დემეტრე II
825–861 (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
დემეტრე II ლეონ II-ის ძე იყო. ლეონ II აფხაზთა სამეფოს დამაარსებლად და პირველ მეფედ არის ცნობილი. დემეტრეს უფროსი ძმა თეოდოს II იყო, რომლის გარდაცვალების შემდეგაც დემეტრემ აფხაზთა სამეფოს ტახტი დაიკავა.დემეტრეს ოჯახური ცხოვრების შესახებ სანდო წყაროები დეტალურ ცნობებს არ გვაწვდის, ამიტომ მისი მეუღლისა და შვილების შესახებ დაუდასტურებელი ცნობები აქ არ არის შეტანილი.
ტახტზე ასვლა
დაახლოებით 825 წელს, თეოდოს II-ის გარდაცვალების შემდეგ, აფხაზთა სამეფოს მეფე დემეტრე II გახდა. მას მემკვიდრეობით ერგო სახელმწიფო, რომელიც ლეონ II-ის დროს ჩამოყალიბდა და თეოდოს II-ის მმართველობის პერიოდში უკვე აქტიურად იყო ჩართული აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. დემეტრე II-ის მეფობის მთავარი ამოცანა გახდა ამ სახელმწიფოს დამოუკიდებლობის შენარჩუნება და მის წინააღმდეგ მიმართული ბიზანტიური და არაბული სამხედრო- პოლიტიკური ზეწოლის მოგერიება.
შიდა პოლიტიკა
დემეტრე II-ის საშინაო პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება დასავლეთ საქართველოში აღმოსავლეთ საქართველოს ეკლესიის გავლენის განმტკიცება იყო. ამ პოლიტიკის ფარგლებში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა გრიგოლ ხანცდელმა. ეროვნული ბიბლიოთეკისა და საქართველოს ენციკლოპედიის ცნობით, დემეტრე II ხელს უწყობდა დასავლეთ საქართველოში ქართული მონასტრის დაარსებას, რაც დასავლეთ საქართველოს საეკლესიო და კულტურულ სივრცესთან დაკავშირებას ემსახურებოდა. დემეტრე II-ის მმართველობის პერიოდში აფხაზთა სამეფო თანდათან უფრო მჭიდროდ უკავშირდებოდა ქართული პოლიტიკური და კულტურული სივრცის სხვა ცენტრებს.## ბიზანტიასთან დაპირისპირება დემეტრე II-ის მმართველობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიმართულება ბიზანტიის იმპერიის წინააღმდეგ ბრძოლა იყო. IX საუკუნის 40-იან წლებში ბიზანტიელებმა რამდენჯერმე სცადეს დასავლეთ საქართველოში საკუთარი პოლიტიკური გავლენის აღდგენა. დემეტრე II-მ ამ სამხედრო მოქმედებებს წინააღმდეგობა გაუწია და ბიზანტიელთა ლაშქარი არაერთხელ დაამარცხა. ეს გამარჯვებები მნიშვნელოვანი იყო აფხაზთა სამეფოს დამოუკიდებლობისთვის, რადგან ბიზანტიის იმპერია დასავლეთ საქართველოს მიმართ საკუთარ გავლენას კვლავ ცდილობდა. დემეტრე II-ის მმართველობის პერიოდში აფხაზთა სამეფომ შეძლო შეენარჩუნებინა დამოუკიდებელი პოლიტიკური მდგომარეობა და ბიზანტიის მხრიდან პირდაპირი კონტროლის აღდგენა არ დაუშვა.
