუნდა, დაამარცხა ადარნასე შავლიანი და ტახტი დაიბრუნა. მეორე იყო ნასრას მხარდასაჭერად ტაო-კლარჯეთში განხორციელებული სამხედრო ჩარევა. 888 წელს ბაგრატ I-ისა და ნასრას მხარემ მარცხი განიცადა. ნასრა ბრძოლაში დაიღუპა, ხოლო ბაგრატმა თავისი პოლიტიკური მიზნის მიღწევა ვერ შეძლო. ([georgianencyclopedia.ge](https:// www.georgianencyclopedia.ge/ka/form/22665? utm_source=chatgpt.com))## ტერიტორიული ცვლილებები ბაგრატ I-ის მეფობის პერიოდში აფხაზთა სამეფოს ტერიტორიული გაფართოების შესახებ სანდო წყაროები კონკრეტულ და სრულ სურათს არ გვაძლევს. მისი მეფობის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მიზანი იყო შიდა ქართლსა და ტაო-კლარჯეთში გავლენის მოპოვება. თუმცა 888 წლის სამხედრო მარცხის შემდეგ ბაგრატმა ამ მიმართულებით სასურველ შედეგს ვერ მიაღწია. საქართველოს ენციკლოპედიის ცნობით, ამ ბრძოლების შედეგად შიდა ქართლი საბოლოოდ არც აფხაზთა მეფის ხელში აღმოჩნდა და არც მის მოწინააღმდეგეებს დაუკავებიათ. მას ადგილობრივი ფეოდალები დაეპატრონენ. ([georgianencyclopedia.ge](https://www.georgianencyclopedia.ge/ka/ form/22665?utm_source=chatgpt.com))
რელიგია, კულტურა და განათლება
ბაგრატ I-ის კულტურული და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ კონკრეტული, სანდოდ დადასტურებული ცნობები მწირია. მისი მეფობის მთავარი მოვლენები სამხედრო და დინასტიურ პოლიტიკას უკავშირდება.
ურთიერთობა ბიზანტიასთან
ბაგრატ I-ის პოლიტიკური კარიერისთვის ბიზანტიის იმპერიასთან ურთიერთობას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა. ბაგრატმა ბიზანტიის იმპერატორის დახმარებით დაიბრუნა აფხაზთა სამეფოს ტახტი. მოგვიანებით კი სწორედ ბიზანტიიდან გამოიყვანა ნასრა და მას სამხედრო დახმარება გაუწია. ამგვარად, ბაგრატ I-ის მმართველობის პერიოდში ბიზანტიის იმპერია აფხაზთა სამეფოს დინასტიურ და რეგიონულპოლიტიკაში მნიშვნელოვანი ფაქტორი იყო. ([georgianencyclopedia.ge](https://georgianencyclopedia.ge/ka/form/ 23136?utm_source=chatgpt.com))
დინასტიური ქორწინება
ტახტის დაბრუნების შემდეგ ბაგრატ I-მა ცოლად შეირთო ადარნასე შავლიანის ქვრივი, გვარამ მამფლის ასული. ეს ქორწინება განსაკუთრებით საინტერესოა დინასტიური თვალსაზრისით. ბაგრატმა, რომელმაც შავლიანთა ხელისუფლება დაამხო, ამავე საგვარეულოსთან დაკავშირებული ქალი შეირთო და ამით ორი დაპირისპირებული პოლიტიკური ჯგუფის ურთიერთობა გარკვეულწილად დააკავშირა. ამ ქორწინებიდან დაიბადა კონსტანტინე III, რომელიც მოგვიანებით აფხაზთა სამეფოს ტახტზე ავიდა. ([georgianencyclopedia.ge](https://georgianencyclopedia.ge/ka/form/ 23136?utm_source=chatgpt.com))
მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი
მოვლენები დაახლოებით 886–887 — ბაგრატ I ბიზანტიის დახმარებით დასავლეთ საქართველოში დაბრუნდა და ადარნასე შავლიანი დაამარცხა. დაახლოებით 887 — ბაგრატ I-მ აფხაზთა სამეფოს ტახტი დაიბრუნა და შავლიანთა დინასტიის მმართველობა დასრულდა. ტახტის დაბრუნების შემდეგ — ბაგრატ I-მა ცოლად შეირთო ადარნასე შავლიანის ქვრივი, გვარამ მამფლის ასული. IX საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოს — ბაგრატ I-მ მხარი დაუჭირა თავის ცოლისძმას, ნასრა გვარამის ძეს, ტაო- კლარჯეთის დინასტიურ ბრძოლაში. 888 — ბაგრატ I-მ და ნასრამ მარცხი განიცადეს; ნასრა ბრძოლაში მოკლეს.დაახლოებით 893 — დასრულდა ბაგრატ I-ის მეფობა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ბაგრატ I დაახლოებით 893 წელს გარდაიცვალა. მისი მემკვიდრე აფხაზთა სამეფოს ტახტზე მისი ძე კონსტანტინე III გახდა. კონსტანტინე III-ის მეფობის პერიოდში აფხაზთა სამეფო კვლავ გაძლიერდა და მისი პოლიტიკური გავლენა განსაკუთრებით გაიზარდა. ამ პროცესმა საბოლოოდ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური დაახლოების გზაზე. ([georgianencyclopedia.ge](https://www.georgianencyclopedia.ge/ka/ form/22665?utm_source=chatgpt.com)) ბაგრატ I-ის მმართველობის მთავარი შედეგი იყო აფხაზთა სამეფოს ტახტის დაბრუნება ლეონ II-ის დინასტიის ხელში და შავლიანთა მმართველობის დასრულება.
