ლეონ II
780-იანები – 798 (ტრად.)
წარმოშობა და ოჯახი
ლეონ II ლეონ I-ის ძმისწული იყო. ქართული ისტორიული წყაროების მიხედვით, მისი დედა ხაზართა მეფის ასული იყო. სწორედ ხაზართა კავშირი ლეონ II-ის პოლიტიკური აღმავლობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გარემოებად არის მოხსენიებული ქართულ წყაროებში. NNational Library of Georgia+1 ლეონ II-ის მამის შესახებ წყაროებში განსხვავებული ცნობები გვხვდება, რის გამოც მხოლოდ ის ფაქტი შეიძლება სანდოდაღინიშნოს, რომ იგი ლეონ I-ის ძმისწული იყო და სამთავროს მმართველი საგვარეულოს წარმომადგენლად ითვლებოდა. ლეონ II-ის შთამომავლები აფხაზთა სამეფოს ტახტზე განაგრძობდნენ მმართველობას. მის შემდეგ მეფე გახდა მისი ვაჟი თეოდოს II, ხოლო მოგვიანებით ტახტი მისმა სხვა ვაჟებმა — დემეტრე II-მ და გიორგი I-მაც დაიკავეს. WWikipedia
ბავშვობა და ტახტზე ასვლა
ლეონ II-ის ბავშვობის შესახებ სანდო წყაროები დეტალურ ცნობებს არ გვაწვდის. ცნობილია, რომ იგი ჯერ აფხაზეთის მემკვიდრეობითი ერისთავი იყო და ბიზანტიის იმპერატორის ვასალად ითვლებოდა. VIII საუკუნის მეორე ნახევარში ბიზანტიის იმპერიის პოლიტიკური მდგომარეობა შესუსტდა. ლეონ II-მ შექმნილი ვითარება საკუთარი პოლიტიკური ძალაუფლების გასაძლიერებლად გამოიყენა. ქართული ენციკლოპედიური წყაროების მიხედვით, ლეონ II-მ ხაზართა ხაკანის დახმარება მიიღო, ბიზანტიის იმპერატორს დაუპირისპირდა და საბოლოოდ მეფის ტიტული მიიღო. ამ მოვლენასთან არის დაკავშირებული აფხაზთა სამეფოს ჩამოყალიბება.
აფხაზთა სამეფოს ჩამოყალიბება
ლეონ II-ის მმართველობის ყველაზე მნიშვნელოვანი შედეგი დასავლეთ საქართველოს დიდი ნაწილის ერთ პოლიტიკურ გაერთიანებაში მოქცევა იყო. ქართული ენციკლოპედიის მიხედვით, ლეონ II-მ დასავლეთ საქართველო გააერთიანა და მეფის ტიტული მიიღო. ახალ პოლიტიკურ ერთეულს „აფხაზთა სამეფო“ ეწოდა, რადგან სამეფო დინასტია აფხაზეთის პოლიტიკური ერთეულიდან იყო წარმოშობილი. ეს სახელწოდება მნიშვნელოვანია ისტორიული თვალსაზრისით: შუა საუკუნეების წყაროებში „აფხაზთა სამეფო“ მხოლოდ თანამედროვე აფხაზეთის ტერიტორიას არ აღნიშნავდა. ენციკლოპედიური და ისტორიული წყაროები მას დასავლეთ საქართველოს ფართო პოლიტიკურ გაერთიანებად განიხილავენ. Encyclopaedia Iranica-ს მიხედვით, ლეონ II-მ დასავლეთ საქართველო გააერთიანა და სწორედ ამის შემდეგ გახდა „აფხაზთა“ სახელწოდება დასავლეთ საქართველოს აღმნიშვნელი.
