გიორგი I
861–868 (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
გიორგი I აფხაზთა სამეფოს დამაარსებელი ლეონ II-ის ძე იყო. შესაბამისად, იგი იმ დინასტიის წარმომადგენელი გახლდათ, რომელმაც VIII საუკუნის ბოლოს დასავლეთ საქართველოში ძლიერი სამეფო შექმნა. გიორგი I-ის უფროსი ძმები იყვნენ თეოდოს II და დემეტრე II, რომლებიც მის გამეფებამდე აფხაზთა სამეფოს მართავდნენ. დემეტრე II-ის ვაჟი ბაგრატი გიორგი I-ის ძმისშვილი იყო და მოგვიანებით მისი პოლიტიკური საქმიანობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფიგურად გვევლინება. NNational Library of Georgia+1
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
გიორგი I-ის ბავშვობის შესახებ სანდო ისტორიული წყაროები დეტალურ ცნობებს არ გვაწვდის. ცნობილია, რომ გამეფებამდე მას ეკუთვნოდა საუფლისწულო მამული აღწეფი, რის გამოცისტორიულ წყაროებში იგი „გიორგი აღწეფელის“ სახელითაც არის ცნობილი. დაახლოებით 861 წელს, დემეტრე II-ის შემდეგ, გიორგი I აფხაზთა სამეფოს ტახტზე ავიდა. მისი მმართველობა 868 წლამდე გაგრძელდა.
შიდა პოლიტიკა
გიორგი I-ის მმართველობის შესახებ შემორჩენილი ცნობები განსაკუთრებით მის საგარეო-პოლიტიკურ და სამხედრო საქმიანობას ეხება. მისი მთავარი პოლიტიკური მიზანი იყო აფხაზთა სამეფოს გავლენის გაფართოება და ქართლზე კონტროლის მოპოვება. ამ მხრივ მან თავისი წინამორბედების პოლიტიკა გააგრძელა, თუმცა გიორგი I-ის დროს ეს მიზანი დროებით წარმატებით დასრულდა. „მატიანე ქართლისას“ ცნობით, გიორგი I-მ დაიპყრო ქართლი და იქ ერისთავად თავისი ძმისშვილი, დემეტრე II-ის ვაჟი ბაგრატი, დანიშნა. ეს ფაქტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან აფხაზთა სამეფოს მმართველმა დასავლეთ საქართველოს ფარგლებს მიღმა, შიდა ქართლში, საკუთარი ხელისუფლების წარმომადგენელი დაამკვიდრა. GGeorgian Encyclopedia
შიდა ქართლის დაუფლება
გიორგი I-ის მეფობის ყველაზე მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მოვლენა შიდა ქართლის დაპყრობა იყო. ქართული ისტორიული წყაროს მიხედვით, გიორგი I-მ ქართლი დაიპყრო და იქ ერისთავად თავისი ძმისშვილი ბაგრატი დანიშნა. ამგვარად, აფხაზთა სამეფოს ხელისუფლებამ შიდა ქართლში საკუთარი ადმინისტრაციული წარმომადგენელი დაამკვიდრა. საქართველოს ენციკლოპედია აღნიშნავს, რომ IX საუკუნის მეორე ნახევრიდან დასავლეთ საქართველოს მეფეები უკვე უშუალოდ საკუთარი ხელისუფლების დამყარებისთვის იბრძოდნენ შიდა ქართლში. გიორგი I-ის მიერ ქართლის დაპყრობა ამ პროცესის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო. ეს წარმატება, თუმცა, ხანგრძლივი არ აღმოჩნდა. გიორგი I-ის გარდაცვალების შემდეგ აფხაზთა სამეფოში ტახტისათვის ბრძოლა დაიწყო და სამეფოს პოლიტიკური მდგომარეობა დროებით დასუსტდა.