არაბთა წინააღმდეგ ბრძოლა
დემეტრე II-ის მეფობის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება არაბთა სახალიფოს წინააღმდეგ ბრძოლა იყო. IX საუკუნის შუა ხანებში არაბთა ხელისუფლება საქართველოში კვლავ ცდილობდა საკუთარი გავლენის განმტკიცებას. 853 წელს საქართველოში შემოიჭრა აბასიანთა სარდალი ბუღა თურქი. დემეტრე II ბუღა თურქის წინააღმდეგ გამოვიდა. მისი წინააღმდეგობა არაბთა სამხედრო ძალების წინააღმდეგ მიმართული ფართო ქართული ბრძოლის ნაწილი იყო. ბუღა თურქის ლაშქრობის შედეგად არაბებმა საქართველოს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ცენტრი დაარბიეს, თუმცააფხაზთა სამეფო კვლავ დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ერთეულად დარჩა.
ბრძოლა ქართლისთვის
დემეტრე II მხოლოდ დასავლეთ საქართველოს დაცვით არ შემოიფარგლებოდა. იგი მონაწილეობდა ქართლის პოლიტიკური მდგომარეობისათვის ბრძოლაშიც. მისი მეფობის პერიოდში აფხაზთა სამეფოს მმართველები ცდილობდნენ ქართლში საკუთარი პოლიტიკური გავლენის განმტკიცებას. ეს პოლიტიკა შემდგომში დემეტრე II-ის მემკვიდრეებმა კიდევ უფრო აქტიურად განაგრძეს. დემეტრე II-ის ბრძოლა ქართლის მიმართულებით დაკავშირებული იყო უფრო ფართო პროცესთან — დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ძალების ურთიერთდაახლოებასთან და საქართველოს სხვადასხვა ნაწილის გაერთიანების იდეის გაძლიერებასთან. ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიული ლექსიკონი პირდაპირ აღნიშნავს, რომ დემეტრე II შემდგომშიც განაგრძობდა ბრძოლას ქართლიდან არაბთა განდევნისა და საქართველოს გაერთიანებისთვის.
ურთიერთობა ბიზანტიასთან და არაბთა სახალიფოსთან
დემეტრე II-ის მმართველობის დროს აფხაზთა სამეფოს ორი მნიშვნელოვანი გარე ძალის — ბიზანტიისა და არაბთა სახალიფოს — ზეწოლის პირობებში უწევდა არსებობა. ბიზანტია დასავლეთ საქართველოში საკუთარი გავლენის აღდგენას ცდილობდა, ხოლო არაბთა სახალიფო აღმოსავლეთ საქართველოში სამხედრო-პოლიტიკური კონტროლის განმტკიცებას ცდილობდა. დემეტრე II-ის პოლიტიკა ორივე მიმართულებით წინააღმდეგობის გაწევას ემყარებოდა. სწორედ ამიტომ მისი მეფობის ერთ-ერთ მთავარ შედეგად შეიძლება ჩაითვალოსაფხაზთა სამეფოს დამოუკიდებლობის შენარჩუნება რთულ საერთაშორისო გარემოში.
ტერიტორიული და პოლიტიკური გავლენა
დემეტრე II-ის დროს აფხაზთა სამეფო დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთ მთავარ პოლიტიკურ ძალად რჩებოდა. მისი მმართველობისას სამეფოს პოლიტიკური ინტერესები აღმოსავლეთ საქართველოს მიმართულებითაც ვრცელდებოდა. ქართლში მიმდინარე ბრძოლებში მონაწილეობამ აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური გავლენის ზრდას შეუწყო ხელი. ეს პროცესი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გახდა საქართველოს შემდგომი პოლიტიკური გაერთიანებისთვის. დემეტრე II-ის პოლიტიკის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შედეგი იყო ის, რომ დასავლეთ საქართველოს სამეფო არ იქცა არც ბიზანტიის, არც არაბთა სახალიფოს უშუალო მმართველობის ნაწილად.
