თეოდოს II
798–825 (სავარაუდო)
წარმოშობა და ოჯახი
თეოდოს II ლეონ II-ის ძე იყო. მისი მამა ლეონ II აფხაზთა სამეფოს დამაარსებლად და პირველ მეფედ არის ცნობილი. ლეონ II-ის დროს დასავლეთ საქართველოს მნიშვნელოვანი ნაწილი ერთ პოლიტიკურ გაერთიანებად ჩამოყალიბდა და აფხაზთა სამეფომ დამოუკიდებელი სახელმწიფოებრივი სახე მიიღო. თეოდოს II სწორედ ამ ახალი სამეფოს მმართველი დინასტიის წარმომადგენელი იყო და მამის გარდაცვალების შემდეგტახტი დაიკავა. მის შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტზე მისი ძმა დემეტრე II ავიდა.
ტახტზე ასვლა
ლეონ II-ის მეფობის დასრულების შემდეგ აფხაზთა სამეფოს მმართველი თეოდოს II გახდა. მისი გამეფება დაახლოებით 798 წლით თარიღდება. თეოდოს II-მ მამისგან მიიღო უკვე ჩამოყალიბებული დასავლეთქართული სახელმწიფო, რომლის პოლიტიკური ინტერესებიც დასავლეთ საქართველოს ფარგლებს სცდებოდა. მისი მმართველობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება სწორედ აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიებზე პოლიტიკური გავლენის მოპოვება გახდა.
შიდა პოლიტიკა
თეოდოს II-ის საშინაო პოლიტიკის შესახებ დეტალური ცნობები შედარებით მწირია. თუმცა ცნობილია, რომ მისი მეფობის პერიოდში აფხაზთა სამეფო აქტიურად მონაწილეობდა იმდროინდელ ქართულ პოლიტიკურ პროცესებში. ამ პერიოდში დასავლეთ საქართველოს მეფეებს მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ინტერესები ჰქონდათ ქართლთან დაკავშირებით. აფხაზთა მეფეებს, როგორც დასავლეთ საქართველოს მმართველებს, ქართლის მიმართ საკუთარი პოლიტიკური უფლებებისა და გავლენის განმტკიცება სურდათ. თეოდოს II-ის მეფობისას აფხაზთა სამეფო უკვე მნიშვნელოვან ძალას წარმოადგენდა და მისი მმართველი აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ბრძოლებში ჩაერთო.
ბრძოლა ქართლისთვისთეოდოს II-ის მეფობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი
მოვლენა იყო მისი მონაწილეობა ქართლისათვის მიმდინარე ბრძოლაში. IX საუკუნის დასაწყისში ქართლის პოლიტიკური მდგომარეობა რთული იყო. ქართლისა და კახეთის მიმართულებით ერთმანეთს სხვადასხვა პოლიტიკური ძალა ეჯახებოდა. ამ დაპირისპირებაში თეოდოს II აშოტ I კურაპალატს დაუკავშირდა. საქართველოს ენციკლოპედიისა და ეროვნული ბიბლიოთეკის ცნობით, თეოდოს II მონაწილეობდა კახეთის მთავარ გრიგოლსა და აშოტ I კურაპალატს შორის ქართლის დაუფლებისათვის მიმდინარე ბრძოლაში. თეოდოს II აშოტ I-ს უჭერდა მხარს. ეს ფაქტი მნიშვნელოვანია, რადგან გვიჩვენებს, რომ აფხაზთა სამეფო უკვე აქტიურად მონაწილეობდა აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში და მისი მეფე მხოლოდ დასავლეთ საქართველოს საკითხებით არ შემოიფარგლებოდა.
