ივანე I შავლიანი
868–871 (უზურპატორი)
წარმოშობა და ოჯახი
ივანე შავლიანი შავლიანთა საგვარეულოს წარმომადგენელი იყო. საქართველოს ენციკლოპედია მას პირდაპირ აფხაზთა მეფედ და შავლიანთა დინასტიის პირველ წარმომადგენლად მოიხსენიებს. ივანეს ვაჟი იყო ადარნასე, რომელიც მამის შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტზე ავიდა. შავლიანთა დინასტიური მდგომარეობის გასამყარებლად ივანემ თავისი ვაჟი ადარნასე გვარამ მამფლის ასულზე დააქორწინა. ამ ქორწინებით შავლიანებმა ბაგრატიონთა გავლენიან საგვარეულოსთან ნათესაური კავშირი დაამყარეს.
ტახტზე ასვლა
ივანე შავლიანი აფხაზთა ტახტზე დაახლოებით 868 წელს ავიდა, გიორგი I აღწეფელის გარდაცვალების შემდეგ. გიორგი I-ის შემდეგ ტახტის კანონიერი მემკვიდრე მისი ძმისშვილი, ბაგრატი — დემეტრე II-ის ვაჟი — იყო. თუმცა გიორგი I-ის ქვრივმა ბაგრატის გამეფებას წინააღმდეგობა გაუწია და ივანე შავლიანს დაუკავშირდა. საქართველოს ენციკლოპედიის მიხედვით, სწორედ გიორგი I- ის ქვრივის მხარდაჭერით შეძლო ივანე შავლიანმა ტახტის ხელში ჩაგდება. ამ მოვლენით აფხაზთა სამეფოში შავლიანთა დინასტიის მმართველობა დაიწყო. ბაგრატი იძულებული გახდა ბიზანტიის იმპერიაში გაქცეულიყო. მან მოგვიანებით ბიზანტიის მხარდაჭერა მიიღო და ტახტის დაბრუნებისთვის ბრძოლა დაიწყო.
დინასტიური ცვლილებაივანე შავლიანის გამეფებით აფხაზთა სამეფოს ტახტზე ახალი
დინასტია მოვიდა. ეს ცვლილება მხოლოდ სამეფო ოჯახის შიდა დაპირისპირება არ ყოფილა. იგი იმ პერიოდის დასავლეთ საქართველოს რთულ პოლიტიკურ ვითარებას ასახავდა, როდესაც სამეფო ტახტისათვის სხვადასხვა გავლენიანი საგვარეულო და პოლიტიკური ძალა იბრძოდა. შავლიანთა ხელისუფლების ლეგიტიმაციის განმტკიცების მიზნით ივანემ თავისი ვაჟი ადარნასე გვარამ მამფლის ასულზე დააქორწინა. ამ გზით შავლიანები ბაგრატიონთა სამეფო სახლთან დაუახლოვდნენ.
შიდა პოლიტიკა
ივანე შავლიანის საშინაო პოლიტიკის შესახებ დეტალური ცნობები შემონახული არ არის. თუმცა ცნობილია მისი ერთ- ერთი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ნაბიჯი — საკუთარი ვაჟის, ადარნასეს, დინასტიური ქორწინება გვარამ მამფლის ასულზე. ეს ქორწინება შავლიანთა ხელისუფლების პოლიტიკური პოზიციების განმტკიცებას ემსახურებოდა და მათ ბაგრატიონთა საგვარეულოსთან დააკავშირა. ივანესა და მისი ვაჟის მმართველობის პერიოდში აფხაზთა სამეფო კვლავ მონაწილეობდა იმდროინდელ საერთო ქართულ პოლიტიკურ ბრძოლებში და ცდილობდა დასავლეთ საქართველოს გავლენის განმტკიცებას.
საგარეო და საერთო-ქართული პოლიტიკა
შავლიანთა მეფობის პერიოდში აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური ინტერესები მხოლოდ დასავლეთ საქართველოთი არ შემოიფარგლებოდა. საქართველოს ენციკლოპედიის მიხედვით, ივანე შავლიანი და მისი ვაჟი ადარნასე, წინა დინასტიის მეფეების მსგავსად, აგრძელებდნენ ბრძოლას საქართველოში პოლიტიკური ჰეგემონობის მოსაპოვებლად.ამ პერიოდში აფხაზთა სამეფო ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ძალა იყო იმ ფართო პოლიტიკური პროცესისა, რომელიც ქართული სამეფო-სამთავროების ურთიერთბრძოლასა და მათი გავლენის გადანაწილებას უკავშირდებოდა.