რელიგია, კულტურა და განათლება
დემეტრე II-ის მმართველობის პერიოდში რელიგიურ და კულტურულ პოლიტიკას მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა. მისი მხარდაჭერით დასავლეთ საქართველოში ქართული მონასტრის დაარსება უკავშირდება გრიგოლ ხანცდელის მოღვაწეობას. ეს მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო დასავლეთ საქართველოს ქართული საეკლესიო და კულტურული სივრცის განმტკიცებისათვის. დემეტრე II-ის სახელთან დაკავშირებული ეს პოლიტიკა აჩვენებს, რომ მისი მმართველობა მხოლოდ სამხედრო და საგარეო პოლიტიკით არ შემოიფარგლებოდა. მეფისთვის მნიშვნელოვანი იყო დასავლეთ საქართველოს ეკლესიური და კულტურული კავშირების გაძლიერებაც.## გრიგოლ ხანცდელი დემეტრე II-ის მმართველობას უკავშირდება გრიგოლ ხანცდელის მოღვაწეობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეპიზოდი. გრიგოლ ხანცდელი ტაო-კლარჯეთის ქართული სამონასტრო მოძრაობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოღვაწე იყო. დემეტრე II ხელს უწყობდა მის საქმიანობას დასავლეთ საქართველოში. დემეტრე II-ის ხელშეწყობით გრიგოლ ხანცდელმა დასავლეთ საქართველოში მონასტერი დააარსა. ამ ფაქტს საქართველოს ენციკლოპედია დემეტრე II-ის საშინაო პოლიტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად მიიჩნევს. NNational Library of Georgia+1
853 წლის მოვლენები
853 წელი დემეტრე II-ის მეფობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი თარიღია. ამ წელს საქართველოში აბასიანთა სარდალი ბუღა თურქი შემოიჭრა. დემეტრე II მას წინააღმდეგობას უწევდა. ბუღა თურქის ლაშქრობა იმ პერიოდის საქართველოსთვის მძიმე სამხედრო მოვლენებს უკავშირდებოდა. დემეტრე II-ის წინააღმდეგობა არაბთა შემოსევის წინააღმდეგ აფხაზთა სამეფოს იმ პოლიტიკის გაგრძელება იყო, რომლის მიზანიც დასავლეთ საქართველოს დამოუკიდებლობისა და პოლიტიკური გავლენის შენარჩუნება გახლდათ. NNational Library of Georgia+1
საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების იდეა
დემეტრე II-ის მოღვაწეობა მნიშვნელოვანია საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების ისტორიისთვისაც.აფხაზთა სამეფო დასავლეთ საქართველოს ძლიერი სახელმწიფო იყო, რომელსაც აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური პროცესების მიმართ აქტიური ინტერესი ჰქონდა. დემეტრე II მონაწილეობდა ქართლისათვის ბრძოლაში და არაბთა ძალების წინააღმდეგ მოქმედებდა. ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიული ლექსიკონი აღნიშნავს, რომ იგი შემდგომშიც განაგრძობდა ბრძოლას ქართლიდან არაბთა განდევნისა და საქართველოს გაერთიანებისთვის. ეს პოლიტიკა შემდგომი აფხაზთა მეფეების დროსაც გაგრძელდა და საბოლოოდ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ერთიანი ქართული სახელმწიფოს ჩამოყალიბების პროცესში.
მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი
მოვლენები დაახლოებით 825 — დემეტრე II აფხაზთა მეფე გახდა. IX საუკუნის 40-იანი წლები — ბიზანტიელებმა დასავლეთ საქართველოში რამდენჯერმე ილაშქრეს; დემეტრე II-მ მათი ლაშქარი არაერთხელ დაამარცხა. IX საუკუნის პირველი ნახევარი — დემეტრე II ხელს უწყობდა გრიგოლ ხანცდელის მიერ დასავლეთ საქართველოში ქართული მონასტრის დაარსებას. 853 — საქართველოში ბუღა თურქის ლაშქრობის დროს დემეტრე II არაბთა სარდალს წინააღმდეგობას გაუწია. IX საუკუნის შუა ხანები — დემეტრე II განაგრძობდა ბრძოლას ქართლიდან არაბთა გავლენის განდევნისა და საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების მიმართულებით. დაახლოებით 861 — დემეტრე II-ის მეფობა დასრულდა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობადემეტრე II-ის გარდაცვალების ზუსტი თარიღი სანდო
წყაროებში მითითებული არ არის. მისი მეფობა დაახლოებით 861 წელს დასრულდა. დემეტრე II-ის შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტი მისმა ძმამ, გიორგი I-მა, დაიკავა. გიორგი I-მ გააგრძელა აფხაზთა მეფეების პოლიტიკა და კვლავ აქტიურად ცდილობდა ქართლზე პოლიტიკური გავლენის მოპოვებას. GGeorgian Encyclopedia დემეტრე II-ის მმართველობის შედეგად აფხაზთა სამეფომ შეინარჩუნა დამოუკიდებლობა და კიდევ უფრო აქტიურად ჩაერთო საქართველოს საერთო პოლიტიკურ პროცესებში.