ურთიერთობა აშოტ I კურაპალატთან
აშოტ I კურაპალატი ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა ძლიერი მმართველი იყო. თეოდოს II-სთან მისი თანამშრომლობა ქართლისათვის ბრძოლას უკავშირდებოდა. თეოდოს II-ის მიერ აშოტ I-ის მხარდაჭერა მნიშვნელოვანი იყო იმდროინდელი ქართული პოლიტიკური სივრცისათვის. ამ ურთიერთობამ აჩვენა, რომ დასავლეთ საქართველოსა და ტაო-კლარჯეთის მმართველებს საერთო პოლიტიკური ინტერესები ჰქონდათ. მათი თანამშრომლობა ასევე წარმოადგენს ერთ-ერთ ადრეულ მაგალითს, როდესაც აფხაზთა მეფე აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური საკითხების გადაწყვეტაში აქტიურად ჩაერთო. ## ურთიერთობა კახეთთან თეოდოს II-ის მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი იყო დაპირისპირება აფხაზთა სამეფოსა და კახეთის პოლიტიკურ ძალებს შორის. კახეთის მთავარი გრიგოლი იმ ძალთა შორის იყო, რომლებიც ქართლზე გავლენის მოპოვებას ცდილობდნენ. თეოდოს II ამ ბრძოლაში მისი მოწინააღმდეგე, აშოტ I კურაპალატი, დაიჭირა მხარი. ეს დაპირისპირება ცხადყოფს, რომ IX საუკუნის დასაწყისში ქართლი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ინტერესის სფერო იყო როგორც კახეთის, ისე დასავლეთ საქართველოსა და ტაო- კლარჯეთის მმართველებისთვის.
საგარეო პოლიტიკა
თეოდოს II-ის საგარეო პოლიტიკის მთავარი მიმართულება ქართული პოლიტიკური სივრცის ფარგლებში გავლენის გაძლიერება იყო. მისი მმართველობის დროს აფხაზთა სამეფო აქტიურად ჩაერთო ქართლისათვის მიმდინარე ბრძოლაში და თანამშრომლობა დაამყარა აშოტ I კურაპალატთან. ამავე დროს, აფხაზთა სამეფოსთვის მნიშვნელოვანი იყო საკუთარი დამოუკიდებლობისა და პოლიტიკური გავლენის შენარჩუნება. ლეონ II-ის მიერ შექმნილი სამეფო ჯერ კიდევ ახალგაზრდა სახელმწიფო იყო და მისი მემკვიდრეების ერთ- ერთი მთავარი ამოცანა მისი პოლიტიკური მდგომარეობის განმტკიცება გახლდათ.
ტერიტორიული მდგომარეობა
თეოდოს II-ის მეფობის დროს აფხაზთა სამეფოს ძირითადი ტერიტორია დასავლეთ საქართველოში მდებარეობდა, თუმცამისი პოლიტიკური ინტერესები ქართლის მიმართულებითაც ვრცელდებოდა. თეოდოს II-ის მონაწილეობა ქართლისათვის ბრძოლაში ცხადყოფს, რომ აფხაზთა მეფე აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე პოლიტიკური გავლენის მოპოვებას ცდილობდა ან იმ პროცესებში მონაწილეობდა, რომლებიც ამ გავლენის განსაზღვრას ემსახურებოდა. მისი მმართველობის პერიოდში დასავლეთ საქართველოს სამეფოს ტერიტორიული გაფართოების შესახებ ისეთი ზუსტი და დეტალური ცნობები არ გვაქვს, როგორიც შემდგომი აფხაზთა მეფეების დროს.
რელიგია და კულტურა
თეოდოს II-ის კულტურული და საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ სანდო წყაროებში დეტალური ცნობები არ არის შემონახული. მისი მეფობის ეპოქა, თუმცა, მნიშვნელოვანი იყო დასავლეთ საქართველოს სახელმწიფოებრივი და საეკლესიო განვითარების უფრო ფართო პროცესისთვის. აფხაზთა სამეფო თანდათან მჭიდროდ უკავშირდებოდა ქართულ პოლიტიკურ და კულტურულ სივრცეს.
ბუღა თურქთან დაკავშირებული ცნობა
თეოდოს II-ის შესახებ ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ისტორიოგრაფიული საკითხი ბუღა თურქის შემოსევას უკავშირდება. „მატიანე ქართლისა“ ბუღა თურქის წინააღმდეგ ბრძოლას თეოდოს II-ს მიაწერს, თუმცა ეს ცნობა ქრონოლოგიურად მცდარია. საქართველოს ენციკლოპედიისა და ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიული ლექსიკონის მიხედვით, ბუღა თურქი საქართველოში 853 წელს შემოიჭრა, როდესაც აფხაზთა ტახტზე უკვე თეოდოს II-ის ძმა და მემკვიდრე დემეტრე II იმყოფებოდა. ამიტომ ბუღა თურქთან ბრძოლა თეოდოს II-ის ბიოგრაფიაში არ უნდა ჩაითვალოს მის მმართველობის დროს მომხდარ მოვლენად.
მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი
მოვლენები დაახლოებით 798 — თეოდოს II აფხაზთა მეფე გახდა. IX საუკუნის დასაწყისი — თეოდოს II ჩაერთო ქართლისათვის მიმდინარე პოლიტიკურ ბრძოლაში. IX საუკუნის დასაწყისი — თეოდოს II აშოტ I კურაპალატს უჭერდა მხარს კახეთის მთავარ გრიგოლთან დაპირისპირებაში. დაახლოებით 825 — დასრულდა თეოდოს II-ის მეფობა და აფხაზთა ტახტზე მისი ძმა დემეტრე II ავიდა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
თეოდოს II დაახლოებით 825 წელს გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტი მისმა ძმამ, დემეტრე II-მ, დაიკავა. დემეტრე II-ის მმართველობის დროს აფხაზთა სამეფო კიდევ უფრო აქტიურად ჩაერთო აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ მოვლენებში. იგი ენერგიულად იბრძოდა სამეფოს დამოუკიდებლობის დასაცავად და IX საუკუნის შუა ხანებში არაერთხელ დაუპირისპირდა როგორც ბიზანტიურ, ისე არაბულ სამხედრო ძალებს.
ისტორიული მნიშვნელობა
თეოდოს II-ის ისტორიული მნიშვნელობა პირველ რიგში აფხაზთა სამეფოს ადრეული სახელმწიფოებრივიგანვითარების გაგრძელებასა და აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში მის აქტიურ ჩართვას უკავშირდება. მან გააგრძელა მამის, ლეონ II-ის მიერ შექმნილი სამეფოს მართვა იმ პერიოდში, როდესაც დასავლეთ საქართველოს ახალი პოლიტიკური გაერთიანება თანდათან ძლიერდებოდა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია თეოდოს II-ის მონაწილეობა ქართლისათვის ბრძოლაში. მისი კავშირი აშოტ I კურაპალატთან აჩვენებს, რომ IX საუკუნის დასაწყისისთვის აფხაზთა სამეფო უკვე ფართო ქართული პოლიტიკური სივრცის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მოთამაშე იყო. GGeorgian Encyclopedia+1 თეოდოს II-ის მეფობა ხანგრძლივი არ ყოფილა, თუმცა მისი მმართველობის დროს აფხაზთა სამეფომ განაგრძო პოლიტიკური გაძლიერება და აღმოსავლეთ საქართველოს საქმეებში ჩართულობა. მისმა მემკვიდრემ, დემეტრე II-მ, ეს პოლიტიკა კიდევ უფრო აქტიური სამხედრო და პოლიტიკური მოქმედებებით გააგრძელა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
დაახლოებით 798 — თეოდოს II აფხაზთა მეფე გახდა. IX საუკუნის დასაწყისი — თეოდოს II მონაწილეობდა ქართლისათვის მიმდინარე ბრძოლაში. IX საუკუნის დასაწყისი — თეოდოს II აშოტ I კურაპალატს უჭერდა მხარს კახეთის მთავარ გრიგოლთან ბრძოლაში. დაახლოებით 825 — თეოდოს II გარდაიცვალა და აფხაზთა ტახტზე მისი ძმა დემეტრე II ავიდა.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ლეონ II — აფხაზთა მეფე და თეოდოს II-ის მამა, რომელმაც დასავლეთ საქართველოში აფხაზთა სამეფო ჩამოაყალიბა.დემეტრე II — თეოდოს II-ის ძმა და მისი მემკვიდრე აფხაზთა სამეფოს ტახტზე. აშოტ I კურაპალატი — ტაო-კლარჯეთის ძლიერი მმართველი და თეოდოს II-ის პოლიტიკური მოკავშირე ქართლისათვის ბრძოლაში. გრიგოლი — კახეთის მთავარი, რომელიც ქართლის დაუფლებისთვის აშოტ I-ს ებრძოდა. ბუღა თურქი — აბასიანთა ხალიფატის სარდალი, რომლის 853 წლის შემოსევა მოგვიანებით არასწორად მიაწერეს თეოდოს II-ს.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.