შიდა პოლიტიკა
ლეონ II-ის მმართველობის მთავარი სახელმწიფოებრივი ამოცანა ახალი სამეფოს განმტკიცება იყო. მისი ხელისუფლების დროს დასავლეთ საქართველოში ჩამოყალიბდა ძლიერი სამეფო ხელისუფლება, რომელმაც შეძლო მანამდე არსებული პოლიტიკური დაქსაქსულობის შემცირება. ლეონ II-ის მიერ შექმნილი სახელმწიფო გახდა შემდგომი აფხაზთა მეფეების პოლიტიკური საყრდენი. მისი მმართველობის შესახებ შემორჩენილი წყაროები გაცილებით უფრო მეტ ყურადღებას უთმობს სახელმწიფოს ჩამოყალიბებასა და საგარეო პოლიტიკურ პროცესებს, ვიდრე კონკრეტულ ადმინისტრაციულ რეფორმებს. ამიტომ ლეონ II-ის სახელთან კონკრეტული რეფორმების დაუდასტურებლად დაკავშირება საფუძვლიანი არ იქნებოდა.
საგარეო პოლიტიკა
ლეონ II-ის საგარეო პოლიტიკის მთავარი მიმართულება ბიზანტიის გავლენისგან გათავისუფლება და საკუთარი სამეფოს დამოუკიდებელი პოლიტიკური მდგომარეობის განმტკიცება იყო. ლეონ II თავდაპირველად ბიზანტიის იმპერატორის ვასალი იყო, თუმცა VIII საუკუნის ბოლოს იმპერიის დასუსტებითისარგებლა და მის წინააღმდეგ გამოვიდა. ამ პროცესში მას ხაზართა პოლიტიკური მხარდაჭერაც ჰქონდა. GGeorgian Encyclopedia+1 ლეონ II-ის დამოუკიდებლობის მოპოვება დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ისტორიის მნიშვნელოვანი გარდატეხა იყო. ბიზანტიის უშუალო პოლიტიკური გავლენის შემცირებამ დასავლეთ საქართველოში დამოუკიდებელი სამეფო ხელისუფლების გაძლიერებას შეუწყო ხელი.
ხაზართა მხარდაჭერა
ლეონ II-ის პოლიტიკური აღმავლობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი ხაზართა კავშირი იყო. ქართული წყაროები აღნიშნავენ, რომ ლეონ II-ის დედა ხაზართა მეფის ასული იყო და ლეონმა ხაზართა ხაკანის დახმარება გამოიყენა ბიზანტიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ეროვნული არქივის ხელნაწერთა მასალაშიც დაცულია ქართული ისტორიული ცნობა, რომელიც ლეონ II-ის ხაზარულ წარმომავლობასა და ამ კავშირის პოლიტიკურ მნიშვნელობას უკავშირებს. MManuscripts Archive ამ მხარდაჭერამ ლეონ II-ს შესაძლებლობა მისცა, ბიზანტიისგან დამოუკიდებლობისკენ გადაედგა ნაბიჯი და საკუთარი პოლიტიკური ძალაუფლება გაეძლიერებინა.
ტერიტორიული ცვლილებები
ლეონ II-ის მეფობის მთავარი ტერიტორიული შედეგი დასავლეთ საქართველოს გაერთიანება იყო. ქართული ენციკლოპედიის მიხედვით, მის მიერ შექმნილი აფხაზთა სამეფო მთელ დასავლეთ საქართველოს მოიცავდა. Encyclopaedia Iranica-ც აღნიშნავს, რომ ლეონ II-მ დასავლეთ საქართველო გააერთიანა და აფხაზთა სამეფოს დედაქალაქი თავდაპირველად ანაკოფიაში, შემდეგ კი ქუთაისში იყო. ამ გაერთიანებამ დასავლეთ საქართველო უფრო ძლიერი პოლიტიკური ერთეულის სახით ჩამოაყალიბა და შექმნა საფუძველი იმ პოლიტიკური პროცესებისთვის, რომლებმაც მოგვიანებით საქართველოს ერთიანი სამეფოს ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა.