ისტორიული მნიშვნელობა
ბაგრატ I-ის მეფობა მნიშვნელოვანი გარდამტეხი ეტაპი იყო აფხაზთა სამეფოს ისტორიაში. მისი გამეფებით დასრულდა შავლიანთა დაახლოებით ორნახევარი ათწლეულის მმართველობა და აფხაზთა ტახტი კვლავ ლეონ II-ის შთამომავლებს დაუბრუნდა. ბაგრატ I-ის პოლიტიკა ასევე ასახავდა აფხაზთა სამეფოს მზარდ ინტერესს აღმოსავლეთ საქართველოსა და ტაო- კლარჯეთის მიმართ. მისი მონაწილეობა ნასრას ბრძოლაში აჩვენებს, რომ აფხაზთა სამეფო IX საუკუნის ბოლოს უკვე ფართო ამიერკავკასიური პოლიტიკური დაპირისპირების ერთ- ერთი მონაწილე იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ნასრას მხარდასაჭერად განხორციელებული სამხედრო კამპანია მარცხით დასრულდა, ბაგრატ I-ის მეფობის საერთო მნიშვნელობა მაინც დიდია. მისიმმართველობის შედეგად აღდგა ძველი სამეფო დინასტიის ხელისუფლება, ხოლო მისმა მემკვიდრემ, კონსტანტინე III-მ, აფხაზთა სამეფოს გაძლიერების გზა გააგრძელა. ბაგრატ I-ის ეპოქა ასევე მნიშვნელოვანია იმით, რომ აფხაზთა სამეფოს ისტორია სულ უფრო მჭიდროდ უკავშირდებოდა იმ პროცესებს, რომლებმაც შემდგომში საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების წინაპირობები შექმნა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
დაახლოებით 886–887 — ბაგრატ I-ის მიერ აფხაზთა სამეფოს ტახტის დაბრუნება. დაახლოებით 887 — ადარნასე შავლიანის დამარცხება და შავლიანთა მმართველობის დასრულება. 888 — ბაგრატ I-ისა და ნასრას მარცხი ტაო-კლარჯეთის დინასტიურ ბრძოლაში; ნასრას დაღუპვა. დაახლოებით 893 — ბაგრატ I-ის მეფობის დასრულება.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
დემეტრე II — აფხაზთა მეფე და ბაგრატ I-ის მამა. გიორგი I — აფხაზთა მეფე და ბაგრატ I-ის ბიძა. ივანე შავლიანი — აფხაზთა მეფე, რომელმაც გიორგი I-ის შემდეგ ტახტი დაიკავა და ბაგრატი ქვეყნიდან გააძევა. ადარნასე შავლიანი — ივანე შავლიანის ძე და აფხაზთა მეფე, რომელიც ბაგრატ I-მა დაამარცხა. გვარამ მამფალი — გავლენიანი ქართველი ბაგრატიონი, რომლის ასულიც ბაგრატ I-ის მეუღლე გახდა. ნასრა გვარამის ძე — ბაგრატ I-ის ცოლისძმა და მისი პოლიტიკური მოკავშირე ტაო-კლარჯეთის დინასტიურ ბრძოლაში.კონსტანტინე III — ბაგრატ I-ის ძე და მისი მემკვიდრე აფხაზთა სამეფოს ტახტზე. ბიზანტიის იმპერატორი — ბაგრატ I-ის მხარდამჭერი ტახტის დასაბრუნებლად ბრძოლაში.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.