შიდა ქართლის საკითხი
ივანე შავლიანის გამეფებამდე გიორგი I აღწეფელმა შიდა ქართლი დაიპყრო და იქ თავისი ძმისშვილი ბაგრატი ერისთავად დანიშნა. გიორგი I-ის გარდაცვალებისა და ბაგრატის გაქცევის შემდეგ აფხაზთა სამეფოს მდგომარეობა შეიცვალა. შავლიანთა ხელისუფლების დამყარებამ დროებით შეასუსტა წინა დინასტიის პოლიტიკური პოზიციები. საქართველოს ენციკლოპედიის მიხედვით, შავლიანთა მმართველობის დაახლოებით ოცი წლის განმავლობაში აფხაზთა სამეფომ შიდა ქართლში ადრე მოპოვებული მდგომარეობის შენარჩუნება ვერ შეძლო. ამ პერიოდში ქართლზე გავლენისათვის ბრძოლა კვლავ სხვადასხვა ქართულ პოლიტიკურ ძალას შორის მიმდინარეობდა.
ურთიერთობა ბაგრატთან
ივანე შავლიანის მეფობის მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე იყო ბაგრატი, დემეტრე II-ის ვაჟი და გიორგი I- ის ძმისშვილი. გიორგი I-ის გარდაცვალების შემდეგ ბაგრატი ტახტის კანონიერ მემკვიდრედ მიიჩნეოდა, თუმცა მისი გამეფება არ დაუშვეს. ბაგრატი ბიზანტიაში გაიქცა და იქ იმპერატორის კარზე შეაფარა თავი. ივანე შავლიანის გარდაცვალების შემდეგ ტახტი მისმა ვაჟმა ადარნასემ დაიკავა, მაგრამ შავლიანთა მმართველობა საბოლოოდ სწორედ ბაგრატის დაბრუნებამ დაასრულა.
ბიზანტიასთან ურთიერთობაბიზანტიის იმპერიას მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდა აფხაზთა
სამეფოს შიდა დინასტიურ ბრძოლაში. ბაგრატმა, რომელიც ივანე შავლიანის გამეფების შემდეგ ბიზანტიაში გაიქცა, იმპერატორისგან მხარდაჭერა მიიღო. მოგვიანებით ბიზანტიური სამხედრო დახმარებით იგი დასავლეთ საქართველოში დაბრუნდა და შავლიანთა წინააღმდეგ ბრძოლა დაიწყო. ამ მოვლენამ საბოლოოდ აფხაზთა სამეფოს ტახტზე ძველი დინასტიის დაბრუნებას შეუწყო ხელი.
ტერიტორიული ცვლილებები
ივანე შავლიანის მეფობის პერიოდში აფხაზთა სამეფოს ტერიტორიული გაფართოების შესახებ სანდო წყაროებში ისეთი კონკრეტული ცნობები არ მოიპოვება, რომლებიც ზუსტი ტერიტორიული ცვლილებების აღწერის საშუალებას იძლევა. ამასთან, შავლიანთა მმართველობის პერიოდში აფხაზთა სამეფომ შიდა ქართლზე გიორგი I-ის დროს მოპოვებული კონტროლი ვერ შეინარჩუნა და ქართლში პოლიტიკური მდგომარეობა შეიცვალა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
ივანე შავლიანის რელიგიური, კულტურული და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ სანდო წყაროებში დეტალური ცნობები არ არის შემონახული. ამიტომ მის მმართველობასთან კონკრეტული საეკლესიო ან კულტურული პროექტების დაკავშირება საფუძვლიანი არ იქნებოდა.
დინასტიური კავშირი ბაგრატიონებთან
ივანე შავლიანის პოლიტიკური საქმიანობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი მისი ვაჟის, ადარნასეს, ქორწინება იყო.ივანემ ადარნასე ცოლად შერთო გვარამ მამფლის ასული. ამ გზით შავლიანთა სახლი ბაგრატიონთა გავლენიან საგვარეულოს დაუკავშირდა. ქორწინებას პოლიტიკური მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან ახალი დინასტიისთვის მნიშვნელოვანი იყო თავისი მდგომარეობის განმტკიცება და გავლენიან ქართულ საგვარეულოებთან კავშირის დამყარება.
მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი
მოვლენები დაახლოებით 868 — გიორგი I აღწეფელის გარდაცვალების შემდეგ ივანე შავლიანმა აფხაზთა სამეფოს ტახტი დაიკავა. დაახლოებით 868 — აფხაზთა სამეფოში შავლიანთა დინასტიის მმართველობა დაიწყო. 868 წლის შემდეგ — გიორგი I-ის ძმისშვილი და ტახტის კანონიერი მემკვიდრე ბაგრატი ბიზანტიაში გაიქცა. ივანე შავლიანის მეფობის პერიოდში — მან თავისი ვაჟი ადარნასე გვარამ მამფლის ასულზე დააქორწინა. IX საუკუნის მეორე ნახევარი — შავლიანთა მმართველობის პერიოდში აფხაზთა სამეფო აგრძელებდა ბრძოლას ქართულ პოლიტიკურ სივრცეში ჰეგემონობის მოსაპოვებლად. დაახლოებით 879–880 — ივანე შავლიანი გარდაიცვალა და აფხაზთა ტახტზე მისი ვაჟი ადარნასე ავიდა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ივანე შავლიანის გარდაცვალების ზუსტი თარიღი წყაროებში ერთნაირად არ არის დადგენილი. მისი მეფობის დასასრულს დაახლოებით 879–880 წლებით ათარიღებენ. ივანეს შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტი მისმა ვაჟმა, ადარნასემ, დაიკავა. ამით შავლიანთა მმართველობა გაგრძელდა, თუმცა დიდხანს არ გასტანა.ადარნასეს მეფობის დროს ბიზანტიიდან დაბრუნებულმა ბაგრატმა ტახტის დასაბრუნებლად ბრძოლა დაიწყო. საბოლოოდ მან შავლიანთა დინასტიის მმართველობა დაამხო და აფხაზთა სამეფოში ძველი დინასტიის ხელისუფლება აღადგინა.
ისტორიული მნიშვნელობა
ივანე შავლიანის ისტორიული მნიშვნელობა პირველ რიგში იმით განისაზღვრება, რომ იგი აფხაზთა სამეფოს ტახტზე მოსული შავლიანთა დინასტიის პირველი მეფე იყო. მისი გამეფება გიორგი I-ის შემდეგ განვითარებული დინასტიური კრიზისის შედეგი გახდა. ივანემ ტახტი გიორგი I- ის ქვრივის მხარდაჭერით დაიკავა, ხოლო გიორგი I-ის კანონიერი მემკვიდრე ბაგრატი ბიზანტიაში გაიქცა. ივანე შავლიანმა თავისი მოკლე მმართველობის პერიოდში მოახერხა ახალი დინასტიის ხელისუფლების დამყარება. მისი პოლიტიკური კურსის მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო შავლიანთა პოზიციების განმტკიცება და სხვა გავლენიან ქართულ საგვარეულოებთან კავშირების შექმნა. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა მისი ვაჟის, ადარნასეს, ქორწინებას გვარამ მამფლის ასულზე, რომელმაც შავლიანთა სახლი ბაგრატიონთა საგვარეულოს დაუკავშირა. შავლიანთა მმართველობა, საბოლოოდ, ხანმოკლე აღმოჩნდა. რამდენიმე წლის შემდეგ ბაგრატმა ბიზანტიის დახმარებით ტახტი დაიბრუნა და აფხაზთა სამეფოში ძველი დინასტიის ხელისუფლება აღადგინა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
დაახლოებით 868 — ივანე შავლიანი აფხაზთა მეფე გახდა. დაახლოებით 868 — აფხაზთა სამეფოში შავლიანთა დინასტიის მმართველობა დაიწყო.868 წლის შემდეგ — ბაგრატი, დემეტრე II-ის ვაჟი და ტახტის კანონიერი მემკვიდრე, ბიზანტიაში გაიქცა. დაახლოებით 879–880 — ივანე შავლიანი გარდაიცვალა. დაახლოებით 879–880 — აფხაზთა ტახტი ივანე შავლიანის ვაჟმა, ადარნასემ, დაიკავა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
გიორგი I აღწეფელი — აფხაზთა მეფე, რომლის გარდაცვალების შემდეგაც ივანე შავლიანმა ტახტი დაიკავა. ბაგრატი — დემეტრე II-ის ვაჟი, გიორგი I-ის ძმისშვილი და აფხაზთა ტახტის კანონიერი მემკვიდრე, რომელმაც ივანე შავლიანის გამეფების შემდეგ ბიზანტიას შეაფარა თავი. ადარნასე შავლიანი — ივანე შავლიანის ვაჟი და მისი მემკვიდრე აფხაზთა სამეფოს ტახტზე. გვარამ მამფალი — ბაგრატიონთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, რომლის ასულზეც ივანემ თავისი ვაჟი ადარნასე დააქორწინა. ბიზანტიის იმპერატორი — ბაგრატის პოლიტიკური მოკავშირე, რომელმაც მას შავლიანთა წინააღმდეგ ბრძოლაში მხარდაჭერა აღმოუჩინა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.