ბაგრატის დანიშვნა ქართლის ერისთავად
გიორგი I-ის მიერ შიდა ქართლში ბაგრატის ერისთავად დანიშვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა. ბაგრატი დემეტრე II-ის ვაჟი და შესაბამისად გიორგი I-ის ძმისშვილი იყო. მისი დანიშვნით გიორგი I-მ ქართლში ხელისუფლება საკუთარი სამეფო სახლის წარმომადგენელს ჩააბარა. ეს გადაწყვეტილება მხოლოდ სამხედრო გამარჯვებით მიღწეული ტერიტორიის კონტროლს არ ნიშნავდა — ის აფხაზთა სამეფოს მიერ ქართლში პოლიტიკური ხელისუფლების დამყარების მცდელობასაც წარმოადგენდა.
საგარეო პოლიტიკა
გიორგი I-ის საგარეო პოლიტიკის მთავარი მიმართულება ქართლში აფხაზთა სამეფოს გავლენის განმტკიცება იყო. მისი წინამორბედი მეფეების მსგავსად, გიორგი I ცდილობდა ქართლის დაუფლებას. განსხვავება ის იყო, რომ მისი მმართველობის დროს ეს მცდელობა დროებით წარმატებითდასრულდა და აფხაზთა სამეფომ შიდა ქართლზე კონტროლი დაამყარა. გიორგი I-ის მიერ ქართლში საკუთარი ერისთავის დანიშვნა აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური გავლენის მნიშვნელოვან გაფართოებას ნიშნავდა.
ურთიერთობა სხვა ქართულ პოლიტიკურ ძალებთან
IX საუკუნის მეორე ნახევარში ქართლისთვის ბრძოლაში რამდენიმე ქართული პოლიტიკური ძალა იყო ჩართული. აფხაზთა სამეფოს ინტერესები განსაკუთრებით ეჯახებოდა იმ ძალებს, რომლებიც აღმოსავლეთ საქართველოში საკუთარი გავლენის განმტკიცებას ცდილობდნენ. გიორგი I-ის მმართველობის დროს აფხაზთა სამეფომ ქართლში დროებით გაიმარჯვა და იქ თავისი წარმომადგენელი დანიშნა. ამ პროცესმა დასავლეთ საქართველოს მეფეების პოლიტიკური გავლენა აღმოსავლეთის მიმართულებით მნიშვნელოვნად გაზარდა.
ტერიტორიული ცვლილებები
გიორგი I-ის მეფობის პერიოდში აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური გავლენა შიდა ქართლზე გავრცელდა. ქართლის დაპყრობა მისი მმართველობის ყველაზე მნიშვნელოვანი ტერიტორიული წარმატება იყო. თუმცა ეს კონტროლი დროებითი აღმოჩნდა და გიორგი I-ის გარდაცვალების შემდეგ აფხაზთა სამეფოში დაწყებულმა დინასტიურმა დაპირისპირებამ სამეფოს მდგომარეობა შეასუსტა.
რელიგია, კულტურა და განათლება
გიორგი I-ის რელიგიური, კულტურული და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ სანდო წყაროებში დეტალური ცნობებიარ არის შემონახული. ამიტომ მის მმართველობასთან კონკრეტული საეკლესიო ან კულტურული ღონისძიებების დაკავშირება საფუძვლიანი არ იქნება.