ისტორიული მნიშვნელობა
დემეტრე II აფხაზთა სამეფოს ადრეული პერიოდის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მეფეა. მისი მმართველობის მთავარი მნიშვნელობა დაკავშირებულია სამეფოს დამოუკიდებლობის დაცვასთან. მან წინააღმდეგობა გაუწია როგორც ბიზანტიის იმპერიის მცდელობას, აღედგინა თავისი გავლენა დასავლეთ საქართველოში, ისე არაბთა სამხედრო ექსპანსიას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მისი მონაწილეობა ქართლის პოლიტიკურ ბრძოლებში. ამით აფხაზთა სამეფო დასავლეთ საქართველოს ფარგლებს გასცდა და საერთო ქართული პოლიტიკური პროცესის აქტიურ მონაწილედ იქცა. დემეტრე II-ის მეფობის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მხარე იყო ქართული საეკლესიო და კულტურული სივრცის გაძლიერება დასავლეთ საქართველოში. გრიგოლ ხანცდელის საქმიანობის მხარდაჭერამ ამ პროცესში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა. მისი მეფობის პერიოდში აფხაზთა სამეფომ შეინარჩუნა დამოუკიდებლობა და განაგრძო გაძლიერება. დემეტრე II-ის მიერ გატარებულმა პოლიტიკამ საფუძველი შეუქმნა მის მემკვიდრეებს, რომლებიც შემდგომ ათწლეულებში კიდევ უფრო აქტიურად ჩაერთნენ საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების პროცესში.
მნიშვნელოვანი თარიღები
დაახლოებით 825 — დემეტრე II აფხაზთა მეფე გახდა. IX საუკუნის 40-იანი წლები — ბიზანტიელთა ლაშქრობები დასავლეთ საქართველოში და დემეტრე II-ის მიერ მათი მოგერიება. IX საუკუნის პირველი ნახევარი — გრიგოლ ხანცდელის მიერ დასავლეთ საქართველოში ქართული მონასტრის დაარსება დემეტრე II-ის მხარდაჭერით. 853 — ბუღა თურქის ლაშქრობა საქართველოში და დემეტრე II- ის წინააღმდეგობა არაბთა სარდლის წინააღმდეგ. დაახლოებით 861 — დემეტრე II-ის მეფობის დასრულება.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ლეონ II — აფხაზთა მეფე და დემეტრე II-ის მამა, აფხაზთა სამეფოს დამაარსებელი. თეოდოს II — აფხაზთა მეფე, დემეტრე II-ის ძმა და მისი უშუალო წინამორბედი. გიორგი I — დემეტრე II-ის ძმა და მისი მემკვიდრე აფხაზთა სამეფოს ტახტზე. გრიგოლ ხანცდელი — დიდი ქართველი სასულიერო მოღვაწე, რომლის სამონასტრო საქმიანობასაც დემეტრე II მხარს უჭერდა.ბუღა თურქი — აბასიანთა სარდალი, რომელიც 853 წელს საქართველოში შეიჭრა. აშოტ I კურაპალატი — ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა მმართველი და იმდროინდელი ქართული პოლიტიკური სივრცის მნიშვნელოვანი ფიგურა.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.