დედაქალაქი და პოლიტიკური ცენტრი
ლეონ II-ის მმართველობის დროს აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური ცენტრის მნიშვნელობა დასავლეთ საქართველოს შიდა ტერიტორიების მიმართულებით გაიზარდა. Encyclopaedia Iranica-ს მიხედვით, სამეფოს დედაქალაქი თავდაპირველად ანაკოფია იყო, მოგვიანებით კი ქუთაისში გადავიდა. ქუთაისის არჩევას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან იგი დასავლეთ საქართველოს ცენტრალურ ნაწილთან უფრო ახლოს მდებარეობდა. ქუთაისის პოლიტიკური ცენტრის მნიშვნელობის ზრდა შემდგომ საუკუნეებშიც გაგრძელდა და ქალაქმა დასავლეთ საქართველოს სახელმწიფოებრივ ცხოვრებაში განსაკუთრებული ადგილი დაიკავა.
რელიგია და ეკლესია
ლეონ II-ის ეპოქაში დასავლეთ საქართველოს ეკლესიური საკითხი კვლავ დაკავშირებული იყო ბიზანტიის კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოსთან. Encyclopaedia Iranica აღნიშნავს, რომ დასავლეთ საქართველოს ეკლესიის საეკლესიო და კულტურული სივრცე ამ პერიოდში თანდათან იცვლებოდა და მოგვიანებით ქართულმა ენამ დასავლეთ საქართველოს ეკლესიაში მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა. ქართული ისტორიული ტრადიცია ლეონ II-ის მმართველობას დასავლეთ საქართველოს ეკლესიის მცხეთის საეკლესიოცენტრთან დაახლოების პროცესსაც უკავშირებს, თუმცა ამ საკითხის ქრონოლოგიის შესახებ სხვადასხვა ისტორიულ წყაროში განსხვავებული მოსაზრებები არსებობს.
კულტურა და განათლება
ლეონ II-ის მეფობის შესახებ კულტურისა და განათლების სფეროში ისეთი დეტალური ცნობები არ არის შემონახული, როგორიც მისი პოლიტიკური მოღვაწეობის შესახებ. თუმცა მისი მმართველობის პერიოდი მნიშვნელოვანია იმით, რომ სწორედ ამ დროს ჩამოყალიბდა დასავლეთ საქართველოს ძლიერი პოლიტიკური სახელმწიფო, რომელმაც შემდგომში ქართული კულტურული და სახელმწიფოებრივი განვითარებისათვის მნიშვნელოვანი საფუძველი შექმნა. დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანება ხელს უწყობდა იმ კულტურულ სივრცეს, რომელშიც შემდგომ საუკუნეებში ქართული სახელმწიფოებრივი და საეკლესიო ტრადიციები კიდევ უფრო განმტკიცდა.
მნიშვნელოვანი მოვლენები მისი მმართველობის
პერიოდში VIII საუკუნის მეორე ნახევარი — ლეონ II დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ცხოვრების ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა გახდა. VIII საუკუნის ბოლო — ბიზანტიის პოლიტიკური გავლენის შესუსტების პირობებში ლეონ II-მ დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა დაიწყო. VIII საუკუნის ბოლო — ლეონ II-მ ხაზართა მხარდაჭერით ბიზანტიის იმპერიის წინააღმდეგ გაილაშქრა და მეფის ტიტული მიიღო. VIII საუკუნის ბოლო — ჩამოყალიბდა აფხაზთა სამეფო, რომელიც დასავლეთ საქართველოს დიდ ნაწილს მოიცავდა.ლეონ II-ის მმართველობის პერიოდში — აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური ცენტრი ანაკოფიიდან ქუთაისისკენ გადაიწია. დაახლოებით 828 — ლეონ II-ის მეფობა დასრულდა და ტახტი მისმა ვაჟმა თეოდოს II-მ დაიკავა.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ლეონ II-ის გარდაცვალების ზუსტი თარიღი სანდოდ დადგენილი არ არის. მისი მეფობის დასრულებას წყაროები VIII საუკუნის ბოლოსა და IX საუკუნის დასაწყისს უკავშირებენ, ხოლო მის შემდეგ აფხაზთა სამეფოს ტახტი მისმა ვაჟმა, თეოდოს II-მ, დაიკავა. ლეონ II-ის მიერ შექმნილი პოლიტიკური სისტემა მისმა მემკვიდრეებმა გააგრძელეს. აფხაზთა სამეფომ მომდევნო საუკუნეებში მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ძალა შეიძინა და დასავლეთ საქართველოს ფარგლებს გასცდა.