მნიშვნელოვანი მოვლენები მისი მმართველობის
პერიოდში 861 — გიორგი I აფხაზთა მეფე გახდა. IX საუკუნის მეორე ნახევარი — გიორგი I-მ გააგრძელა აფხაზთა მეფეების ბრძოლა ქართლზე პოლიტიკური გავლენის მოსაპოვებლად. გიორგი I-ის მმართველობის პერიოდში — აფხაზთა სამეფომ შიდა ქართლი დაიკავა. გიორგი I-ის მმართველობის პერიოდში — შიდა ქართლში ერისთავად დაინიშნა მისი ძმისშვილი ბაგრატი, დემეტრე II-ის ვაჟი. 864 — არმაზში აღმოჩენილ ერთ-ერთ ეკლესიის წარწერაში მოხსენიებულია გიორგი მეფე; წარწერა გიორგი I-ის მეფობის წლებით, კერძოდ 864 წლით, თარიღდება. IIverieli 868 — დასრულდა გიორგი I-ის მეფობა. მისი გარდაცვალების შემდეგ აფხაზთა სამეფოში ტახტისათვის ბრძოლა დაიწყო.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
გიორგი I 868 წელს გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების შემდეგ აფხაზთა სამეფოში ტახტისათვის ბრძოლა დაიწყო. გიორგი I-ის მემკვიდრედ მისი ძმისშვილი, ბაგრატი, უნდა გამხდარიყო, თუმცა ტახტის ხელში ჩაგდება შავლიანთა საგვარეულოს წარმომადგენლებმა შეძლეს. გიორგი I-ის ქვრივმა მხარი იოანე შავლიანს დაუჭირა და შედეგად აფხაზთა სამეფოს ტახტზე ახალი დინასტიური სახლი დამკვიდრდა. ბაგრატი იძულებული გახდა გაქცეულიყო. მოგვიანებით იგი ბიზანტიის იმპერიაში გადავიდა და იქიდან დახმარების მიღება შეძლო. საბოლოოდ, 881 წელს ბაგრატმა აფხაზთა სამეფოს ტახტი დაიბრუნა.
ისტორიული მნიშვნელობა
გიორგი I-ის მმართველობის მთავარი ისტორიული მნიშვნელობა შიდა ქართლის დროებით დაპყრობასა და აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური გავლენის აღმოსავლეთის მიმართულებით გაფართოებაში მდგომარეობს. მისი მმართველობის დროს აფხაზთა სამეფომ პირველად შეძლო შიდა ქართლზე საკუთარი ხელისუფლების დამყარება და იქ სამეფო სახლის წარმომადგენლის ერისთავად დანიშვნა. ეს მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო დასავლეთ საქართველოს სამეფოს მიერ საერთო ქართული პოლიტიკური სივრცისათვის ბრძოლაში. გიორგი I-ის მმართველობამ ასევე აჩვენა, რომ აფხაზთა სამეფო უკვე მხოლოდ დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ძალა აღარ იყო და აქტიურად ცდილობდა აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ პროცესებში მონაწილეობას. მისი გარდაცვალების შემდეგ დაწყებულმა დინასტიურმა დაპირისპირებამ აფხაზთა სამეფო დროებით დაასუსტა, თუმცა გიორგი I-ის მიერ მიღწეული პოლიტიკური წარმატება მნიშვნელოვანი ეტაპი დარჩა აფხაზთა სამეფოსა და მთლიანად შუა საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების ისტორიაში.
მნიშვნელოვანი თარიღები
861 — გიორგი I აფხაზთა მეფე გახდა.864 — არმაზის ეკლესიის წარწერა, რომელიც გიორგი I-ის მეფობის წლებით თარიღდება. IX საუკუნის მეორე ნახევარი — გიორგი I-მ შიდა ქართლი დაიპყრო და იქ ერისთავად თავისი ძმისშვილი ბაგრატი დანიშნა. 868 — გიორგი I გარდაიცვალა; აფხაზთა სამეფოში ტახტისათვის ბრძოლა დაიწყო.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ლეონ II — აფხაზთა მეფე და გიორგი I-ის მამა, აფხაზთა სამეფოს დამაარსებელი. თეოდოს II — გიორგი I-ის ძმა და აფხაზთა მეფე. დემეტრე II — გიორგი I-ის ძმა და აფხაზთა მეფე. ბაგრატი — დემეტრე II-ის ვაჟი, გიორგი I-ის ძმისშვილი და მის მიერ შიდა ქართლში დანიშნული ერისთავი. იოანე შავლიანი — აფხაზთა დიდგვაროვანი, რომელმაც გიორგი I-ის გარდაცვალების შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტი დაიკავა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.