ისტორიული მნიშვნელობა
ლეონ II-ის ისტორიული მნიშვნელობა პირველ რიგში დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანებისა და დამოუკიდებელი სამეფო ხელისუფლების ჩამოყალიბებას უკავშირდება. მისი მმართველობის შედეგად ჩამოყალიბდა აფხაზთა სამეფო — სახელმწიფო, რომლის პოლიტიკური ცენტრი დასავლეთ საქართველოში იყო და რომლის სახელწოდებაც იმდროინდელ წყაროებში ფართო დასავლეთქართული პოლიტიკური სივრცის აღსანიშნავად გამოიყენებოდა. ლეონ II-მ ბიზანტიის პოლიტიკური გავლენისგან გათავისუფლება შეძლო და საკუთარი სამეფო ხელისუფლება დამოუკიდებელ საფუძველზე დაამყარა. ამ პროცესში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მისმა კავშირმა ხაზართა სამეფოსთან.ლეონ II-ის მიერ გაერთიანებულმა დასავლეთ საქართველომ მომდევნო საუკუნეებში მნიშვნელოვანი პოლიტიკური როლი შეასრულა. აფხაზთა სამეფოს გაძლიერებამ შექმნა საფუძველი იმ პროცესებისთვის, რომლებიც საბოლოოდ საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანებისკენ განვითარდა. ამ თვალსაზრისით, ლეონ II არა მხოლოდ აფხაზთა სამეფოს პირველი მეფე, არამედ დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების ერთ-ერთი მთავარი ფიგურაა.
მნიშვნელოვანი თარიღები
VIII საუკუნის მეორე ნახევარი — ლეონ II დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ცხოვრების წამყვანი ფიგურა გახდა. VIII საუკუნის ბოლო — ლეონ II-მ ბიზანტიის წინააღმდეგ ბრძოლა დაიწყო და დამოუკიდებელი სამეფო ხელისუფლების დამყარება შეძლო. VIII საუკუნის ბოლო — ჩამოყალიბდა აფხაზთა სამეფო. VIII საუკუნის ბოლო — ლეონ II-ის მმართველობის პერიოდში დასავლეთ საქართველო გაერთიანდა. VIII საუკუნის ბოლო – IX საუკუნის დასაწყისი — აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური ცენტრი ქუთაისში დამკვიდრდა. დაახლოებით 828 — ლეონ II-ის მეფობა დასრულდა; მის შემდეგ მეფე გახდა თეოდოს II.
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
ლეონ I — აფხაზეთის მმართველი და ლეონ II-ის ბიძა. თეოდორე — ლეონ II-ის მამა, რომლის შესახებაც ისტორიულ წყაროებში განსხვავებული ცნობები გვხვდება. ხაზართა ხაკანი — ლეონ II-ის პოლიტიკური მოკავშირე ბიზანტიის წინააღმდეგ ბრძოლაში.თეოდოს II — ლეონ II-ის ვაჟი და მისი მემკვიდრე აფხაზთა სამეფოს ტახტზე. დემეტრე II — ლეონ II-ის ვაჟი და შემდგომში აფხაზთა მეფე. გიორგი I — ლეონ II-ის ვაჟი და შემდგომში აფხაზთა მეფე.
წყაროები
წყარო მალე დაემატება.